Mozambique

Islamitische terroristen in Mozambique willen sharia invoeren

De resten van een verbrand huis in het dorp Aldeia da Paz, in het noorden van Mozambique.Beeld AFP

Het noorden van Mozambique wordt sinds 2017 geteisterd door terroristisch geweld. Lang was er onduidelijkheid over het doel. Inmiddels is bekend dat de terroristen de sharia willen invoeren.

Het moet een vloedgolf van geweld zijn geweest eind maart, toen Al-Shabaab de stad Mocimboa da Praia in het noorden van Mozambique aanviel. Groepen bewapende terroristen bezetten overheidsgebouwen, beroofden banken en barricadeerden de wegen. Zij deden dat ook in hoofdsteden van twee andere, nabijgelegen districten. De bezetting duurde slechts één dag. Maar volgens een regeringswoordvoerder lieten de terroristen 'een spoor van vernieling en lijken' achter.

Het geweld van Al-Shabaab in Mozambique, soms ook Ahlu Sunnah Wa-Jama (ASWJ) genoemd, is altijd al afschuwelijk geweest: afgehakte hoofden, dorpen die worden platgebrand. Sinds 2017 vermoordde de islamitische groep – die geen banden heeft met de Somalische terreurorganisatie met dezelfde naam – zeker negenhonderd mensen in het noorden van Mozambique. Volgens de Verenigde Naties zijn meer dan 100.000 mensen op de vlucht geslagen.

En toch bleef het doel van al dat geweld lang onduidelijk. De Mozambikaanse regering trok zelfs in twijfel of het überhaupt wel om islamitische extremisten ging. Volgens organisatie The Global Initiative moesten de oorzaken voor de onrust ook in de corruptie, het wanbestuur en de algemene wetteloosheid in de provincie Cabo Delgado worden gezocht.

Beeld Louman & Friso

Aanslagen groeien in brutaliteit en omvang

Maar een recente video, eind maart opgenomen na Al-Shabaabs aanval op Mocimboa da Praia, laat er geen enkele twijfel meer over bestaan: de terroristengroep wil in delen van Cabo Delgado de sharia, het islamitisch recht, invoeren.

De aanval op Mocimboa da Praia was Al-Shabaabs grootste tot nu toe. Dat past in een trend. Aanslagen groeien al tweeënhalf jaar stapsgewijs in brutaliteit en omvang. “Het begon met aanslagen in dorpjes in de nacht, toen kwamen er aanvallen overdag, vervolgens begonnen de terroristen wegen aan te vallen, daarna kleine stadjes en nu dus drie hoofdsteden van districten”, zegt Eric Morier-Genoud. Hij is hoogleraar aan de Britse Queen's University Belfast en expert op het gebied van het islamitisch extremisme in Mozambique. 

Mocimboa da Praia is de geboortegrond van Al-Shabaab. De organisatie ontstond er ruim tien jaar geleden als een islamitische sekte. De autoriteiten drukten de groep de kop in. In 2015 besloot die in reactie daarop een 'gewapende jihad' te starten. Twee jaar later pleegde zij haar eerste aanslagen. "Dit patroon is vergelijkbaar met dat van Boko Haram in Nigeria", zegt Morier-Genoud.

De aanslagen in Mozambique trokken snel wereldwijd de aandacht. Want Mocimboa da Praia ligt maar tachtig kilometer van de plek waar oliebedrijven Exxon en Total reusachtige aardgaswinningprojecten ontwikkelen met een totale waarde van 55 miljard euro.

Nauwelijks ervaring heeft met religieuze conflicten

Volgens Sérgio Chichava bestaat er weinig twijfel over dat Al-Shabaab banden heeft met Islamitische Staat. Hij is onderzoeker bij het Mozambikaanse Institute of Social and Economic Studies (IESE) en publiceerde onlangs een onderzoeksrapport over de aard van Al-Shabaab. Daarin schrijft hij onder meer dat de Mozambikaanse regering er zo lang over heeft gedaan te onderkennen dat het om islamitisch terrorisme ging, omdat Mozambique historisch gezien nauwelijks ervaring heeft met religieuze conflicten.

Het woord ‘kalifaat’ heeft Al-Shabaab nog niet in de mond genomen. Daardoor blijft het wat onduidelijk hoe de organisatie de sharia precies wil afdwingen. "Wel is het interessant dat de rebellen ervoor hebben gekozen hun territorium sinds 2017 nauwelijks uit te breiden”, stelt Morier-Genoud. “In plaats daarvan kiezen zij ervoor de intensiteit van hun aanwezigheid in het bestaande gebied te vergroten. Bijvoorbeeld door nu zelfs de districtshoofdsteden aan te vallen."

Het gaat om een relatief klein gebied: zo'n 150 bij 300 kilometer. "Misschien dat de Mozambikaanse regering de aanvallen daarom tot nu toe niet zo serieus heeft genomen", zegt Morier-Genoud.

Journalist spoorloos na ‘ontmoeting met soldaten’

Sinds de uitbraak van het geweld in het noorden van Mozambique probeert de regering van het land de verslaggeving door journalisten in dit gebied zo veel mogelijk te dwarsbomen. De reden daarvoor lijkt te zijn dat ook het leger zeer gewelddadig optreedt in zijn strijd met Al-Shabaab. Veel mediaorganisaties is de toegang tot het gebied de afgelopen jaren ontzegd. Een aantal journalisten die de regio toch bezocht, is gearresteerd – op basis van valse aanklachten volgens Human Rights Watch.

Sinds 7 april is bovendien de Mozambikaanse journalist Ibrahimo Abu Mbaruco vermist. Hij verdween kort nadat hij een berichtje aan een collega stuurde. Daarin schreef hij dat hij op weg van zijn werk naar huis was lastiggevallen door Mozambikaanse soldaten. Dat gebeurde in zijn woonplaats Palma, tachtig kilometer van Mocimboa da Praia. Hij werkt daar voor een lokaal radiostation.

Ook Chichava merkte onlangs al op dat Al-Shabaab bij zijn aanvallen nauwelijks tegenstand van overheidstroepen heeft ondervonden. En Amnesty International stelde na de aanval van eind maart zelfs dat het geweld in Mocimboa da Praia 'het dieptepunt' vormde “binnen het tragische falen van de Mozambikaanse overheid om mensen in dit gevaarlijke gebied te beschermen”.

Toch denkt Morier-Genoud dat de regering van Mozambique er alles aan zal doen om het geweld tot het bestaande gebied te beperken. Zij wil niet dat het geweld overslaat in de richting van de economisch essentiële aardgasprojecten. Mozambique heeft zelfs private militaire bedrijven ingehuurd om de controle over Cabo Delgado terug te krijgen. Total en Exxon vroegen in februari al om militaire versterkingen.

Lees ook:

Moorddadig geweld Mozambique maakt gasbedrijven zenuwachtig vanwege enorme economische belangen

De toename van het geweld in het noorden van Mozambique doen ExxonMobil en Total, die er gasvelden willen exploiteren, om extra militaire beveiliging vragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden