null

AnalyseEscalatie

Is de Navo nú dan een partij in de oorlog?

Beeld Brechtje Rood

Duitsland is om: komend voorjaar rollen mogelijk wel honderd westerse Leopard-tanks door Oekraïne. Hoe ver kan het Westen gaan met steun voor Oekraïne zonder zelf in oorlog te raken met Rusland?

Joris Belgers

De Leopards worden losgelaten. Woensdagmiddag maakte het Kanzleramt officieel wat eerder al via Duitse media uitlekte: Duitsland ligt niet langer dwars als partnerlanden de Duitse tanks naar Oekraïne willen sturen, en ook Duitsland zegt in ieder geval veertien van zijn beste tanks aan Kiev te schenken.

Na dagen van ogenschijnlijke verdeeldheid vormt het Westen daarmee weer een gesloten front tegenover de Russische agressie in Oekraïne. De aanvankelijke Duitse aarzeling was er niet voor niets: de levering van mogelijk tot wel honderd van de zwaarste en beste tanks die er op de wereld rondrijden, geldt wel degelijk als escalatie. Dat Oekraïne steeds afhankelijker wordt van westerse wapens werpt de vraag op: is de Navo dan nu niet gewoon wél in oorlog?

‘Navo is pas in oorlog als een lidstaat wordt aangevallen’

Generaal b.d. Mart de Kruif grinnikt eventjes. “Feitelijk niet. Dat is het pas als de Navo wordt aangevallen – het blijft een defensieve organisatie. Maar, als een bevriende natie wordt aangevallen, die vervolgens om materieel vraagt, en dat vervolgens ook krijgt, dan zit je in een grijs gebied.”

Juridisch eveneens. Want hoewel je volgens het oorlogsrecht traditioneel pas partij bent als je als staat meevecht in een conflict, worden daar de laatste tijd vraagtekens bij geplaatst, zegt hoogleraar militair recht Marten Zwanenburg. “Kun je niet ook partij worden als je eigen militairen niet meevechten, maar wel betrokken zijn? Want dat is wat op dit moment aan de hand is.”

Er gaan stemmen op binnen het oorlogsrecht om die definitie op te rekken, maar nog niet zo ver dat enkel het leveren van wapens betekent dat je partij binnen een conflict kan worden. Zolang geen Navo-soldaten achter het stuur van die tanks zitten, riskeert het Westen vooralsnog niet zelf partij te worden. Proportionaliteit speelt daarbij geen rol; het maakt juridisch gezien niet uit of de Navo twee jeeps naar Kiev stuurt, of zes vliegdekschepen. “Maar daar zal Rusland natuurlijk anders tegenaan kijken.”

Het eindspel nadert met deze escalatie

Is er dan sprake van een proxy-oorlog? Eentje die de Navo laat uitvechten door Oekraïne, met hun materieel? Neen, want dit is en blijft de oorlog van Oekraïne, dat zonder provocatie door Rusland werd binnengevallen. Waarmee het land in zijn recht staat zich te verdedigen.

Dat het daarbij steeds massaler door het Westen wordt ondersteund, is juist een bewuste keuze van Poetin geweest, zegt De Kruif. “Die is deze oorlog gaan escaleren toen hij erachter kwam dat hij hem niet snel kon winnen. Hij zag in dat hij alleen kon winnen als hij alles in de strijd gooide wat hij had; als hij deze invasie vervolgens verkocht als een grote vaderlandse oorlog; en, door zoveel mogelijk tijd te winnen. Want tijd zou het Westen gaan opbreken. Tijd gaat voor verdeeldheid zorgen. Uiteindelijk valt de steun aan Oekraïne uit elkaar en dán, dacht Poetin, kan ik deze oorlog winnen.”

Die verdeeldheid was de afgelopen dagen duidelijk te zien, bijvoorbeeld toen Polen liet weten niet naar Duitsland te zullen luisteren en desnoods op eigen houtje de tanks te zullen leveren. Maar nu lijkt er een tankcoalitie van zo’n tiental landen gesmeed die in samenhang Oekraïne gaat ondersteunen.

Het eindspel nadert

Poetin kan daarmee in eigen land de oorlog nu nog beter verkopen als eentje tegen de Navo. Daarmee is de oorlog voor Rusland geëvolueerd van denazificatie-campagne van Oekraïne tot een existentiële overlevingsoorlog. Eentje die daarom tot het bittere einde zal moeten duren.

Daarmee naderen we het eindspel, denkt De Kruif. “Er is namelijk nog maar één kans dat Oekraïne alles bij elkaar kan schrapen wat het Westen enigszins kan missen – en dat gebeurt nu. Ook Rusland kan nog één keer alles in de strijd gooien wat ze hebben. Dat gaat dit jaar gebeuren. Het culminatiepunt nadert, om met Von Clausewitz te spreken.”

En daarna? Dan zijn de bommen en granaten op. Dan kunnen beide partijen niets meer. En ontstaat er een nieuwe situatie. Wat logisch bezien uiteindelijk tot onderhandelingen zal moeten leiden. “Maar hoe lang dat nog duurt weet niemand. En voordat we daar zijn, gaan we een heel intensieve, heftige periode tegemoet.”

Lees ook:

‘De Duitsers nemen op militair gebied zelden grote besluiten zonder Amerika’

Duitsland besloot pas tanks te leveren aan Oekraïne nadat duidelijk was geworden dat ook de Verenigde Staten tanks gingen leveren. Volgens expert Maarten Doorman past dat in een patroon.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden