Analyse Brexitvoorstel

Johnsons uitweg voor Ierse grenzen nog vol onzekerheden

Premier Boris Johnson na zijn toespraak op het partijcongres van de Conservatives vanmiddag in Manchester. Beeld AFP

Direct na zijn toespraak op het partijcongres van de Conservatieven stuurde premier Boris Johnson zijn langverwachte voorstel voor de scheiding met de EU naar Brussel.

Met de zin ‘we hebben nog maar weinig tijd’, stuurde de Britse premier Boris Johnson vandaag zijn eerste plannen over brexit naar Brussel. Tien weken lang hoorde de EU niets van de Britse regering. Nu, met nog 28 dagen te gaan, wil Boris Johnson op de valreep een akkoord met de EU bereiken over de eerste stappen van een uittreding.

“Deze regering wil een akkoord. Ik weet zeker dat we dat allemaal willen”, schrijft hij aan Jean-Claude Juncker. “Als we niet in staat zijn om er één te bereiken, zou dat de mislukking van staatsmanschap weergeven waarvoor we allemaal verantwoordelijk zijn.”

Maar Johnson maakt het de EU niet gemakkelijk. In de korte tijd die rest wil hij alles overhoop halen. Zo moet het hoofdstuk ‘backstop’, dat in het akkoord staat dat zijn voorganger Theresa May met de EU sloot, naar de prullenbak. In plaats daarvan stelt Johnson een regeling voor waarin als het om goederen gaat het hele Ierse eiland één zone wordt, waarin dezelfde regels gelden als in de rest van de EU. Tegelijk vertrekt Noord-Ierland in 2021, aan het eind van de overgangsperiode, wel tegelijk met de rest van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese douane-unie.

‘Leavers én remainers willen dat we opschieten met brexit’

Het lijkt onmogelijk te combineren met de eis dat er geen grenscontroles komen tussen Ierland en Noord-Ierland, maar is dat volgens Johnson niet. “Dit kan volstrekt samengaan met een open grens in Noord Ierland”, schrijft de premier. Volgens hem is het percentage goederen dat de Ierse grens passeert dermate klein, dat er ook wel elders controles kunnen plaatsvinden, op plekken die nog moeten worden aangewezen. Bij vervoerders zelf bijvoorbeeld. Volgens Johnson is het allemaal goed te doen als er de komende jaren ‘verbeteringen en simplificaties’ worden aangebracht aan de douaneregels.

Johnson stuurde zijn voorstel na een toespraak op het congres van de Conservatieven in Manchester. Daar nam hij opnieuw het parlement op de korrel. “Als het parlement een reality tv-show was, dan zouden we allemaal al zijn weggestemd”, zei hij. “Maar dan hadden we in ieder geval ook gezien hoe de parlementsvoorzitter de testikel van een kangoeroe had moeten opeten. Maar de verdrietige werkelijkheid is dat kiezers meer te vertellen hebben over televisieshows dan over hun eigen parlement dat weigert brexit uit te voeren.”

“De mensen, leavers en remainers, willen dat we opschieten met brexit. Dat kunnen we, dat moeten we en dat zullen we. Vandaag hebben we een voorstel ter tafel gebracht dat aan beide zijden compromissen bevat.”

Johnson hintte erop dat hij verwacht dat de EU zijn plan verwerpt omdat hij voor de toekomstige grenscontroles vertrouwt op technologie die nog niet voorhanden is. “Als we geen akkoord krijgen is dat vanwege een technische discussie over toekomstige grenscontroles, terwijl de technologie de hele tijd verbetert.”

De komende dagen zullen de onderhandelaars in gesprek gaan over de plannen. Onduidelijk is in hoeverre Johnson zijn ideeën nog wil aanpassen. Hoe dan ook, bij de Europese top op 17 oktober moeten de definitieve plannen zo goed als klaar zijn. “Onze voorgangers hebben ingewikkelder problemen opgelost; wij kunnen vast en zeker dit wel oplossen”, schrijft Johnson aan Juncker.

Nieuw voorstel Johnson voor ‘backstop’ biedt geen enkel houvast

Zuinigheid overheerst in de EU-reacties op Londens alternatief voor de ‘backstop’. We leven ruim 39 maanden na het brexit-referendum en iets meer dan vier weken voor de (al twee keer uitgestelde) brexit-deadline. We weten nog steeds niet of, hoe en wanneer het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie vertrekt.

Ook de Brusselse (en Ierse) reacties op het laatste, langverwachte ‘compromisvoorstel’ van de regering-Johnson over de Ierse kwestie geven geen enkel houvast over de afloop van dit politieke drama.

Johnson sprak woensdagmiddag telefonisch met EU-commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, en Junckers verklaring na afloop is een weinig opbeurend stuk proza. “De voorzitter merkte op dat er nog steeds enkele problematische punten zijn die de komende dagen verder werk behoeven, vooral met betrekking tot het bestuur van de backstop.”

Waarschijnlijk gaat dit over Johnsons voorstel om het Noord-Ierse bestuur elke vier jaar de macht in handen te geven de beoogde stroomlijning met de EU-regels te beëindigen. Met die bepaling wordt een van de grootste EU-angsten werkelijkheid, namelijk dat er op zeker moment tóch een knoertharde grens komt op het Ierse eiland terwijl de andere EU-landen machteloos toekijken – precies de situatie die de oorspronkelijke backstop moest voorkomen.

“Een andere zorg die aandacht vereist, zijn de uitgebreide douaneregels”, zo verwijst de commissievoorzitter naar de ingewikkelde constructie in Johnsons voorstel. Niettemin zegt Juncker dat zijn mensen de juridische tekst ‘objectief’ tegen het licht zullen houden.

Ondanks alle scepsis gaan Britse en EU-onderhandelaars de komende dagen in Brussel driftig aan de slag met de nieuwe teksten, en zullen ook andere betrokkenen (vooral het Europees Parlement) er hun zegje over doen. Over twee weken is er een Europese top. Dat is nu de horizon.

Lees ook: 

De succesvolste partij in de historie van de democratie sterft een langzame dood

De Conservatieve Partij, ooit de machtigste van Engeland, probeert de komende dagen op het congres de scherven bijeen te rapen. Maar de kans is groot dat de partij de komende dagen verder uit elkaar zal spatten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden