Rusland

Is Navalny vergiftigd? De Russische geheime diensten hebben een lange traditie van gifmoorden

Een vrouw betuigt haar steun voor Navalny, donderdagmiddag in Sint-Petersburg.Beeld REUTERS

De Russische geheime diensten hebben een lange traditie van gifmoorden, vaak met exotische giffen. “Als je zo’n laboratorium hebt, wil je ook af en toe resultaat van je werk zien.”

Als de Russische oppositieleider Aleksej Navalny vergiftigd is door een geheime dienst, past dat in een lange traditie. Want volgens deskundigen hebben de Russische veiligheidsdiensten van gifmoorden een specialisme gemaakt. Al in de Sovjet-Unie was gif een van de favoriete middelen voor liquidaties. En onder president Vladimir Poetin, zelf oud-spion, is die traditie weer opgepakt.

“De Russen gebruiken opvallend vaak heel exotische giffen”, zegt Ben de Jong, docent en onderzoeker aan de Universiteit Leiden en expert op het gebied van de Russische inlichtingendiensten. “Het is nooit gewoon rattengif. De Russen gebruiken liever zenuwgas of een radio-actieve stof of zo. Een voordeel is dat dit soort giffen voor artsen soms lastig te traceren is. En er gaat een intimiderend effect van uit. ”

De veiligheidsdienst KGB deed in de Sovjet-tijd veel onderzoek naar allerlei kleur- en reukloze giffen. Volgens een overloper werden ze in het verleden onder meer uitgeprobeerd op gevangenen.

Het ziekenhuis in de stad Omsk, waar de Russische oppositieleider Navalny in coma ligt na een vermoedelijke vergifting.Beeld AP

‘Het wordt ook een bureaucratische traditie’

Sommige van de ingezette giffen, zoals het zenuwgas sarin, zijn al bij inademing van een heel klein beetje dodelijk. Andere, zoals van de zogenoemde novitsjok-groep, kunnen al bij aanraking fataal zijn. “Het wordt op een gegeven moment ook een bureaucratische traditie”, zegt De Jong. “Als je zo’n laboratorium hebt dat al decennia dit soort dingen ontwikkelt, dan wil je ook af en toe resultaat van je werk zien.”

Ook veiligheidsdiensten van andere landen ondernemen soms liquidaties met gif. Zo probeerden Israëlische geheim agenten Hamas-leider Khaled Mashal in 1997 te vermoorden met een dodelijke dosis van de chemische drug fentanyl. En Noord-Koreaanse spionnen vermoordden in 2017 op de luchthaven van Kuala Lumpur met het zenuwgas VX een halfbroer van dictator Kim Jong-un.

Maar Poetins diensten spanden de afgelopen twee decennia de kroon. Zo stierf de Tsjetsjeense rebellenleider Samir Saleh Abdullah, alias Khattab, in 2002 toen hij een brief opende waarin waarschijnlijk een variant van het zenuwgas sarin zat. Kort daarop meldde de Russische inlichtingendienst FSB dat de rebellenleider in een ‘speciale operatie’ was gedood. 

De Russische journaliste Anna Politkovskaya, een uitgesproken critica van Poetin, overleed in 2004 bijna nadat tijdens een binnenlandse vlucht gif in haar thee was gedaan. Zij werd twee jaar later, waarschijnlijk niet toevallig op de verjaardag van Poetin, alsnog doodgeschoten.

Voorts was er het roemruchte geval van de voormalige FSB-agent Alexander Litvinenko, die in 2006 in Groot-Brittannië overleed nadat hij thee had gedronken met daarin het radio-actieve polonium-210. Volgens Brits onderzoek had Poetin hoogstwaarschijnlijk ingestemd met die vergiftiging.

De Russische ex-spion Alexander Litvinenko in een ziekenhuisbed, nadat hij was vergiftig met het radio-actieve polonium-210. Hij overleefde het niet.Beeld REUTERS

En er was de Russische oud-spion Sergej Skripal, die in 2018 samen met zijn dochter bewusteloos werd aangetroffen op een bankje in het Britse Salisbury. Rechercheurs stelden vast dat de twee waren vergiftigd met een novitsjok-gas en dat de moordpoging het werk was de Russische militaire inlichtingendienst.

Is oppositieleider Navalny, die op een intensive care voor zijn leven vecht, nu ook het slachtoffer geworden van zo’n gifoperatie? “Ik denk dat de kans behoorlijk groot is dat een Russische veiligheidsdienst hier achter zit”, zegt De Jong. “Maar een eerlijk onderzoek ernaar lijkt uitgesloten. Misschien moet Poetin wel eerst van het toneel verdwijnen, al of niet langs natuurlijke weg, voordat we te weten komen wat er is gebeurd.”

Witte Huis: “Verontrustende zaak”
De nationale veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president Donald Trump, Robert O’Brien, zegt dat het Witte Huis “zeer bezorgd” is over de mogelijke vergiftiging van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny. O’Brien zei ook dat de zaak gevolgen kan hebben voor de Amerikaans-Russische betrekkingen.

“Navalny is een zeer moedig man en een zeer moedig politicus. We zijn bij hem en zijn familie in onze gedachten en gebeden. Het is een verontrustende zaak en als de Russische machthebbers hier achter zitten is dat iets dat we zullen meenemen in de manier waarop we met de Rusland omgaan”, zei O’Brien in een interview op de nieuwszender Fox News.

Lees ook:

Russische oppositieleider Navalny na vergiftiging op ic

De Russische oppositiepoliticus en Poetincriticus Aleksej Navalny is donderdag opgenomen op de ic van een ziekenhuis in Siberië. Vermoedelijk is er sprake van vergiftiging.

Opnieuw invallen bij kantoren Russische oppositieleider Navalny

Wederom zijn er invallen gedaan bij de anti-corruptieorganisatie van de Russische oppositie-leider Aleksej Navalny.

Spionnen moorden als het zo uitkomt: ‘Je raakt gewend aan het doden’

Geheime diensten, ook van andere landen dan Rusland, liquideren soms tegenstanders. ‘Je raakt gewend aan het doden’, zegt een Israëlische oud-spion. ‘Een mensenleven wordt iets gewoons, dat je makkelijk weggooit.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden