AnalyseSpeeches Zelenski

Jullie staan erbij en kijken ernaar: Zelenski weet elk land te ontroeren en te prikkelen

Leden van de Duitse Bondsdag applaudisseren voor de Oekraïense president Zelenski.  Beeld ANP / EPA
Leden van de Duitse Bondsdag applaudisseren voor de Oekraïense president Zelenski.Beeld ANP / EPA

Wat kunnen we verwachten van de Oekraïense president Zelenski, die donderdag de Tweede Kamer per videoboodschap toespreekt? Vijf eerdere speeches tonen hoe hij inspeelt op nationale sentimenten: van ‘I have a dream’ tot Churchill.

Gijs Moes

Als Volodimir Zelenski een nationaal parlement toespreekt, zijn er een aantal zekerheden: de Oekraïense president verschijnt in een legergroen T-shirt, soms met een militair jack erover, hij spreekt zijn eigen taal, geflankeerd door de vlag van zijn land en hij vraagt om steun in de strijd tegen de Russische invasie. Bovendien spreekt hij de parlementariërs in kwestie aan met voorbeelden uit de geschiedenis en cultuur van hun eigen land. Niet hoogdravend, maar duidelijk, direct en soms verwijtend.

Retorisch zijn de toespraken niet bijzonder. Zelenski roept niet, hij fluistert niet, hij spreekt afgemeten en zonder veel variatie in tempo. Live via een Zoom-verbinding vanuit Kiev spreekt hij iedere keer tien tot vijftien minuten. Hier zit een man die weinig tijd heeft voor plichtplegingen en die zonder omwegen of nederigheid op zijn doel afgaat: steun verwerven. Grappen maakt de voormalige acteur en komiek niet in de toespraken, die hij schrijft samen met zijn naaste medewerker Dmitro Litvin.

Drie elementen

Zelenski wisselt steevast drie elementen af: verontwaardiging over de Russische inval, een roep om meer steun en voorbeelden die toepasselijk zijn voor het land waar hij zich tot richt. In Japan wees hij op de risico’s van een nucleaire aanval, de Italiaanse parlementariërs herinnerde hij eraan dat Russische oligarchen graag op vakantie gaan in hun land.

Verwijten gaat Zelenski niet uit de weg. Jullie staan erbij en kijken ernaar, is de boodschap. Doe iets! Die oproep is in eerste instantie gericht aan de parlementariërs die hij toespreekt, maar over hun hoofden heen aan de burgers van het land in kwestie. Zij zijn degenen die druk kunnen uitoefenen op de politici.

Wat kan Nederland donderdag verwachten? Voorbeelden uit Zelenski’s toespraken tot vijf nationale parlementen kunnen een indruk geven.

Verenigd Koninkrijk: Churchill

In zijn toespraak tot het Lagerhuis verwijst de Oekraïense president uitgebreid naar de Britse geschiedenis en cultuur. De meest opvallende elementen: verwijzingen naar William Shakespeare en Winston Churchill.

Shakespeare komt aan bod met zijn beroemdste citaat, uit het toneelstuk Hamlet, ‘to be or not to be; that is the question’ (te zijn of niet te zijn, dat is de kwestie). Hamlets existentiële twijfel wordt door Zelenski gebruikt als concrete vraag naar het voortbestaan van zijn land en zijn antwoord is dan ook duidelijk: ‘yes, to be’.

Zelenski leent een deel van een beroemde toespraak van Churchill aan het begin van de Tweede Wereldoorlog: “We zullen niet opgeven en we zullen niet verliezen. We zullen vechten tot het einde, op zee, in de lucht, we zullen blijven vechten voor ons land, koste wat het kost. We zullen vechten in de bossen, in de velden, op de kusten, in de straten.”

Verenigde Staten: Pearl Harbor

Voor het Amerikaanse Congres heeft Zelenski een duidelijke boodschap: zorg voor een no-flyzone en als dat echt niet kan, geef ons dan voldoende wapens. Om die boodschap over te brengen leent hij de beroemde woorden van Martin Luther King: ‘I have a dream’. Zelenski verandert dat in ‘I have a need’, ik heb iets nodig, en wel bescherming tegen luchtaanvallen.

Hij vergelijkt de Russische inval in zijn land met de Japanse aanval op de marinebasis Pearl Harbor in december 1941, die de VS de Tweede Wereldoorlog in trok. Voor president Joe Biden heeft Zelenski een persoonlijke boodschap: ‘Het is niet genoeg om leider van de natie te zijn, u moet nu leider van de wereld zijn, leider van de vrede’.

Duitsland: verwijten

Een dag na de toespraak tot het Amerikaanse Congres maakt Zelenski per videoverbinding zijn opwachting in de Duitse Bondsdag. Hier opnieuw veel historische verwijzingen, maar ook verwijten. De belangrijkste vergelijking is die met de muur die van 1961 tot 1989 Berlijn in tweeën deelde. “Jullie zitten nu weer achter een muur, niet door Berlijn maar door heel Europa, tussen vrijheid en slavernij. Deze muur wordt sterker en hoger met iedere bom die op Oekraïne valt.”

Zelenski verwijst naar de Tweede Wereldoorlog, als hij zegt dat tachtig jaar later nu weer Oekraïense steden worden verwoest. “Nooit meer, dat was daarna het motto, maar dat lijkt nu niets meer te betekenen.” Hij slingert zijn toehoorders in het gezicht dat ze niets doen terwijl Oekraïne vernietigd dreigt te worden. “Hoe is het mogelijk dat een overzees land (de VS, red.) dichter bij ons staat dan jullie? Duitsland moet leiderschap tonen.”

Israël: Holocaust

De Oekraïense president, zelf Joods, weet dat historische vergelijkingen gevoelig liggen in Israël. Maar hij is boos omdat de regering zijn land niet voluit steunt en de betrekkingen met Moskou goed wil houden.

Hij beklemtoont dat de Oekraïners en de Joodse gemeenschap in zijn land altijd nauw verbonden zijn geweest. Zijn lastige positie maakt hij duidelijk met de woorden van Golda Meir, de eerste vrouwelijke premier van Israël, die zelf in Kiev werd geboren. “Wij zijn van plan te blijven leven, maar onze buren willen ons dood zien. Dat laat weinig ruimte voor een compromis.”

Dan komt Zelenski ter zake: Rusland is volgens hem uit op de ‘totale vernietiging’ van zijn land en volk. Sterker nog, president Poetin heeft gezegd dat dit de ‘definitieve oplossing’ wordt van de kwestie Oekraïne. Dat is volgens Zelenski een directe verwijzing naar de Holocaust, volgens de nazi’s de ‘Endlösung’ voor het ‘Joodse vraagstuk’.

Zijn boodschap voor het Israëlische parlement: “Jullie kunnen navigeren tussen verschillende belangen, maar niet tussen goed en kwaad. De Oekraïners hebben tachtig jaar geleden gekozen en Joden gered. Nu staat het Israëlische volk voor dezelfde keuze.”

Frankrijk: Verdun

Na een minuut stilte voor de slachtoffers zegt Zelenski in het Franse parlement: “Marioepol en andere Oekraïense steden lijken nu, weken na het begin van de Russische invasie, op de ruïnes van Verdun na de Eerste Wereldoorlog. Die beelden kennen jullie zeker.”

Oekraïne heeft niet veel meer over, zegt Zelenski, maar wel ‘onze waarden’: “Eenheid en vastbeslotenheid om onze vrijheid te verdedigen”. Dan is het een kleine stap naar vrijheid, gelijkheid en broederschap, de waarden van de Franse Revolutie. “Ieder woord is belangrijk voor jullie. De Oekraïners geloven er ook in.”

Hier kiest hij voor een opvallend luchtige uitsmijter, met een verwijzing naar een geliefde Franse acteur die een half jaar geleden overleed. “Ik zeg tot ziens zoals Belmondo dat deed: ciao!”

Lees ook:

Met zijn geoliede pr-machine lijkt Zelenski de oorlog online te winnen

Terwijl Oekraïense troepen weerstand tegen het Russische leger bieden voeren Zelenski en zijn kabinet online de strijd aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden