De advocaten van Carlos Ghosn toen de automagnaat nog in Japan vastzat, geven een persconferentie.

Carlos Ghosn

Is de kritiek van voormalig topman Carlos Ghosn op het Japanse rechtssysteem terecht?

De advocaten van Carlos Ghosn toen de automagnaat nog in Japan vastzat, geven een persconferentie. Beeld AFP

Carlos Ghosn heeft sinds zijn ontsnapping naar Libanon felle kritiek geuit op de Japanse justitie. Hij zou oneerlijk behandeld zijn in het land. In hoeverre klopt het beeld dat Ghosn schetst?

“Ik ben niet gevlucht voor gerechtigheid, ik verliet Japan omdat ik gerechtigheid wilde,” zei voormalig Nissan- en Renault-topman Carlos Ghosn woensdag tijdens een persconferentie in de Libanese hoofdstad Beiroet. Gewapend met een stapel documenten haalde de automagnaat ruim twee uur lang hard uit naar het Japanse rechtssysteem.

Wat is er mis met dat systeem? Heel veel, zegt Ghosn. Maandenlange eenzame opsluiting, urenlange verhoren zonder de aanwezigheid van een advocaat, het dreigement dat ze zijn familie ook zouden aanpakken als hij niet bekende en een contactverbod met zijn vrouw ‘om te zorgen dat hij zou breken’. Zo schetste Ghosn de veertien maanden na zijn arrestatie in november 2018. Hij zou in Japan, waar het veroordelingspercentage ruim 99 procent is, geen kans maken op een eerlijk proces, stelde hij. Het proces van de oud-topman werd ook voortdurend uitgesteld: hij zou op z’n vroegst pas in april volgend jaar voor de rechter verschijnen. Dat zag hij niet meer zitten.

Maar volgens aanklagers in Tokio had Ghosn het aan zichzelf te danken dat hij 130 dagen in voorlopige hechtenis zat voordat hij onder strikte voorwaarden op borgtocht vrijkwam. “Ghosn werd gezien als iemand met een hoog vluchtrisico”, zeggen de aanklagers. Terecht, voegen zij daaraan toe, “gezien het feit dat hij daadwerkelijk is ontsnapt.” Ook de Japanse minister van justitie Masako Mori veegde het commentaar van Ghosn van tafel: “Geen van zijn beweringen rechtvaardigen het feit dat hij illegaal uit Japan gevlucht is.”

Groot gezichtsverlies voor het Japanse Openbaar Ministerie

Het Japanse rechtssysteem is inderdaad streng, zegt Willem Visser ’t Hooft, docent Japans recht aan de Universiteit Leiden, en het veroordelingspercentage inderdaad boven de 99 procent ligt. “Maar dat is niet eens zo bijzonder. In Canada ligt het volgens mij op 97 procent.”

Volgens Visser ’t Hooft betekent het voor het Japanse Openbaar Ministerie groot gezichtsverlies als ze een zaak verliezen. “Ze maken daarom gebruik van het recht om niet te vervolgen. Een zaak komt vaak alleen voor de rechter als het bewijs rond is en ze makkelijk kunnen winnen. In een aantal gevallen wordt de zaak geseponeerd. Ook zwaardere misdrijven worden dan soms afgedaan met een boete of een schuldbekentenis.”

Vooral dit laatste is belangrijk in Japan. “Schuldbekentenis noemen ze daar nog steeds ‘de koning van het bewijs’. Als je in verzekering bent gesteld, zit je vaak geïsoleerd in een cel en wordt er veel druk op je uitgeoefend. Er zijn mensen die onder die druk bezwijken.”

Internationaal onder een vergrootglas gekomen

Ook in Japan zelf klinkt wel kritiek op het systeem. Onder leiding van advocaten zijn daarom in de afgelopen jaren veranderingen doorgevoerd. Zo zijn er camera’s geïnstalleerd in verhoorcellen waar verdachten soms zonder advocaat ondervraagd worden. Zo kan beter gecontroleerd worden of er niet onder hoge druk valse bekentenissen worden afgelegd.

Daarnaast is er sinds 2009 een quasi-jurysysteem, waarin de bevolking enige zeggenschap heeft in het vaststellen van de strafmaat. Hierdoor zou de betrokkenheid bij justitie in eigen land verbeterd zijn en zouden misstanden ook meer media-aandacht gekregen hebben.

“Door Ghosn is het Japanse rechtssysteem internationaal ook onder een vergrootglas gekomen”, zegt Visser ’t Hooft. “Japan wil overkomen als een modern land met een modern rechtssysteem. Als er zwakheden aan het licht komen en ook buitenlandse kritiek is, is dat alleen maar goed.”

Maar wie denkt Japan een achterlijk rechtssysteem heeft, slaat te ver door in zijn kritiek, zegt Visser ’t Hooft. “Terwijl die mensen daar gewoon hoogopgeleid zijn. Het rechtssysteem stáát. Er zitten alleen scherpe kanten aan.”

Libanon legt reisverbod op

Libanese aanklagers hebben een reisverbod opgelegd aan de uit Japan gevluchte Carlos Ghosn. Hij heeft het Franse paspoort waarmee hij volgens Libanese autoriteiten het land is binnengekomen moeten inleveren. Ghosn werd ook ruim twee uur lang ondervraagd over de beschuldigingen van financieel wangedrag in Japan en over een bezoek aan Israël in 2008. Dit is in Libanon strafbaar, omdat de twee landen in een staat van oorlog verkeren. Ghosn bood tijdens een persconferentie zijn excuus aan voor die reis. Hij zei dat hij het land had bezocht als Frans staatsburger in opdracht van Nissan. Mogelijk kan Ghosn hier niet meer voor vervolgd worden, omdat het bezoek twaalf jaar geleden plaatsvond.

Lees ook:
Voormalig topman Carlos Ghosn: ‘Ontsnapping was de moeilijkste beslissing uit mijn leven’

De naar Libanon gevluchte automagnaat Ghosn haalde tijdens een persconferentie hard uit naar de Japanse justitie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden