De foto die Mark Blaisse voor Teodoro Obiang en zijn vrouw Constancia Mangue regelde met Barack en Michelle Obama.

InterviewMark Blaisse

Journalist Mark Blaisse werd adviseur van een Afrikaanse dictator. ‘Ik zag een sympathieke man’

De foto die Mark Blaisse voor Teodoro Obiang en zijn vrouw Constancia Mangue regelde met Barack en Michelle Obama.Beeld Amanda Lucidon, The White House

De president van Equatoriaal-Guinea is nu bijna 42 jaar aan de macht. Oud-journalist Mark Blaisse was eens, tot zijn spijt nu, adviseur van de dictator.

Sommige dingen kun je écht niet doen als oud-journalist – adviseur worden van een Afrikaanse dictator bijvoorbeeld. Toch is dat precies wat Mark Blaisse ruim tien jaar geleden deed, toen hij de president van Equatoriaal-Guinea, Teodoro Obiang ging bijstaan. Hij schreef er een humoristisch boekje met zelfkritiek over: De Adviseur.

Equatoriaal-Guinea? Weinigen zullen het West-Afrikaanse landje, ingeklemd tussen Kameroen en Gabon, kennen met nu slechts 1,2 miljoen inwoners. De president van het oliestaatje wilde zichzelf internationaal op de kaart zetten en huurde daarvoor het Nederlandse consultancybureau Pilgrims in van de vroegere AVRO Televizier-presentator Mark Blaisse, die ook werkte voor Het Parool, weekblad Elsevier en het Financieele Dagblad.

Blaisse rook een kans om het van de buitenwereld afgesloten land te leren kennen. De medewerkers van zijn bureau waren minder gecharmeerd van zijn avontuur: twee van hen namen ontslag omdat hij met een dictator ging samenwerken die hevig werd bekritiseerd door Amnesty International en Human Rights Watch vanwege onderdrukking van de bevolking en marteling van opposanten in de gevangenis. Daarbovenop kwam nog het gerucht dat hij zo af en toe mensenvlees at, omdat hij dacht daar onoverwinnelijk van te worden.

Mark Blaisse  Beeld Jana Plavec
Mark BlaisseBeeld Jana Plavec

Op bezoek bij de familie

De ‘kannibaal van Equatoriaal-Guinea’ ontving Blaisse pas nadat die een tocht door het land had gemaakt waarbij hij bijna dertig familieleden van Obiang ontmoette. Met hun instemming mocht hij op audiëntie bij de president. Gezeten op zijn troon vroeg de katholieke dictator aan Blaisse of hij wel in de hemel zou komen. Blaisse stelde hem enerzijds gerust: de enorme basiliek die Obiang in het oerwoud had laten bouwen zou hem zeker pluspunten bij God opleveren, maar grapte Blaisse erachteraan: “Petrus is wel lid van Amnesty”. Na een doodse stilte barstte de dictator in een homerische lach uit. Blaisse kreeg zijn opdracht als adviseur.

“Ik heb Obiang wel een keer of twintig uitgebreid gesproken”, zegt Blaisse over de telefoon. De president is volgens hem een kleine man, die een zachte hand geeft, strak in het maatpak is gestoken, lekker ruikt, filosofen als Plato en Confucius citeert, humor heeft en vader is van 197 kinderen. “Ik zag een sympathieke man voor me, maar dat zegt nog niets over hoe hij met anderen omgaat. Veelzeggend was dat hij erg bang was voor een aanslag op zijn leven. Zelfs als hij naar het toilet ging, moesten verschillende bewakers mee.”

Obiang was in die dagen naar eigen zeggen 69, nu is hij 78 jaar. “Maar ik denk dat hij veel ouder is. Een man van 69 valt niet in slaap tijdens gesprekken.” Inmiddels is de dictator de op één na langst zittende president van Afrika en bijna 42 jaar aan de macht.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso


Journalisten zijn niet welkom

Journalisten waren toen en nu nog steeds niet welkom, aldus Blaisse. Toch werd hij gevraagd om een twintigtal journalisten op te leiden, een krant en een televisiestation op te zetten en topambtenaren te trainen op goed en transparant bestuur. In Equatoriaal-Guinea verscheen in die dagen geen krant.

Blaisse regelde in zijn drie jaar als adviseur een opleiding aan een school voor journalistiek in Barcelona; Equatoriaal-Guinea is een voormalige Spaanse kolonie en iedereen spreekt Spaans. Uiteindelijk ging een aantal, naar later blijkt, vazallen van Obiang daar journalistiek studeren. Het werden propagandisten van de dictator. Een krant kwam er, maar onder overheidscontrole. Blaisse weet nu: “Er was toen geen pers en nu geen persvrijheid. Er is niets veranderd.” Zo ging het ook met de opleiding voor transparant bestuur. Het waren zinloze exercities.

President Teodoro Obiang van Equatoriaal-Guinea is katholiek en bezocht in 2013 de pas aangetreden paus Franciscus.  Beeld AFP
President Teodoro Obiang van Equatoriaal-Guinea is katholiek en bezocht in 2013 de pas aangetreden paus Franciscus.Beeld AFP

Internationale erkenning

Eén succes boekte Blaisse wel. Obiang wilde internationale erkenning, vooral van de Verenigde Staten. President Barack Obama zag niets in het land dat onderaan de Transparantie Index bungelde als een van de meest corrupte landen.

Toch was Equatoriaal-Guinea in die dagen economisch wel internationaal van belang omdat het circa 300.000 vaten olie per dag produceerde. Blaisse trok aan touwtjes in zijn netwerk en het leverde een foto op van Obiang met Obama bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Een foto waar de dictator thuis goede sier mee kon maken.

Naïef

Na drie jaar vroeg de president Blaisse om de nationale geschiedschrijver van het land te worden. Inmiddels had Blaisse zijn twijfels over zijn eigen mogelijkheden om iets te veranderen aan de dictatuur in het land. Hij weigerde, en hoorde nooit meer iets van Obiang. “Het was misschien wel naïef om te denken dat je als individu uit het buitenland iets in zo’n land kan veranderen. De zucht naar avontuur won het toentertijd”, erkent Blaisse nu.

Na al die jaren leeft de bevolking nog steeds in bittere armoede en een kleine elite profiteert van de oliedollars en rijdt daar rond in ‘gele hummers’. Democratie is volgens Obiang iets voor Europa. “De dictator vindt dat hij alleen met harde hand orde en rust kan handhaven. Het Afrikaanse alternatief is voor hem een gewelddadige chaos”, aldus Blaisse.

En als de oude Obiang toch eens overlijdt? “Dan volgt zijn oudste zoon hem op, een narcistische sadistische playboy die door en door corrupt is, dan wordt het nog erger in Equatoriaal-Guinea.”

Mark Blaisse: De Adviseur. Panarea Publishing; € 17,50

Lees ook:

Een verontrustende trend in Afrika: presidenten zijn steeds langer aan de macht

Het is geen onbekende trend, maar de laatste vijf jaar steekt hij weer de kop op: Afrikaanse leiders blijven langer zitten, bijvoorbeeld door de grondwet te veranderen. Kritiek van de buurlanden blijft bovendien uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden