Groot-Brittannië

Johnson wil BBC een kopje kleiner maken

De uitslag van de recente verkiezingen, geprojecteerd op een gebouw in Londen.Beeld AFP

Premier Johnson ligt op ramkoers met de BBC. Dit weekend lekten plannen uit om het kijk- en luistergeld af te schaffen en de omroep zelf verantwoordelijk te maken voor zijn inkomsten. De zoveelste aanwijzing dat de premier de invloed van de bekendste publieke omroep ter wereld wil inperken.

Het begon met een door Boris Johnson afgekondigde boycot van ministers uit zijn regering om aan te schuiven bij het ochtendnieuwsprogramma op BBC Radio 4. Daarop volgde de weigering van de premier zelf om in de aanloop naar de verkiezingen een lang tv-interview te geven aan BBC-coryfee Andrew Neill. Ten slotte passeerde hij de BBC voor het uitzenden van zijn brexit-speech op 31 januari - dat deed hij liever zélf via Facebook en Twitter.

Boris Johnson moet niets van de BBC hebben, zoveel is wel duidelijk. Zeker nu dit weekend The Sunday Times plannen publiceerde om het kijk- en luistergeld af te schaffen; verreweg de grootste inkomstenbron voor de BBC. Vanaf 2027 zou de omroep toe moeten naar een abonneemodel, zoals Netflix dat hanteert, om op die manier zijn eigen financiering te regelen. De vrees is dat dat honderden miljoenen gaat kosten en dat daarmee de BBC flink zal worden uitgekleed.

Het is een bewuste strategie

“Ja, het is absoluut een bewuste strategie”, zegt Claire Enders, een bekende media-analist in Groot-Brittannië. “Al sinds Johnson premier is geworden afgelopen zomer zie je een steeds agressievere toon vanuit de regering richting de BBC.”

Dat heeft alles te maken met de brexit-verslaggeving van de omroep, legt Enders uit. Binnen de Conservatieve partij is al tijden openlijk gemor te horen over de anti-brexittoon die de BBC de afgelopen jaren zou hebben aangeslagen. “Dat is echt een breed gedragen gevoel, dat zit niet alleen in het hoofd van Johnson. Veel Conservatieve parlementsleden vinden dat de BBC zijn neutraliteit volledig is kwijtgeraakt.”

Aan de andere kant van het politieke spectrum klinken trouwens dezelfde geluiden uit het Corbyn-kamp, de uitgesproken linkervleugel binnen de Labour-partij. Zij vinden de BBC anti-Corbyn, en delen de Conservatieve klacht dat er te veel pro-brexitgeluiden te horen zijn. 

“De BBC zit in een heel lastig parket. De neutraliteit bewaren is in het gepolariseerde brexit-debat ontzettend ingewikkeld. Op zich is deze vorm van strijd er natuurlijk altijd tussen een regering en de traditionele media; geen enkele regering is blij met kritische journalistiek. Maar wat er nu gebeurt heb ik in de afgelopen dertig jaar dat ik de Britse media beschouw nog niet eerder gezien”, aldus Enders.

Het voelt allemaal wat Trumpiaans aan

Het voelt allemaal wat Trumpiaans aan, de manier waarop Johnson de BBC als zondebok behandelt. Het doet denken aan de constante stroom van beschuldigingen die de Amerikaanse president rondtwittert over de traditionele media en het ‘nepnieuws’ dat zij zouden verspreiden. “In zekere zin vind ik wat Johnson doet zelfs gevaarlijker”, zegt Enders. “Hij heeft als premier persoonlijk invloed op hoe de BBC gefinancierd wordt. Trump heeft die invloed niet. En Johnson is openlijk aan het knagen aan dat financieringsmodel, allemaal om onrust te creëren bij de omroep.”

De pro-Conservatieve kranten zijn zonder uitzondering positief over het inperken of zelfs afschaffen van het kijk- en luistergeld. The Sun en The Daily Telegraph hebben zich daar al meerdere keren voor uitgesproken. “The Sun is eigendom van mediatycoon Rupert Murdoch, iemand met een ongekende invloed en toegang tot Boris Johnson. Het schijnt ook dat hij Trump wekelijks spreekt. Johnson wil in zijn politieke ruimte zo min mogelijk tegenspraak van invloedrijke pers. En hij krijgt daarbij dus de steun van de grootste tabloid van het land, The Sun. Een gevaarlijke ontwikkeling. Dit is een implosie van wat ik de marktplaats van ideeën en vrije pers noem”, zegt Enders.

Tegelijk kan zij sommige kritiek op de BBC wel begrijpen, vooral vanwege de exorbitante salarissen die er betaald worden. Tientallen BBC-gezichten verdienen meer dan de premier, onder aanvoering van oud-voetballer Gary Lineker die als presentator van ‘Match of the Day’ bijna 2 miljoen euro per jaar verdient. Huw Edwards, de Britse Rob Trip, verdient meer dan zeven ton. Dat helpt allemaal niet in de beeldvorming. “Er is een gebrek aan goed management bij de BBC, al vrij lang. Ook in de discussie over gelijke betaling tussen mannen en vrouwen hebben ze veel verkeerde keuzes gemaakt de afgelopen jaren. Dat straalt allemaal af op hun imago.”

Wekelijks maken 400 miljoen mensen gebruik van de BBC

Toch is ruim 80 procent van de Britten positief over ‘Auntie Beeb’, zoals de omroep in de volksmond heet. “Dat weerhield eerdere Conservatieve premiers er altijd van om de omroep zo hard aan te pakken, uit angst dat het zich tegen hen zou keren. Wereldwijd maken wekelijks 400 miljoen mensen gebruik van de BBC, die uitstraling is gigantisch. Maar Johnson denkt echt dat hij er mee weg kan komen.”

Een budget van 6 miljard euro

De BBC heeft jaarlijks een budget van omgerekend meer dan 6 miljard euro. Daarvan komt 4,5 miljard van het kijk- en luistergeld; de rest verdient de omroep zelf, bijvoorbeeld met het verkopen van tv-formats. De BBC zendt geen reclame uit. Van het geld financiert de omroep negen nationale tv-zenders, tien landelijke radiozenders, veertig lokale radiozenders, de BBC World Service, tientallen podcasts en een enorme onlineredactie. Er zijn ruim 22.000 mensen in dienst.

Lees ook:

Hoe Boris Johnson de Britse Donald Trump werd

Boris Johnson werd vorig jaar met een grote meerderheid verkozen tot premier van Groot-Brittannië. Twee biografen leggen uit hoe het ongelukkige kind Al Johnson veranderde in de snoevende politicus Boris Johnson. En hoe hij op een achternamiddag besloot voor de brexit te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden