JapanReportage

Jonge Japanners willen zich niet meer ‘klem zuipen’, een derde drinkt zelfs nooit meer

De Sumadori Bar in Tokio serveert cocktails zonder alcohol. Beeld REUTERS
De Sumadori Bar in Tokio serveert cocktails zonder alcohol.Beeld REUTERS

Jonge Japanners drinken zó weinig dat de fiscus een aanmoedigingscampagne heeft opgezet. Verdwijnt een diepgewortelde traditie?

Anoma van der Veere

Mayumi Fukuda-Heule zit in de schemering op het terras van een restaurant in Tokio, een glas sangria in haar hand. Ze drinkt zelden, maar heeft nu toch maar wat besteld. Keuze genoeg, er staan meer drankjes dan maaltijden op het menu.

Fukuda-Heule werkt als manager bij een klein verfbedrijf in het midden van Osaka. “Toen ik hier net begon met werken, werd ik door collega’s overal mee naartoe gesleept om ons helemaal klem te zuipen.”

Het is vooral haar baas, een oudere man, die hierop aandringt, vertelt Fakuda-Heule. En dat past in de traditie. Alcohol is alomtegenwoordig in de Japanse cultuur. Wie weleens een wandeling heeft gemaakt door een Japanse winkelstraat kent het beeld: achter de ramen van de vele barretjes en restaurants staan rijen flessen met sake uitgestald, de Japanse rijstwijn.

Fukuda zegt steeds vaker nee

Toch zegt ze steeds vaker nee, en verrassend genoeg is ze binnen haar generatie daarmee meer de regel dan de uitzondering. Volgens een enquête uitgevoerd door de overheid drinkt bijna de helft van de Japanners boven de 60 elke dag een borrel. Slechts 1 op de 10 zestigers drinkt helemaal niet en bij de vijftigers ligt dat percentage zelfs dicht bij de nul.

Maar bij de twintigers is het beeld totaal anders: meer dan een derde van deze leeftijdsgroep drinkt helemaal niet. Het alcoholgebruik onder jongeren daalt zelfs zozeer dat het de Japanse belastingdienst zorgen baart, omdat de inkomsten uit accijnzen teruglopen. De fiscus is daarom een campagne begonnen waarin jongeren worden aangemoedigd om meer te drinken.

Mayumi Fukuda-Heule en Takamasu Uchida hebben weinig op met de Japanse drankcultuur. Beeld Anoma van der Veere
Mayumi Fukuda-Heule en Takamasu Uchida hebben weinig op met de Japanse drankcultuur.Beeld Anoma van der Veere

Een cultuur met tradities

Op het terras in Tokio schuift Takamasu Uchida bij Fukuda-Heule aan. Hij bestelt een colaatje. Uchida werkt als game-ontwerper bij een groot bedrijf. “Je kunt het inderdaad een cultuur noemen,” zegt hij met een frons. Met allerlei bijbehorende tradities. “Zou hou je wanneer je proost je glas iets lager dan dat van je baas. Als je de geschiedenis induikt zul je vast vinden dat dit iets te maken heeft met klassenverschillen tussen samoerais.”

Fukuda-Heule voegt geamuseerd toe: “En dan moet je ook nog rekening houden met regionale tradities. Soms mag je uit een glas maar één drankje doen, soms kan je uit hetzelfde glas blijven drinken, het is overal anders.”

Dat alcohol schadelijk is voor de gezondheid is algemeen bekend. Het probleem is dat het in Japan van oudsher de rol vervult van sociaal smeermiddel. Op de universiteit sluit je vriendschappen tijdens drankgelagen georganiseerd door officiële studentenclubs. En zodra je gaat werken, nodigt je baas je geregeld uit voor een nomikai, een drinkfeest. Weigeren is niet echt een optie. Als je te vaak ‘nee’ zegt, loop je grote kans dat je bij de volgende promotie- of bonusronde buiten de boot valt.

Uchida schiet in de lach als ik naar zijn colaatje wijs en vraag wanneer hij zijn laatste bonus heeft gekregen. “Wil je hogerop komen, dan moet je het slim aanpakken”, zegt hij. “Ik doe meestal wel een drankje mee als ik met de baas zit. Als ik alleen met de collega’s uit mijn eigen team ben hoef ik dat niet te doen.”

In de Japanse traditie heeft drinken ook te maken met mannelijkheid. “Hoe meer je kunt drinken, hoe sterker je bent”, legt Uchida uit. “En als je met je baas meedrinkt, laat het ook zien dat je hem respecteert.”

Met ‘nee’ maak je geen vrienden

Het verschil tussen mannen en vrouwen is ook opvallend. Terwijl meer dan de helft van de Japanse vrouwen zegt nooit te drinken, is dat slechts bij een op de vijf mannen het geval. Bijna een derde van de gehele mannelijke bevolking van Japan tikt dagelijks een borreltje achterover. “Als vrouw is het makkelijker nee te zeggen tegen een drankje,” weet Fukuda-Heule. “Maar je maakt er geen vrienden mee.”

Uchida reageert verrast op de vraag of het niet jammer is dat met het sobere gedrag van de nieuwe generatie er een stukje Japanse cultuur verloren lijkt te gaan. “Zo had ik er nog niet over nagedacht. Om eerlijk te zijn vind ik dat het niet meer van deze tijd is. Japan verandert constant, dus dan mag de drankcultuur ook wel op de schop.”

Fukuda-Heule knikt instemmend. “Al waren er ook leuke momenten hoor. Zo ben ik eens meegenomen naar een bar waar meisjes in bikini’s en met konijnenoren je serveren. Daar was ik anders nooit gekomen.” Toch is ze er klaar mee. “Tachtig procent van de tijd doe ik alsof de drinkfeestjes leuk vind. Maar ik wil gewoon naar huis.”

Lees ook: Beetje doordrinken mensen, is de boodschap van de Japanse belastingdienst

De Japanse belastingdienst moedigt jongeren aan meer alcohol te drinken, want dat is goed voor de staatskas.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden