Premier Boris Johnson maakte in Brussel bekend dat er een deal was met de EU.

Update Brexit-deadline

Johnson gooit alle charmes in de strijd voor zijn brexitdeal - maar gaat de stemming wel door?

Premier Boris Johnson maakte in Brussel bekend dat er een deal was met de EU. Beeld EPA

Het Britse Lagerhuis is voor de eerste keer in 37 jaar op een zaterdag bijeengekomen. Om voldoende parlementariërs voor zijn brexit-deal te laten stemmen haalt Boris Johnson alles uit de kast. Maar de beslissende stemming zou ook ineens naar dinsdag kunnen worden geschoven. 

Love bombing, de Engelse term om iemand te overladen met liefde, charme en aandacht. Precies dat is wat premier Johnson de afgelopen uren heeft gedaan om zijn deal aan een meerderheid te helpen.

Daar waar zijn voorganger Theresa May tot drie keer toe ruimschoots faalde in haar poging, lijkt Johnson een stuk dichter in de buurt van een meerderheid te komen. Probleem voor Johnson is echter dat hij de steun van zijn Noord-Ierse gedoogpartner DUP is kwijtgeraakt. Die is laaiend over het liggende akkoord, waarin Noord-Ierland een geheel andere status krijgt dan de rest van het Verenigd Koninkrijk. Die tien Noord-Ierse zetels moet Johnson nu ergens anders zien goed te maken.

Johnsons stromannen ontfermden zich over weifelende Labour-parlementariërs, Johnson zelf ontving verschillende radicale brexit-aanhangers uit zijn eigen partij in Downing Street, om hen over te halen. Daarbij is het goed denkbaar dat hier en daar cadeaus worden uitgedeeld, geen onbekend verschijnsel in de Britse politiek. Omdat parlementariërs hun eigen kiesdistrict vertegenwoordigen, zijn sommigen best gevoelig voor extra investeringen in dat koninkrijkje. Ook maakt de chief whip, de hoeder van de fractiediscipline, overuren om stem na stem achter Johnsons akkoord te noteren.

Maar het grootste struikelblok voor de premier is een amendement van parlementariër Oliver Letwin. Daar staat in dat het Lagerhuis pas definitieve goedkeuring geeft aan de brexitdeal als alle bijbehorende wetgeving is goedgekeurd door het parlement. Parlementsvoorzitter John Bercow heeft tegen de zin van de regering besloten dat het amendement in stemming mag worden gebracht.

Als het voorstel van Letwin wordt goedgekeurd, betekent dat in de praktijk dat Johnson de EU weer om uitstel van de brexit moet vragen en hij mogelijk de stemming over de brexitdeal uitstelt tot dinsdag. Het parlement had hem namelijk een deadline gegeven: hij kreeg tot zaterdag 19 oktober de tijd om parlementaire goedkeuring te krijgen voor zijn brexitdeal of een Brits vertrek uit de EU zonder deal. Een meerderheid van het parlement wil dat laatste beslist niet.

Voorstanders van het Letwin-amendement willen volgens Britse media voorkomen dat brexithardliners een truc uithalen om toch zonder deal uit de EU te stappen. Zij zouden zaterdag voor de deal kunnen stemmen, zodat geen brexituitstel gevraagd hoeft te worden. Dan kunnen ze op een later punt alsnog tegen de implementatie van de brexitovereenkomst stemmen in het parlement.

Aan het werk op vijf fronten

In de uren die resten zal Johnson op vijf fronten in het Lagerhuis proberen zoveel mogelijk parlementariërs achter zich te krijgen. De groep die hij hoe dan ook in het gareel moet krijgen, is zijn voltallige fractie. Er zijn nu 287 Conservatieven en wil hij een kans maken, dan moeten die allemaal vóór stemmen. Maar met name de brexit-vleugel in de partij heeft nog niet laten weten of ze dat zal doen. Een groep van zo’n 25 Tories heeft altijd gezegd liever zonder deal de EU te verlaten dan met. 

Johnson zal hen voorhouden dat als deze deal het nu niet redt, de kans steeds groter wordt dat het gehele brexit-proces uit hun handen glipt. Want de oppositie kan langzaamaan een meerderheid bouwen voor een nieuw referendum, om de brexit terug te draaien. Dan hebben de puriteinse brexit-ideologen helemaal niets. Als de premier deze groep niet kan overhalen, zijn z’n kansen verkeken. 

De tweede focus ligt op een groep van 15 tot 20 Labour-parlementariërs die een kiesdistrict vertegenwoordigen dat massaal pro-brexit stemde bij het referendum drie jaar geleden. Zij voelen een grote verplichting naar hun kiezers toe om de brexit – met een deal – te leveren. Anders dreigen ze bij volgende verkiezingen weggestemd te worden. 

Tegelijk staan ze onder immense druk van hun eigen partijleiding. Johnson aan de meerderheid helpen betekent dat hij als de grote winnaar uit de bus komt, een bonus die hij dan bij nieuwe verkiezingen kan verzilveren. Willen ze dat op hun geweten hebben? Dat splijtende dilemma zorgt ervoor dat veel van deze parlementsleden nog niets hebben gezegd over wat ze gaan doen. Sommige Labour-prominenten vinden dat partijgenoten die met Johnson meestemmen uit de fractie gezet moeten worden en nooit meer kandidaat mogen zijn. Labour-leider Corbyn wil zover nog niet gaan.

De 21 uit de fractie gezette Conservatieven

De derde focus ligt op de 21 uit de fractie gezette, gematigde Conservatieven. Zij stemden begin september met de oppositie mee en raakten daarmee hun partijlidmaatschap kwijt. In deze groep vindt Johnson veel medestanders, de verwachting is dat zeker 17 van de 21 de deal steunen. Saillant detail: ook Johnsons broer Jo bevindt zich in die groep. Onduidelijk is wat hij zal doen.

De vierde groep zijn de overige onafhankelijke parlementsleden, ongeveer tien voormalige Labour en LibDem-parlementariërs. Ook hier lijken enkelen bereid hun kruisje onder het akkoord van de premier te zetten.

Bij de DUP hoeft Johnson niet meer aan te kloppen. Gesprekken tussen de twee partijleiders zijn gestopt. En het overgrote deel van Labour, de LibDems en de Schotse nationalisten van de SNP en wat kleine oppositiepartijen, goed voor bijna 300 zetels, hebben laten weten sowieso tegen te stemmen.

De heilige grens voor de premier is 320. Het zal echt op een paar stemmen aankomen of Johnson, na ruim drie jaar brexit-drama, de deal aan een meerderheid kan helpen. 

Lees ook: 

Opeens is Johnson de gevierde man in Brussel

Nu er toch een akkoord ligt, komt de Britse premier Boris Johnson in Brussel ineens in een warm bad terecht. Toch blijft de brexit voor de EU een trieste zaak. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden