RTRS-keurmerk

Is ‘ontbossingsvrije soja’ de beste oplossing voor boer en natuur?

Ontbossing in het Braziliaanse Amazonewoud. Beeld AP
Ontbossing in het Braziliaanse Amazonewoud.Beeld AP

Het keurmerk voor duurzame soja staat ter discussie. Hoe moet het verder? Drie vragen over moeilijke en makkelijke oplossingen.

Jelle Brandsma

Zes jaar lang hield de Nederlandse veevoerindustrie vast aan het RTRS-keurmerk voor duurzame soja. Alle soja die Nederlandse fabrikanten gebruiken is gecertificeerd volgens de regels van de Round Table on Responsible Soy (RTRS), laat de sector weten. Maar het Wereld Natuur Fonds (WWF), dat aan de wieg stond van het keurmerk, zegt dat het niet goed functioneert. Ook veevoerbedrijf Agrifirm en zuivelbedrijf Friesland Campina zien geen heil meer in het systeem dat het keurmerk hanteert.

Hoe werkt het RTRS-keurmerk?

Bedrijven die zijn aangesloten bij het keurmerk kopen certificaten voor duurzame soja. Daarmee garanderen leveranciers dat zij voor dat deel duurzame soja inkopen, maar bij de daadwerkelijke levering zit duurzame en niet-duurzame soja door elkaar. Minder dan 3 procent van de wereldproductie van soja is RTRS-gecertificeerd. De soja die Nederlandse bedrijven geleverd krijgen, is dus voor een heel groot deel niet-duurzaam. Het veevoerbedrijf Agrifirm en zuivelbedrijf FrieslandCampina willen een eigen aanvoerlijn opzetten met ‘100 procent ontbossingsvrije’ soja. Ze willen voorkomen dat bomen plaatsmaken voor landbouwgrond.

Is het RTRS-keurmerk dat zes jaar is gebruikt door de Nederlandse veevoerindustrie mislukt?

Nee, zegt Guilherme do Couto van het IDH (Initiatief Duurzame Handel), opgezet door de Nederlandse overheid. “Het gaat om meer dan ontbossing tegengaan. Het is een instrument om bedrijven duurzamer te laten werken in Brazilië, met minder pesticiden en betere lonen voor werknemers.”

Net als het WWF was ontwikkelingsorganisatie Solidaridad betrokken bij de oprichting van het keurmerk. “Mislukt? Het hangt ervan af wat je ermee wil. Het keurmerk helpt boeren”, zegt soja-expert Gert van der Bijl. “Helaas is het aantal gecertificeerde boeren veel lager dan wij hoopten. De vraag naar duurzame soja komt vooral uit Europa en dat is maar 10 procent van de wereldmarkt. Door het beperkte volume helpt dit keurmerk slechts op kleine schaal tegen ontbossing. Bedrijven met RTRS-certificering kunnen dus ook niet zeggen dat ze ontbossingsvrije soja gebruiken; ze ondersteunen de productie van duurzame soja.”

Volgens Dirk-Jan Verdonk van dierenbeschermingsorganisatie World Animal Protection was het RTRS-keurmerk van begin af aan een doodgeboren kindje. “Certificering van een product als soja door het kopen van credits werkt niet. Bedrijven, boeren en consumenten denken dan dat de koeien worden gevoerd met ontbossingsvrije soja, terwijl dat niet zo is.”

Is de opzet van een eigen aanvoerlijn, zoals Agrifirm en Friesland Campina willen, een alternatief?

Gert van der Bijl: “Zij gaan voornamelijk kopen in regio’s waar ontbossing geen probleem is. Daarmee veeg je wel je eigen straatje schoon, maar draag je niet bij aan de oplossing van het probleem van ontbossing. Je moet boeren die in de verleiding komen om hun terrein uit te breiden door ontbossing ertoe bewegen een andere route te kiezen. Bijvoorbeeld door grasland dat braak ligt te ontginnen. Dat doe je door over een langere periode contacten op te bouwen met boeren. Als je dat niet doet, gaan boeren door met ontbossen, want de vraag naar soja vanuit bijvoorbeeld China groeit en die bedrijven kijken nergens naar.” De wereldproductie was tien jaar geleden 220 miljoen ton en daarvan ging 16 procent naar Europa. Nu is de productie 360 miljoen ton en daarvan gaat 10 procent naar Europa.

Do Couto van IDH voegt daaraan toe: “De trend is dat de consument zeker wil weten dat de productie van soja niet heeft bijgedragen aan ontbossing. De makkelijke weg is soja uit een streek halen waar jaren geleden al is ontbost. Wij kiezen voor een moeilijkere weg. Door samen te werken met boeren in gebieden waar de risico’s op ontbossing hoger zijn, laten we de bevolking niet in de kou staan.”

Een andere benadering kiest Verdonk. Stop met importeren van soja, zegt hij, en bevorder Europese kringlooplandbouw. “Doordat we in Nederland koeien en varkens voeren met soja uit Brazilië importeren we het stikstofprobleem. De oplossing is minder vlees eten. We moeten toe naar koeien die weer zonder soja kunnen. En we kunnen kippen en varkens voeren met reststromen in plaats van Zuid-Amerikaanse soja.”

Lees ook:

Melk, kaas en boter worden duurder door ‘ontbossingsvrije’ soja

Het bestaande RTRS-keurmerk voor duurzame soja werkt niet. Veevoerbedrijf Agrifirm komt volgend jaar met een eigen versie voor ‘100 procent duurzame soja’ die zuivelproducten iets duurder maakt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden