ProfielMuhammad Rizieq Shihab

Islamistische plaaggeest Muhammad Rizieq Shihab (55) is terug, en hij heeft het voorzien op de Indonesische regering

De radicale geestelijke Rizieq Shihab op 13 november bij de inhuldiging van een nieuwe moskee in de stad Bogor ten zuiden van Jakarta. Beeld AFP
De radicale geestelijke Rizieq Shihab op 13 november bij de inhuldiging van een nieuwe moskee in de stad Bogor ten zuiden van Jakarta.Beeld AFP

Sinds hij is teruggekeerd uit Saudi-Arabië zoekt de radicale islamitische geestelijke Muhammad Rizieq Shihab de confrontatie met de regering in Jakarta.

Toen Muhammad Rizieq Shihab vorige maand na drie jaar zelfverkozen ballingschap in Saudi-Arabië terugkeerde naar Indonesië brak een waar pandemonium los op de internationale luchthaven van Jakarta. Tienduizenden mannelijke aanhangers, velen met witte islamitische mutsjes op, kwamen naar het vliegveld om de radicale prediker welkom te heten. Het verkeer van het stadscentrum naar de luchthaven kwam stil te liggen en meerdere maatschappijen vertraagden vertrekkende vluchten.

In de weken daarna volgde een kat-en-muis-spel tussen de politie en Rizieq. Agenten in burger volgden de motorcolonnes van de islamist, die preekte op grote bijeenkomsten en voorging in gebed. De politie waarschuwde Rizieq dat hij zich aan de coronarestricties moest houden en verordonneerde hem naar het bureau te komen, maar de geestelijke deed alsof zijn neus bloedde. In toespraken voor duizenden volgelingen mengde hij korancitaten met harde kritiek op de regering en op de economische ongelijkheid. Hij pleitte voor een ‘morele revolutie’.

Steekspel met de politie

“Heeft de regering moraal of niet?” bulderde hij voor een menigte bij zijn huis in Jakarta. “Als de regering en het parlement geen berouw tonen, dan is het tijd voor moslims om een jihad te beginnen om Indonesië te bevrijden!”

Het steekspel met de politie ontaardde in geweld toen een colonne van Rizieq in de vroege uren van maandag 7 december in Jakarta op weg was naar een gebedsbijeenkomst. Auto’s uit de stoet zouden een wagen met politiemensen in burger hebben klemgereden, waarna de politie zes bodyguards van Rizieq doodschoot. “De agenten kregen het gevoel dat hun veiligheid in gevaar kwam”, gaf de politiechef als uitleg.

Naar eigen zeggen een afstammeling van de profeet Mohammed

Muhammad Rizieq Shihab – 55 jaar, vader van zeven kinderen – is van Arabische afkomst en is naar eigen zeggen een afstammeling van de profeet Mohammed. Hij heeft zichzelf laten benoemen tot ‘Grootimam’.

Rizieq leidt het Front voor de Verdediging van de Islam (FPI), een beweging die hij in 1998 met enkele anderen opzette na het aftreden van dictator Soeharto. Er kwam toen meer ruimte voor islamitische groepen. De FPI streeft naar islamisering van Indonesië en invoering van de sharia, het islamitisch recht. De beweging staat bekend om zijn intolerantie en geweld tegenover religieuze minderheden en zijn knokploegen, die soms bars en bordelen kort en klein slaan en stenen gooien naar westerse ambassades

Drijvende kracht achter massaprotesten

De FPI bleef lang een splintergroepering, maar verwierf de laatste jaren in het conservatiever wordende Indonesië steeds meer invloed. Zo boekte Rizieq succes toen hij in 2016 in de aanloop naar verkiezingen een van de drijvende krachten was achter massaprotesten tegen de toenmalige christelijke gouverneur van Jakarta, Basuki Tjahaja Purnama, beter bekend als Ahok, die zich schuldig zou hebben gemaakt aan godslastering. Ahoks tegenstander Anies Baswedan won de verkiezingen en Ahok verdween voor twee jaar in de cel.

Rizieq presenteert zichzelf als een Indonesische nationalist en distantieert zich doorgaans van groepen die streven naar een grensoverschrijdend kalifaat. Maar hij schrikt niet terug voor geweld en keurde onlangs de onthoofding van een leraar in Frankrijk vanwege Mohammed-cartoons goed. Hij riep de Indonesische autoriteiten op werk te maken van aangiften tegen mensen die de profeet belasteren. “Als je niks doet, moet je straks niet beschuldigend naar moslims wijzen als het hoofd van een lasteraar op straat gevonden wordt”, foeterde hij.

Meteen weer op de korrel

Drie jaar geleden nam Rizieq de wijk naar Saudi-Arabië, waarmee hij ontsnapte aan een reeks vervolgingen en rechtszaken. Zelf deed hij die zaken af als politiek gemotiveerd. En na zijn recente landing op de luchthaven van Jakarta namen de autoriteiten hem meteen weer op de korrel. President Joko Widodo, in de volksmond vaak Jokowi genoemd, degradeerde afgelopen maand twee politiecommandanten omdat zij volgens hem te weinig deden tegen Rizieqs overtreding van de coronarestricties.

Rizieqs comeback heeft zijn FPI nieuwe energie gegeven en komt op een gevoelig moment, omdat Indonesië door de coronapandemie in een diepe recessie verkeert. De autoriteiten vrezen dat islamisten onder deze omstandigheden de wind in de zeilen kunnen krijgen.

Vrijwel niemand gaat ervan uit dat Rizieq werkelijk een bedreiging voor Jokowi’s regering kan vormen. Want de prediker heeft zijn aanhang vooral in Jakarta en zijn satellietsteden; daarbuiten geniet de zelfbenoemde ‘Grootimam’ veel minder steun. Maar de geestelijke kan wel voor serieuze onrust zorgen.

In een oranje hesje en met geboeide polsen boven zijn hoofd

Onder druk van president Jokowi arresteerde de politie de prediker afgelopen weekeinde en zette hem voor drie weken vast. Op videobeelden was te zien hoe de geestelijke na verhoor in een oranje hesje en met geboeide polsen boven zijn hoofd door agenten werd weggeleid. De politie verspreidde daarnaast foto’s die tonen hoe Rizieq op het bureau voor politiemensen voorging in gebed.

De FPI bespeurt achter de arrestatie, net als eerder, politieke motieven. Maar volgens de autoriteiten is Rizieq uitsluitend vastgezet vanwege overtreding van de coronavoorschriften, iets waarvoor hij vijf jaar cel kan krijgen. President Jokowi verzekerde zondag dat Indonesië een rechtsstaat is: “Geen enkele burger kan zomaar de wet overtreden en het publiek en de natie schade toebrengen.”

Lees ook:

Moslimactivist Lahendra Dewa Daru: ‘De islam kent geen grijs, alles is zwart-wit’

Lahendra Dewa Daru is een enthousiast aanhanger van moslimknokploegen die bars en disco’s aanvallen en in actie komen tegen zondig gedrag. ‘Als de politie niks doet, grijpen we in.’

Fatwa’s, knokploegen en opportunisme; hoe de radicale islam tolerant Indonesië verandert

Sinds de val van dictator Soeharto in 1998 maakt Indonesië een proces van democratisering door. Conservatieve moslims profiteren daarvan en veroveren steeds meer macht. Tot bezorgdheid van minderheden. Een reportage.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden