Gascrisis

Isolatie, zonnepanelen én kolen als alternatief voor Russisch gas

De ondergrondse gasopslag van de Nam bij Norg.
 Beeld ANP / Kees van de Veen
De ondergrondse gasopslag van de Nam bij Norg.Beeld ANP / Kees van de Veen

De oorlog in Oekraïne leidt tot een gascrisis in Europa. De gasprijzen exploderen en het is onzeker of er voldoende gas beschikbaar is. De Tweede Kamer werd woensdag bijgepraat door experts over Russisch gas.

Niels Markus

Waarom is het crisis?

Volgens Annie Krist, de directeur van gasgroothandelaar GasTerra, ervaren Nederland en Europa een ‘crisissituatie’. “De prijzen zijn extreem hoog en volatiel (instabiel, red). En dit dreigt te leiden tot een financiële crisis.” De bestaande onzekerheid en angst over Oekraïne jaagt de wisselvalligheid van de prijzen alleen maar aan.

Valt daar op de korte termijn iets aan te doen?

We kunnen in ieder geval de gaskraan niet dichtdraaien: Europa is te afhankelijk van Russisch gas. 40 procent van het Europese gas komt uit Rusland. In Nederland ligt dit iets lager. In totaal gebruikt Nederland 41 miljard kuub gas.

Volgens Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie (NVDE) valt er best al veel te doen op de korte termijn. Binnen een jaar kunnen Nederlandse huishoudens en bedrijven 5 miljard kuub besparen, denkt hij.

Van der Gaag: “Kom met een nationaal besparingsprogramma, met dingen die mensen thuis door kunnen voeren. Regel de thermostaat goed in en laat de verwarming en verlichting uit als er niemand is.” Gemeenten delen al energieboxen uit, met tochtstrips, waterbesparende douchekoppen en ledlampen. Daarmee kan zo’n 180 euro per jaar bespaard worden, zegt Van der Gaag. “Dat moeten we allemaal gaan doen.”

Hoogleraar energiesystemen André Faaij noemt Japan als voorbeeld, dat na de tsunami van 2011 razendsnel van zijn kernenergie af wilde. Het land bespaarde in een jaar 40 procent op zijn energiegebruik.“Ze zetten daar toen hun airco’s maar een paar graden lager dan buiten, in plaats van alles op 18 te graden te zetten. T-shirts en blouses werden toegestaan op kantoor.” Als de nood hoog is, is er best veel mogelijk, wil hij maar zeggen.

Wat kan er op de langere termijn gebeuren?

Meer gas en vloeibaar gas importeren uit het Midden-Oosten of de VS, al wil heel Europa dat nu. Nederland heeft nog gas in Groningen, én in gasvelden in zee. Ook zit er nog zogeheten ‘kussengas’ in de gasopslagen, dat gebruikt wordt om druk te genereren. Volgens energieanalist Jilles van den Beukel moet Nederland dit gas en het Noordzeegas gaan winnen. Dit is acceptabeler dan forse gaswinning in Groningen.

Ook kunnen bedrijven worden afgesloten van het gas, bijvoorbeeld kunstmestfabrieken. Volgens René Peters van TNO moet je hiermee voorzichtig zijn. “De voedselvoorziening mag niet in gevaar komen.” Zeker nu de tarwe-export uit ‘Europese graanschuur’ Oekraïne onder druk staat.

En dan zijn er uiteraard duurzame alternatieven voor gas, zoals waterstof, wind op zee, zonneparken en het bijstoken van biomassa. Dit duurt lang: het bouwen van windparken duurt jaren en het energienet moet versterkt worden.

Van der Gaag: “Nu praten we vaak zes tot acht jaar over een project en dan bouwen we twee jaar. Als het lukt twee jaar te praten en twee jaar te bouwen, dan gaat alles sneller.” Om het elektriciteitsnet te ontlasten, kun je ook windparken bouwen die exclusief waterstof opwekken.

Dus de kolencentrales kunnen uitgeschakeld blijven?

Dat ligt eraan wie je het vraagt. Iedereen is het erover eens dat deze crisis aangegrepen moet worden om de energietransitie te versnellen. Maar Frans Timmermans, de chef van de Europese Green Deal, riep al op om weer kolen te stoken. In dat geval haalt Nederland waarschijnlijk zijn klimaatdoel voor 2030 niet.

Faaij denkt dat extra kolenstook misschien nodig is. “Buitengewoon vervelend, het liefst wil je het vermijden.” Maar, zegt hij, Russisch gas is óók zeer schadelijk voor het klimaat. Bij de winning komt veel methaan vrij, een zwaar broeikasgas. En bij het vervoer lekken nog meer broeikasgassen weg. “Kolen zijn geen mooi gezicht. Maar we gaan er helemaal niet zo erg op achteruit als we Russisch gas door kolen vervangen.”

Lees ook:

De VS kan olie en gas uit Rusland boycotten, voor Europa is dat een ander verhaal

President Biden wil met een boycot een ‘zware slag’ toebrengen aan Poetin. De EU hoopt in 2030 geheel vrij te zijn van Russisch gas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden