Nieuws Buitenland

Junta Soedan zegt niets te maken te hebben met bloedbad, maar deze video’s zeggen iets anders

Beeld AP

De Soedanese militaire junta pleitte zichzelf dit weekend vrij in een onderzoek naar het bloedbad op 3 juni. Maar een beelddatabank legt veel wreedheden van militairen vast.

Het is een chaos, met witte wolken traangas, militairen die op mensen inslaan en brandende tenten op het plein voor het legerhoofdkwartier in de Soedanese hoofdstad Khartoem. Hier was zes weken lang de sit-in met tienduizenden demonstranten tegen de militaire junta die dictator Omar al-Bashir na dertig jaar verving.

Het is 3 juni, de troepen van de Rapid Support Forces (RSF) in hun kaki uniformen met bamboestokken ontruimen hardhandig het plein. Demonstranten lopen spitsroeden om de slagen te ontwijken.

Een jonge vrouw met een rode hoofddoek, in Nubische stijl gedragen, hangt tussen twee soldaten, die haar lijken te beschermen, ondanks die arm om haar nek. Overal zijn graaiende handen. Een soldaat van de Janjaweed-milities, waaruit de RSF bestaat, grijpt haar bij de keel. De angst en paniek staan op haar gezicht in deze video.

Een vrouw wordt weggevoerd door Soedanese militairen tijdens de protesten op 3 juni in Khartoem.

Verkrachting, aanranding en moord zijn de handelsmerken van de RSF. Aan het einde van de dag zijn er zeker 127 doden en meer dan vierhonderd gewonden, volgens de Soedanese Artsen Associatie. De militaire junta houdt het op minder.

De video is er een in een reeks gemaakt door soldaten van de RSF. Degene die filmt draait de camera af en toe naar zichzelf, trekt zijn blauwe mondkapje tegen het inademen van traangas naar beneden, kijkt trots in de camera en filmt nieuwe gewelddaden van zijn collega’s.

Trofeefilmpjes

“Dit zijn ‘trofeefilmpjes’ die we op sociale media aantroffen en die we verzamelen”, zegt de zelfbenoemde Soedanese ombudsman. Zijn naam wil hij niet in de krant, want dan kent de militaire junta, de Militaire Overgangsraad (TMC), zijn netwerk meteen en zullen de leden ervan onmiddellijk opgepakt worden. Zelf vluchtte hij naar het buitenland, nadat hij bij een demonstratie door een sluipschutter werd beschoten. Buiten Soedan verzamelt de ombudsman, IT’er van professie, video’s, foto’s en getuigenissen van de wreedheden die het leger, de veiligheidsdienst en de RSF begaan. In een database die in de cloud staat, en waar ook Trouw toegang toe heeft, zijn tientallen video’s en vele honderden foto’s te zien van slachtoffers én van het optreden van soldaten, vooral de RSF.

Opmerkelijk is dat een deel van het materiaal gefilmd is door de RSF zelf en zonder gêne online is gezet voor familie en vriendinnen. “Omdat het internet wekenlang werd geblokkeerd, duiken die video’s nu langzamerhand op.”

De Soedanese ombudsman verzamelt al die video’s en foto’s als bewijsmateriaal en maakt ze beschikbaar voor het Internationaal Strafhof in Den Haag. Ahmed el-Gaili, een Soedanese advocaat die is uitgeweken naar de Verenigde Arabische Emiraten, heeft een week na de bloedige ontruiming van het sit-in-plein een verzoek ingediend bij de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof om misdaden tegen de menselijkheid op die bewuste dag te onderzoeken. “Het gaat om een voortdurende militaire campagne tegen burgers met moord, verkrachting, ontvoering en vernedering.”

Een Soedanese jongen die gewond is geraakt bij de protesten op 3 juni in Khartoem. Beeld -

De beeldbank van de Soedanese ombudsman helpt bij het vastleggen van de feiten, zegt El-Gaili. “Meestal moet bij internationale strafonderzoeken jaren na dato nog materiaal worden verzameld. In Soedan gebeurt het nu. Militairen kunnen dat materiaal niet meer verwijderen, want het staat in het buitenland online.” Hij durft niet meer naar Soedan. “Het is voor mij daar nu levensgevaarlijk.”

Op eigen houtje

Dit weekend kwamen de militaire junta en Justitie in Soedan met een onderzoeksrapport naar de gruwelijkheden op 3 juni. De conclusie luidde dat enkele schurken in het leger met steun van onduidelijke milities verantwoordelijk zijn geweest voor het bloedbad. Acht officieren, waaronder een RSF-generaal, zouden op eigen houtje hebben gehandeld en zijn gearresteerd. De TMC zou geen orders hebben gegeven voor het geweld.

De oppositie verwerpt de conclusies. Betogers gingen dit weekend weer massaal de straat op. El-Gaili heeft geen enkel vertrouwen in een nationaal onderzoek. “Geen onderzoeker en rechter kan in Soedan vrij van intimidatie en vrees voor zijn eigen leven opereren.” Hij wil een internationaal onafhankelijk onderzoek naar de rol van de top van het leger en de RSF, vooral naar de tweede man van de junta die de baas is over de Janjaweed, Mohammed Dagalo, bijgenaamd Hemedti.

In de database van de Soedanese ombudsman wordt het optreden van de RSF keer op keer gedocumenteerd. “Zo controleren we de militaire junta”, zegt hij.

El-Gaili ziet al een positief effect. “De topgeneraals zijn bezorgd. Ze kunnen er last van krijgen en dat schrikt af: als ze meer excessief geweld gebruiken, kan dat misschien worden gefilmd of gefotografeerd.”

Burgerregering in de maak

De Beweging voor Vrede en Verandering (FFC) in Soedan heeft inmiddels een akkoord gesloten met de militairen voor de aanstelling van een soevereine raad, het hoogste gezag, en een burgerregering voor de komende drie jaar. Maar er liggen nog tal van kwesties open. Zo wilde de militaire junta best de wreedheden tegen demonstranten onderzoeken, maar eist voor zichzelf amnestie.

Ondertussen worden de laatste punten uitonderhandeld. Tegelijkertijd laten de topgeneraals veel oudgedienden uit het tijdperk van dictator Al-Bashir arresteren. Ook de voorzitter van de vereniging van journalisten in Soedan is opgepakt. Ondanks de vele protesten tegen zijn arrestatie wordt hij nog steeds ergens vastgehouden. Het lijkt op een snelle schoonmaakoperaties van de junta voordat ze met burgers moeten gaan regeren.

De naam van de Soedanese Ombudsman is bij de hoofdredactie van Trouw bekend. 

Lees ook: 

Soedan is in de ban van staatsgrepen.

Het gonst van de geruchten over staatsgrepen in Soedan. De vraag is wie er achter zit, en of de geruchten wel kloppen. Het land bevindt zich in een machtsvacuüm.

Akkoord tussen militairen en oppositie in Soedan kent geen winnaars en verliezers.

De militaire raad en de oppositie in Soedan hebben een politiek akkoord ondertekend over de verdeling van de macht in een overgangsbestuur. De overeenkomst heeft geen echte winnaars of verliezers opgeleverd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden