Japan

Japanse kinderen hebben na een scheiding nog maar één ouder, en dat moet veranderen

Beeld Suzan Hijink

Na een scheiding verliezen veel Japanse kinderen het contact met een van beide ouders, op gezag van de rechter. Dat moet veranderen, vinden veel Japanners.

Een keer per maand krijgt Izumi een foto van haar kinderen opgestuurd, dat is tenminste de afspraak. Maar zelfs die komt haar ex-man vaak niet na, vertelt de Japanse in The Washington Post. Toen zij besloot van haar man te scheiden, drie jaar geleden, wees de rechter de kinderen aan hem toe en sindsdien heeft zij ze niet meer gezien.

Het verhaal van Izumi, die niet met haar achternaam vermeld wil worden om haar kinderen te beschermen, is niet uitzonderlijk. Traditioneel zijn het in Japan de hard werkende vaders die hun kinderen niet meer zien na een scheiding. Maar steeds vaker zijn er ook vrouwen die geen contact meer mogen hebben. Tijdens een persconferentie in Tokio in september vertelden 23 moeders over hun kinderen die ze niet meer zien. 

Wettelijk krijgt in Japan een van beide ouders na een scheiding de voogdij, de ander is afhankelijk van de welwillendheid van zijn of haar ex. Rechters oordelen, aan de hand van de wet, dat het voor kinderen beter is om maar met een ouder om te gaan. Het gezinsleven zou zo normaal mogelijk moeten blijven, met een vast thuis. Bezoekjes van of aan de andere ouder zouden de rust maar verstoren.

De stichting Kizuna, die zich inzet voor het bezoekrecht, schat dat jaarlijks 150.000 kinderen in Japan het contact met hun vader of moeder verliezen. Scheidingen komen ook in Japan vaak voor, een op de drie huwelijken eindigt in een breuk. 

Al jaren hun kinderen niet ontmoet

Seiichi Kushida, parlementariër voor de liberale oppositiepartij JIP, zet zich in voor gedeelde voogdij. Hij hoort veel verhalen van ouders die hun kinderen al jaren niet meer hebben ontmoet. Schrijnende verhalen vaak, soms komt er zelfs ontvoering aan te pas. “Het gebeurt dat mannen of vrouwen hun kinderen verbergen en dan van de rechter de voogdij krijgen”, vertelt Kushida. Want de rechter kiest bijna altijd voor het in stand houden van de bestaande situatie, hoe die ook is ontstaan.

Deze praktijk is slecht voor ouders en voor kinderen, meent Kushida. “Na een scheiding bepaalt de overheid wie de kinderen krijgt. De ouders mogen niet zelf kiezen hoe ze het willen regelen. Daardoor krijgen veel mannen en vrouwen hun kinderen nooit meer te zien. Dat is slecht voor de kinderen, zij hebben recht op zorg van beide ouders.”

Japan is een van de weinige moderne, democratische landen waar de voogdij na een scheiding zo is geregeld. “Ik wil dat het systeem hier hetzelfde wordt als in de Europese Unie of de Verenigde Staten, waar beide ouders gezamenlijke voogdij hebben. Voor iedereen buiten Japan hebben wij een idioot systeem. Japan heeft de Kinderrechtenconventie getekend in 1994, maar toch is het heel moeilijk om de situatie te veranderen.”

Buitenlandse druk kan helpen om de bestaande situatie te wijzigen, hoopt Kushida. “De EU en de Verenigde Naties hebben Japan gevraagd om de regels te veranderen.” Naast de druk van overheden zijn er ook buitenlandse ouders, die na scheiding van een Japanse echtgenoot of echtgenote hun kinderen niet meer zien. Zij verzetten zich in rechtszaken en in de media tegen die situatie. “Die druk van het buitenland is geweldig, want Japan loopt achter.”

Vastgezet na bezoek aan schoonfamilie

Zo vertelt de Australiër Scott McIntyre op de website Japan Times dat hij zijn kinderen al een half jaar niet meer heeft gezien. Zijn Japanse vrouw vertrok toen bij hem en hield de kinderen bij hem weg. McIntyre is zelfs anderhalve maand vastgezet toen hij bij zijn schoonfamilie langs ging om iets over zijn kinderen te horen. “Ik weet niet eens of mijn kinderen nog leven”, zei hij vorige maand tijdens een persconferentie in Tokio. “Kinderen moeten toegang hebben tot beide ouders, dat is een fundamenteel mensenrecht.”

Parlementariër Kushida is het daarmee eens. “Ik wil de wet veranderen, dan zijn de kinderen blij en ik ook.” Maar de vraag is of er in het Japanse parlement een meerderheid is te vinden voor gezamenlijke voogdij. Veel politici en rechters gaan er nog altijd van uit dat kinderen en ex-echtgenoten gebaat zijn bij toewijzing aan een ouder, om rust te scheppen.

Toch zijn er tekenen dat er binnenkort wel een verandering mogelijk is in Japan. Er lopen enkele rechtszaken van gescheiden ouders die hun kinderen willen zien, de uitspraken worden in november verwacht. Zij eisen dat de rechter bezoekrecht afdwingt. Belangrijker, op termijn, is wellicht een wijziging in de toon in de politiek. “Gelukkig wordt het probleem nu erkend door de nieuwe minister van justitie, Yoko Kamikawa”, zegt Kushida.

Ook onder de Japanners is de stemming wel gewijzigd, meent de parlementariër. “Lange tijd werd dit niet gezien als een groot probleem, of mensen wisten er niks van. Maar dat is niet meer zo, veel mensen willen nu wel verandering.” Toch zal het nog even duren voor die er komt. “Ik hoop op een wetswijziging. Dat zal volgend jaar nog niet lukken, maar wel binnen twee of drie jaar.”

Lees ook: 

Kinderen? Japan heeft er geen tijd voor

De vergrijzing slaat hard toe in Japan. Kleuterleidsters vertellen over hun leven als werkende moeder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden