In Japan is het gebruik van mondkapjes wijdverbreid, maar met vaccins, en dan vooral de bijwerkingen, hebben hebben Japanners slechte ervaringen.

ReportageJapan

Japan wil snel vaccineren, maar inwoners aarzelen: ‘Ik ben banger voor de bijwerkingen dan voor het virus’

In Japan is het gebruik van mondkapjes wijdverbreid, maar met vaccins, en dan vooral de bijwerkingen, hebben hebben Japanners slechte ervaringen.Beeld AFP

Vanwege een lichte toename van het aantal coronabesmettingen geldt voor een deel van Japan de noodtoestand. Een deel van de bevolking maakt zich zorgen om het trage vaccineren, maar er is ook weerstand tegen de prik. Sommige Japanners willen het vaccin niet, omdat ze bang zijn voor de bijwerkingen.

Als twee vriendinnen in kimono en op hun traditionele geta, traditionele Japanse klompen, richting de ingang van de boeddhistische tempel Sensoji in Tokio lopen, begint het plotseling hard te regenen. Onder een afdakje leggen de vriendinnen, die liever niet met hun naam in de krant willen, uit waarom ze ondanks de oproep van de regering om thuis te blijven toch op stap zijn gegaan. “We zijn natuurlijk wel bang voor het virus, en begrijpen dat de overheid maatregelen neemt, maar het is vakantie en we moeten toch doorgaan met ons leven.”

In negen prefecturen in Japan is momenteel een noodtoestand van kracht, die eigenlijk eind mei zou aflopen, maar die naar alle waarschijnlijkheid binnen afzienbare tijd wordt verlengd tot eind juni. De Japanse regering acht de maatregelen noodzakelijk omdat het aantal coronabesmettingen de voorbije weken licht steeg. Maandag meldde Japan 4590 nieuwe besmettingen, hoewel dat aantal waarschijnlijk hoger ligt omdat er nauwelijks getest wordt in het land. Maar ook als er meer getest zou worden, is het nog steeds niet aannemelijk dat de besmettingscijfers in de buurt komen van de pieken die er in Europa waren.

Althans, dat zou je kunnen opmaken uit de relatief lage coronasterfte in Japan. Tot dusver overleden iets meer dan 12.000 mensen aan Covid-19, dat zijn er 5000 minder dan in Nederland, terwijl Japan zeven keer zoveel inwoners heeft. Een opvallend laag aantal dus, temeer omdat Japan strenge lockdowns altijd wist af te wenden en in tegenstelling tot buurlanden Zuid-Korea en Taiwan nooit gebruik heeft gemaakt van controversiële traceerapps.

Drukke plekken mijden

Wat deed Japan dan precies anders? Vooralsnog is daar onder experts geen consensus over, maar sommigen denken dat het komt door het wijdverbreide gebruik van mondkapjes. Maar juist op plekken waar de kans op besmettingen het hoogst is, gaan die mondkapjes af, zoals in karaoke-etablissementen of in clubs en bars, waar al vaker besmettingshaarden werden gevonden. Een andere verklaring is het zogenaamde 3C-beleid van de Japanse regering, waarbij Japanners werd gevraagd om krappe, drukke plekken waar veel mensen dicht op elkaar staan te mijden.

Ondanks de toename van het aantal besmettingen lijkt de Japanse premier Yoshihide Suga niet bereid strengere maatregelen te nemen. Sterker nog, de laatste keer dat hij de noodtoestand verlengde kondigde hij ook gelijk versoepelingen aan om de gevolgen voor de economie zo beperkt mogelijk te houden.

Die versoepelingen betreffen toeschouwersaantallen bij grote evenementen, daar mogen nu maximaal 5000 mensen bij aanwezig zijn. Voor winkelcentra geldt dat die weer gedeeltelijk open mogen.

De belangrijkste maatregelen raken vooral horeca, die moeten om acht uur dicht en mogen geen alcohol serveren. In de meeste regio’s gaat dat echter slechts om een verzoek. Horeca die toch open blijven riskeren dus geen boete. In Tokio ligt dat anders; daar kunnen horeca die het alcoholverbod negeren wel een boete opgelegd krijgen, van omgerekend 2200 euro.

Een vrouw bij de Sensoji tempel in Tokio tijdens de eerste dag van de nieuwe noodtoestand. Beeld AFP
Een vrouw bij de Sensoji tempel in Tokio tijdens de eerste dag van de nieuwe noodtoestand.Beeld AFP

Toch is aan alles te merken dat de centrale overheid vooral niet te hard wil ingrijpen in het openbare leven. Zo moest het streven om het woon-werkverkeer met 70 procent terug te brengen al snel worden opgeven. OV-bedrijven die waren aangespoord om hun dienstregeling te beperken klaagden dat de stations en treinen volzaten.

Rond het tempelcomplex in Tokio wemelt het ook van de dagjesmensen. Ook Noriko (achternaam bij de hoofdredactie bekend) negeert het advies van de regering, ze vindt de maatregelen überhaupt buitenproportioneel. “Ondanks het alcoholverbod staat de eigenaar van mijn lokale izakaya zijn gasten toe bier mee te nemen. Hij giet het over in bierglazen. Je ziet trouwens ook overal mensen op straat drinken. Ik vind het goed dat men zich verzet.”

Even verderop wandelt de 70-jarige Hitoshi Oshima zonder mondkapje door de menigte. Gevraagd naar wat hij van corona vindt grinnikt hij. “Corona is hetzelfde als de griep. Er zijn in Japan iets meer dan 12.000 mensen omgekomen door corona, in 2018 stierven 30.000 mensen tijdens een zwaar griepseizoen.” Over het vaccin is hij al even stellig, dat hoeft hij niet. “Ik ben niet antivax hoor, ik wacht gewoon liever af wat de eventuele bijwerkingen zijn, en dan neem ik het misschien over vijf jaar.”

Bijwerkingen in het verleden

In vergelijking met veel andere ontwikkelde landen is het antivaccinsentiment in Japan groot. In een studie uit 2020, gepubliceerd in The Lancet, werd respondenten uit meer dan 149 landen tussen 2015 en 2019 gevraagd hoe ze dachten over de veiligheid van vaccins. Van de Japanse respondenten antwoordde 30 procent dat ze vaccins veilig achtten. Dat was het laagst van alle 149 landen. Een recenter onderzoek naar de bereidheid onder de Japanse bevolking om het coronavaccin te nemen was al even somber, zo’n 62 procent liet weten een inenting te willen. In buurland Zuid-Korea ligt dat op 71 procent en in Nederland op 86 procent.

Het Japanse wantrouwen is voor een deel te verklaren door problemen met vaccins in het verleden, die zouden voor nare bijwerkingen hebben gezorgd. In de jaren zeventig waren er bijvoorbeeld tal van rechtszaken tegen de overheid en farmaceutische bedrijven vanwege bijwerkingen veroorzaakt door onder andere een pokkenvaccin. Dat de Japanse overheid verkeerde informatie verstrekte over de kans op bijwerkingen bij bepaalde vaccins hielp niet mee. Uiteindelijk paste de Japanse regering in 1992 zelfs de vaccinwetgeving aan waardoor de nadruk voortaan kwam te liggen op individuele keuzevrijheid in plaats van het publieke belang van vaccineren.

Vanwege het heersende wantrouwen staan de Japanse regering en farmaceutische bedrijven onwelwillend tegenover het idee om de strenge eisen voor goedkeuring van vaccins te versoepelen. Voor vaccins van Pfizer, AstraZeneca en Moderna is wel zo’n goedkeuring gegeven, bij die laatste twee gebeurde dat pas vorige week. De regering hoopt dat tegen het einde van het jaar ook een Japans vaccin zal worden goedgekeurd.

Dat de Japanse regering niet volledig doof is voor kritiek, bleek wel toen die twee weken geleden plotseling aankondigde haast te willen maken met vaccineren. Dat kwam voort uit het gegeven dat slechts 2,6 procent van de Japanse bevolking een inenting had ontvangen. Daarmee scoort Japan het slechtst van alle G7-landen. Het doel is nu om tegen eind juli ten minste 30 van de in totaal 36 miljoen 65-plussers te hebben gevaccineerd. Iets meer dan 5 procent van de Japanners heeft tot nu toe een eerste inenting gekregen.

Maar willen mensen zich wel laten vaccineren? In de buurt van het tempelcomplex vertellen Hiroko en Naoko Kumiko, moeder en dochter, dat ze het vaccin niet willen. “Ik wil het vaccin niet omdat ik banger ben voor de bijwerkingen dan voor het virus zelf”, zegt moeder Hiroko. Naoko knikt instemmend en zegt: “Ik heb een allergie, dus voor mij is het sowieso een groot risico.”

Overdreven maatregelen

Toen de pandemie begon waren ze bang voor het virus. “Vooral voor de gezondheid van mijn dochter; ze woonde in Londen en de situatie was daar veel erger.” Naoko verhuisde terug naar Japan, maar inmiddels zijn ze niet meer zo bang voor het virus. Ze noemen de maatregelen ‘overdreven’. Toch dragen ze allebei een mondkapje. Hiroko: “Ik wil anderen niet onnodig bang maken.”

Rond lunchtijd loopt Yukie Takahashi voorbij met een bento in haar hand, een Japans lunchpakket. De 26-jarige is verpleegkundige. Ze is niet verbaasd dat veel stadsgenoten niet staan te springen om het vaccin, zegt ze. “Hoe ik er nu in sta: ik zal het vaccin niet nemen.” Daarmee wil ze het virus niet bagatelliseren, zegt ze er vlug achteraan. “Ik dacht in het begin, toen er in Japan weinig aan de hand was, dat het allemaal wel meeviel. Nu werk ik op een Covid-afdeling en zie ik wat voor ziekte het is.”

Intussen doet de Japanse overheid er alles aan om mensen die twijfelen zo goed mogelijk te informeren. Er is bijvoorbeeld een hotline in het leven geroepen voor bezorgde burgers. De Chinese verpleegkundige Li Win beantwoordt de telefoontjes. Binnenkort gaat ze helpen met het vaccineren. Volgens haar zijn het nu vooral veel ouderen die bellen. “Ze horen en lezen van alles en zijn bezorgd zodra ze een oproep krijgen. Die zorgen proberen wij weg te nemen. Ik denk dat het goed is dat er een vaccin is.”

Lees ook:

Officiële partner Olympische Spelen: last het evenement af

De Japanse krant Asahi Shimbun, een officiële binnenlandse partner van de Olympische Spelen in Tokio, heeft woensdag in een artikel opgeroepen om het sportevenement deze zomer af te gelasten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden