Interview Iran-expert Esfandyar Batmanghelidj

Iran is al die sancties intussen wel gewend

Apothekers in een apotheek in het centrum van Teheran. Amerikaanse sancties bemoeilijken de productie en import van medicijnen. Beeld AP Ebrahim Noroozi

De VS proberen Iran met ‘maximale druk’ aan sancties op de knieën te krijgen. Dat maakt het leven voor de bevolking zwaar, maar herstel van de Iraanse industrie wijst er volgens expert Esfandyar Batmanghelidj op dat het land het wel even kan uitzingen. 

De Verenigde Staten grijpen iedere mogelijkheid aan om Iran economisch onder druk te zetten. Gisteren kreeg Griekenland te horen de uit Gibraltar in oostelijke richting vertrokken olietanker Drian Darya 1 niet in zijn havens toe te laten. Athene zei dat het ook geen verzoek van het schip heeft ontvangen.

De Amerikaanse sancties doen Iran flink pijn, maar het land past zich aan en kan overleven. “Het mes is scherp, maar de Iraanse huid wordt dikker”, concludeert Esfandyar Batmanghelidj. Met zijn in Londen gevestigde organisatie Bourse & Bazaar onderzoekt hij de Iraanse economie. 

President Donald Trump voerde in november 2018 de strafmaatregelen uit de periode vóór de nucleaire deal van 2015 weer in. Bedrijven die zaken doen met Iran riskeren boetes of celstraffen voor hun bestuurders. Veel buitenlandse bedrijven volgen noodgedwongen de Amerikaanse lijn.

Een Europese bank die transacties met Iran verwerkt, kan bijvoorbeeld uitgesloten worden van betalingsverkeer in dollars. Dit voorjaar plaatsten de VS ook nog eens de Revolutionaire Garde (die veel bedrijven bezit) en de Iraanse olieindustrie op terreurlijsten.

De strafmaatregelen bezorgen gewone Iraniërs veel leed, zo schreef hoogleraar farmacie aan de Universiteit van Teheran Abbas Kebriaeezadeh enkele dagen geleden in het Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy. Iraanse medicijnfabrikanten hebben moeite om cruciale grondstoffen voor geneesmiddelen te importeren, en door de verslechterde economie dreigen medicijnen voor gewone Iraniërs onbetaalbaar te worden.

De krimp is niet het hele verhaal

De cijfers van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) spreken boekdelen. Naar verwachting krimpt de Iraanse economie dit jaar met 6 procent en bedraagt de inflatie 37 procent.

Maar volgens Batmanghelidj is dat niet het hele verhaal. “Iraanse data laten zien dat de industriële productie licht blijft groeien, en dat het vertrouwen van inkoopmanagers bij bedrijven niet verder daalt. Dat strookt met inschattingen van topmensen van bedrijven die ik spreek. Zij verwachten dit jaar minder problemen dan vorig jaar bij het maken van hun producten.”

De Iraanse economie is veerkrachtig en draait om meer dan export van olie, aldus Batmanghelidj. “Er is een omvangrijke industrie en binnenlandse consumentenmarkt. De handel met buurlanden gaat door. Irak is een grote afzetmarkt, en de handelsrelatie met Afghanistan en Turkije groeit. Veel transacties worden daar cash afgerekend, dus dat is minder kwetsbaar voor Amerikaanse bankensancties.”

Daarnaast is Iran zelf maar beperkt kwetsbaar voor bankensancties. “Het land handelt wel met de buitenwereld, maar heeft zich nooit echt opengesteld voor investeringen of leningen door de financiële markten. Zolang Iraanse bedrijven producten exporteren en valuta verdienen om grondstoffen en machines te kopen houden ze het wel vol.”

Iran is niet uniek

Op deze manier modderen Iraanse bedrijven eigenlijk al jaren door. “Met een korte onderbreking gaat de Iraanse economie al tien jaar gebukt onder buitenlandse sancties. Toch slagen bedrijven erin te groeien en lanceren ze nieuwe producten. Iedere keer verbaas ik me daar weer over.”

Het IMF verwacht dat de Iraanse economie de komende jaren niet meer krimpt, en mogelijk zelfs licht groeit. Volgens Batmanghelidj geeft dat een zekere stabiliteit. “Gewone Iraniërs zien hun leven niet verbeteren, maar ze kunnen overleven. De werkloosheid blijft hoog, en inflatie holt de koopkracht van mensen uit.”

Daarmee is Iran niet uniek, wil hij benadrukken. “Ook in landen als Egypte of Pakistan groeit de economie niet genoeg om mensen uit de armoede te tillen. En de Italiaanse economie kent eigenlijk al twintig jaar geen groei meer.”

Het vooruitzicht van stagnatie bektent volgens Batmanghelidj dat het plan van Trump om Iran via sancties onder ‘maximale druk’ te zetten en zo tot politieke concessies te dwingen niet werkt. Waarschijnlijker is dat de VS de hardliners in Iran versterken.

“President Rouhani won de verkiezingen met de belofte van economische groei door internationale samenwerking. Een toekomstige regering kan weleens de nadruk leggen op verzet tegen buitenlandse druk. Hetzelfde zie je in Rusland en Turkije waar, ook deels door sancties, de economie onder druk staat. Poetin en Erdogan waren aanvankelijk populair door economische groei, maar kiezen nu voor een radicalere toon en benadrukken dat ze zich niet door Amerika de wet laten voorschrijven. Die retoriek hoor je ook weer vaker in Iran.”

Lees ook: 
Gibraltar laat Iraanse tanker gaan

Gibraltar besloot donderdag de Iraanse supertanker Grace 1 vrij te geven, ook al is Washington daar niet blij mee. 

Als Europa marineschepen naar de Perzische Golf stuurt, wacht een kat-en-muisspel 

De Britse regering overlegt deze week met Europese bondgenoten over een missie om koopvaardijschepen te beschermen, nadat de Revolutionaire Garde afgelopen weekeinde de onder Britse vlag varende olietanker Stena Impero heeft geënterd en in beslag heeft genomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden