ReportageMigratiecrisis

‘Jullie willen niet zien wat er gebeurt, er zwerven hier kinderen door het bos’

Mussa Sahir, migrant uit Syrië, vraagt asiel aan in Polen.
 Beeld Ekke Overbeek
Mussa Sahir, migrant uit Syrië, vraagt asiel aan in Polen.Beeld Ekke Overbeek

De migratiecrisis aan de oostgrens van de Europese Unie is niet voorbij. Nog altijd trotseren iedere dag tientallen mensen de winterkou op weg van Wit-Rusland naar Polen.

Ekke Overbeek

Mussa Sahir kiest eieren voor zijn geld. Na drie maanden rondzwerven wil hij asiel in Polen. Naar eigen zeggen werd hij meer dan tien keer door de Poolse grenswacht teruggeduwd naar Wit-Rusland. Nu staat hij met een bordje in de vrieskou: ‘I want asylum in Poland’. Goed zichtbaar voor het handjevol journalisten dat na een tip van een hulporganisatie de locatie van Mussa in het nachtelijke winterbos heeft gevonden.

Een handjevol, want de aandacht voor de migratiecrisis aan de oostgrens van de EU is afgelopen maand weggeëbd. Het aantal migranten is geslonken door de winterkou, en door de diplomatieke druk op de Wit-Russische dictator Aleksandr Loekasjenko, die migranten naar de grens loodste om zo de EU te straffen voor sancties tegen zijn regime.

Niettemin doen dagelijks tientallen mensen een poging ongezien Polen binnen te komen. Mussa lukte het zes dagen geleden, sindsdien wacht hij in het bos. Hij vertelt dat hij 31 is en Syrië ontvluchtte nadat hij werd opgeroepen voor het leger. Hij nam de gok; dat wil zeggen het vliegtuig naar Minsk. Zijn vrouw en twee kinderen bleven achter in Libanon. “In Wit-Rusland werden we geslagen”, vertelt hij. “De Polen gaven ons te eten voordat ze ons terug de grens overzetten naar Wit-Rusland.”

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Als vermist opgegeven

Mussa mag van geluk spreken. Hij leeft. Bij Grupa Granica, de koepel van hulporganisaties, zijn ruim zeventig migranten als vermist opgegeven door hun familie. Een deel van die mensen is waarschijnlijk dood, vermoedt Karolina Czerwinska. “Maar niet allemaal. Soms meldt een familie dat iemand is verdwenen, maar niet dat iemand weer is opgedoken.”

De chaos is het gevolg van de zogeheten ‘pushbacks’. Migranten worden niet conform het internationale recht geregistreerd voor een asielprocedure, maar direct teruggeduwd Wit-Rusland in. Niemand weet hoe vaak mensen een poging doen, of hoeveel er zijn gestorven door uitputting, onderkoeling en verwondingen.

Burgemeester Marek Nazarko is gefrustreerd over de situatie. Op zijn kleine stadhuisje in Michalowo dicht bij de grens heeft hij de hele wereld al op bezoek gehad. “En wat verandert er? Niks!” Europa doet alsof zijn oostgrens in nevelen is gehuld, meent hij: “Jullie willen niet zien wat er in die mist gebeurt, want dan zouden jullie weten dat hier kinderen door het bos zwerven en gezinnen uit elkaar worden getrokken. Dan zouden jullie actie moeten ondernemen. Wij zien het gebeuren, want wij wonen in deze mist. Wij moeten deze mensen wel helpen.”

Zijn gemeente zamelt hulpgoederen in en heeft tijdelijke woningen vrijgemaakt voor migrantengezinnen. Andere grensgemeentes kijken liever de kat uit de boom, uit angst voor de regering in Warschau.

Vrijgeleide van een maand

Ngo’s die proberen migranten te helpen worden van hogerhand tegengewerkt. Maar sinds kort hebben ze een nieuw wapen: de ‘interim’, een vrijgeleide van een maand, uitgegeven door het Europese Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg. Namens de migrant vragen juristen de interim aan. Is hij toegekend, dan kan de migrant niet worden ‘gepushbacked’ en heeft hij of zij een maand om een asielprocedure te starten.

“We hebben nu vaker mensen, vooral uit Syrië, die niet naar Duitsland willen, of niet weten hoe ze in Duitsland kunnen komen en asiel willen aanvragen in Polen”, vertelt Karolina Czerwinska. Vrijwilligers brengen thermische tentjes en superwarme slaapzakken naar het bos, waarin migranten een paar dagen kunnen overleven. Pas als de interim in Straatsburg is geregeld, komen ze het bevroren bos uit. Czerwinska: “We helpen zo’n vijftien mensen per dag”.

Ook Mussa heeft een interim, vertelt Michal Sutyniec, die naast de kleumende Syriër staat. Hij is imker, maar nu de bijen slapen, helpt hij migranten. Vanavond moet hij ervoor zorgen dat de grenswacht Mussa komt ophalen uit de winterkou. Waarom brengt hij hem niet gewoon naar het bureau van de grenswacht? “Dan kun je worden aangeklaagd wegens hulp bij illegale grensoverschrijding.”

Grenswachters hebben minder haast

De ‘interim’ heeft het kat-en-muis-spel aan de grens ingrijpend veranderd, zo blijkt. Tot nu toe probeerde de grenswacht de media voor te zijn. Als journalisten sneller bij migranten waren en vastlegden dat ze om asiel vroegen, kon de grenswacht ze niet meer anoniem terugsluizen naar Wit-Rusland. Maar nu interims dit onmogelijk maken, hebben grenswachters duidelijk minder haast.

Sutyniec belt de grenswacht nog een keer op: “We staan hier al twee uur te wachten”. De stem aan de andere kant van de lijn antwoordt kalmpjes: “Wacht u maar. Ze zijn onderweg.” Sutyniec legt de situatie nog een keer uit: “Meneer Mussa heeft een interim. We willen hem aan u overdragen, conform de procedure. Hij heeft zes dagen in het bos gezeten en heeft het steenkoud. We wachten op u.”

Maar de grenswachter doet alsof zijn neus bloedt: “Als u de precieze plek had doorgegeven, hadden we sneller bij u kunnen zijn”. De hulpverleners hebben de precieze plek doorgegeven. De journalisten hebben het gevonden. Ook de grenswachter weet precies waar het is, gezien zijn eigen woorden: “Vanuit het dorp een kilometer over een bospad, en dan na de bocht 900 meter”. De boodschap aan hulpverleners is duidelijk: blijven jullie nog maar even blauwbekken met jullie interim.

Lees ook:

Berooid en in elkaar geslagen: als weerloze prooi aan beide kanten van de grens

Na dagen zwerven komen uitgeputte migranten uit het bos rond de grens tussen Polen en Wit-Rusland. Daar wacht hun soms hulp. En soms geweld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden