Watercrisis

Justdiggit bestrijdt dramatische waterzekerheid in Afrika met gaten in de grond

In Tanzania groef Justdiggit halve maantjes in de grond die het water opvingen en het gebied vergroenden. Het effect is in drie jaar al te zien.  Beeld Justdiggit
In Tanzania groef Justdiggit halve maantjes in de grond die het water opvingen en het gebied vergroenden. Het effect is in drie jaar al te zien.Beeld Justdiggit

De VN hebben een alarmerend rapport uitgebracht over de watervoorziening in Afrika. De meeste landen zitten in de problemen, maar er zijn simpele oplossingen.

Erik van Zwam

Putten graven voor drinkwater in Afrika was jarenlang een populair project in het kader van ontwikkelingshulp, gesubsidieerd door de overheid of met privaat geld via kleine goededoelenorganisaties. Het was lekker concreet: hulp aan een dorpje in de Afrikaanse bush waar vrouwen en kinderen geen uren meer hoefden te lopen om een emmer water te halen, maar het konden oppompen of omhooghijsen naast hun hut.

Nog steeds is het noodzakelijk, maar simpel en concreet is het onderwerp zeker niet: water in Afrika is een uiterst complex en ingrijpend probleem. ‘Het niveau van waterzekerheid in Afrika is vrijwel overal onacceptabel laag’ , concludeert het eerste grote onderzoek door het Instituut voor Water, Milieu en Gezondheid van de Verenigde Naties.

In de 54 Afrikaanse landen verzamelde het instituut data op tien punten om tot een nulmeting te komen als het gaat om waterzekerheid. Zo werd onder meer gekeken naar toegang tot drinkwater, sanitaire voorzieningen, hygiëne, beschikbaarheid van water, de infrastructuur, de kwaliteit en de afhankelijkheid van andere landen. Afrika moet in 2030 voldoen aan de duurzame ontwikkelingsdoelen qua waterzekerheid van het Klimaatakkoord van Parijs, maar ligt daar nog mijlenver vanaf.

Een derde heeft nauwelijks toegang tot drinkwater

Geen enkel land in Afrika voldoet aan de norm van waterzekerheid. Slechts vijf landen scoren nog enigszins redelijk: Egypte, Botswana, Mauritius, Gabon en Tunesië. Onderaan bungelen landen als Malawi, Somalië, Tsjaad, Niger, Eritrea, Ethiopië en Zuid-Soedan. Zo heeft 29 procent van de 1,4 miljard Afrikanen nauwelijks toegang tot drinkwater.

De situatie op het continent is in de periode 2015 tot 2020 wel lichtjes verbeterd, maar klimaatverandering en groei van de bevolking maakten het er niet beter op. “Met de jaarlijkse toename van het aantal Afrikanen wordt de hoeveelheid water per persoon steeds minder”, zegt Pieter van Oel, gespecialiseerd in watercrises bij de Wageningen Universiteit. Hij houdt zich veel bezig met de impact van droogte op voedselzekerheid, een onderwerp dat in het rapport overigens niet wordt genoemd.

Een goede waterhuishouding en voldoende voedselproductie zijn onlosmakelijk verbonden en zorgen voor bestaanszekerheid. Het begint allemaal met water, maar Oost-Afrika, van Somalië tot Mozambique, wordt geteisterd door een jarenlange periode van droogte, terwijl de Sahara oprukt naar het zuiden.

Een man graaft een ‘bund’ (halve maan) in Kenia. Deze kuilen vangen regenwater op en maken zo het land weer groen en vruchtbaar. Beeld justdiggit.org
Een man graaft een ‘bund’ (halve maan) in Kenia. Deze kuilen vangen regenwater op en maken zo het land weer groen en vruchtbaar.Beeld justdiggit.org

Putten slaan is dan maar een tijdelijke oplossing, zegt Van Oel. “Je kunt met steeds meer en zwaardere pompen grondwater naar boven halen, maar dat moet wel aangevuld worden.” Een land als Botswana, dat het qua waterzekerheid goed doet, is voor meer dan 80 procent afhankelijk van grondwater. Het vorige decennium was extreem droog en dan duurt het heel lang voordat het grondwaterpeil weer hoger wordt. Dat maakt het land kwetsbaar.

Zorgen dat de vegetatie terugkeert

De beste oplossing is vergroening, zegt Van Oel en dan kom je meteen bij Justdiggit uit, die met sponsorgeld probeert droge gebieden in Oost-Afrika te vergroenen. “Grote delen zijn door de jaren heen zo verdroogd dat de grond degradeert en geen water meer vasthoudt, waardoor er geen planten, grassen of bomen meer groeien. De bodem slaat dicht, bij hevige regenval spoelt de grond weg. Dat leidt tot overstromingen, waarbij het water in korte tijd de oceaan in stroomt”, zegt Sander de Haas van Justdiggit, die vergroeningsprojecten uitkiest en voorbereidt met lokale partners.

“Droogte is niet het probleem. In de meest landen in Oost-Afrika valt evenveel regen als in Nederland. Het probleem is dat door het kappen van bossen, struiken en planten voor akkers en grasland voor vee, de grond het water niet meer vasthoudt. Wij willen dat weer mogelijk maken en zorgen dat de vegetatie terugkeert.”

Eerste groen komt omhoog

Hij legt uit hoe het werkt aan de hand van een voorbeeldproject in Tanzania tussen de wildparken de Serengeti en rond de Kilimanjaro-berg. “We graven gaten in de vorm van een halve maan met een diameter van circa 6 meter op hellingen, daar vangen we het water in op. In Oost-Afrika hebben we zo al 200.000 van die kleine waterkeringen gegraven. In een paar jaar zie je in die uitgeputte grond het eerste groen omhoogkomen, omdat het water er langer blijft hangen.”

Hoe groter die planten worden, hoe meer verkoeling en verdamping er is, hoe beter de structuur van de grond wordt. Ook vloeit er weer water terug naar het grondwater in plaats van naar zee. Zo lossen vergroeningsprojecten veel waterzekerheidsproblemen op en daarmee komt de voedselvoorziening uit de gevarenzone.

De problemen in Afrika zijn inmiddels zo groot dat er nog heel veel halve maantjes in de grond aangelegd moeten worden, naast grote waterwerken.

Lees ook:

De woestijn rukt op in de Sahel, maar er is hoop op vergroening: ‘We weten nu hoe het moet.”

Het plan voor de Grote Groene Muur in de Sahel is opgegeven. Wat wél moet lukken: van 100 miljoen hectare uitgeputte grond weer akkers en bossen maken. ‘We weten nu beter hoe het moet.

Megadam Guinee bedreigt drasland in centraal Mali

Het aanplanten van bourgou, riviergras, gaat de verdroging van de wetlands in Centraal-Mali tegen. Maar nu wordt de binnendelta van de Niger bedreigd door een dam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden