Atoomakkoord

Iraanse verkiezingen zetten vaart achter onderhandelingen atoomdeal

De hardliner Ebrahim Raisi is de gedoodverfde winnaar voor de Iraanse presidentsverkiezingen van 18 juni.  Beeld AP
De hardliner Ebrahim Raisi is de gedoodverfde winnaar voor de Iraanse presidentsverkiezingen van 18 juni.Beeld AP

Er is haast met het sluiten van een nieuwe Iran-deal, want na de presidentsverkiezingen kunnen de kansen weleens verkeken zijn.

Een nieuwe Iran-deal schuilt net om de hoek. Althans, als je Enrique Mora – de EU-diplomaat die de onderhandelingen in Wenen leidt – mag geloven. Vorige week kwam hij met goede hoop het hotel waar er onderhandeld wordt uit gestapt. “Ik wil er geen datum op plakken, want je weet het nooit, maar ik ben er vrij zeker van dat er een definitief akkoord komt”, zo liet hij weten. Deze week vindt de vijfde ronde van onderhandelingen plaats. En volgens sommige betrokken diplomaten is dit de ronde waarin een deal zal worden gesloten.

De Iraanse en Amerikaanse onderhandelaars zijn iets voorzichtiger in het uitspreken van hun hoop. Abbas Araghchi, het hoofd van de Iraanse delegatie, verwacht “in deze paar dagen van onderhandelingen tot een eindoplossing te kunnen komen” en de Amerikaanse gezant Robert Malley tweet dat er constructieve vooruitgang is geboekt, “maar er moet nog veel werk worden verzet”.

De Iran-deal stamt uit 2015, toen na lang onderhandelen werd bepaald dat de VS sancties tegen Iran zouden opheffen, en Iran beperkingen zou opleggen aan het eigen nucleaire programma. President Trump trok de VS in 2018 echter terug uit de deal en legde opnieuw sancties op aan Iran, dat in reactie het atoomprogramma weer begon uit te breiden. Om de deal nu weer na te leven moeten beide landen opnieuw voldoen aan de oorspronkelijke afspraken.

De hardliners gaan op kop

Dat de onderhandelingen zich nu opeens naar een eindstreep lijken te bewegen is niet onverwachts; toen ze twee maanden geleden begonnen, was het al duidelijk dat dit diplomatie was met een deadline. Want op 18 juni staan de Iraanse presidentsverkiezingen gepland, en de verwachting is dat de hardliner Ebrahim Raisi – de huidige opperrechter van het land – deze gaat winnen. De hardliners in de Iraanse politiek zijn groot voorstander van het uitbreiden van het nucleair programma en erg kritisch op de Iran-deal, waarin volgens hen veel te veel concessies worden gedaan aan de Verenigde Staten.

Lukt het de onderhandelaars in Wenen niet om voor de presidentsverkiezingen een akkoord te bereiken, dan zal dit na de verkiezingen al helemaal moeizaam gaan. Het inperken van Irans nucleaire programma – het hoofddoel van de VS – zou in dat geval nog meer vertraging oplopen.

Het Iraanse atoomprogramma is volgens het hoofd van de nucleaire waakhond van de VN, Rafael Grossi, ondertussen ‘zeer zorgelijk’, met name omdat Iran nu uranium verrijkt tot een zuiverheid van zestig procent. “Een land dat verrijkt tot zestig procent is een ernstige zaak – alleen landen die een bom maken verrijken uranium tot zo’n percentage”, vertelde Grossi deze week in een interview met de zakenkrant Financial Times.

Als een lichaam zonder leven

Ondertussen is er in Iran veel te doen om de lijst van officiële presidentskandidaten die dinsdag werd gepubliceerd. Iedereen mag zich aanmelden als potentiële kandidaat, maar de Raad der Hoeders – een orgaan onder toezicht van grootayatollah Khamenei – stelt het uiteindelijke stembiljet samen. Meerdere kandidaten uit het ‘gematigde’ of ‘hervormende’ kamp zijn door de raad afgekeurd en mogen zich dus niet kandidaat stellen. Ook een conservatieve kandidaat als Ali Larijani, die had gezegd een Iran-deal te steunen, werd gediskwalificeerd.

President Rohani liet woensdag weten dat hij uit protest een brief naar grootayatollah Khamenei heeft gestuurd. Volgens hem heeft het diskwalificeren van de hervormingsgezinde kandidaten de stemlijst te sterk bevoordeeld jegens de hardliners. “De aard van verkiezingen is concurrentie; als je dit aspect wegneemt, dan wordt het een lichaam zonder leven”, vertelde hij in een toespraak aan zijn kabinet.

Ook Raisi zelf zegt het graag anders te zien. “Ik ben op dit moment in overleg om het verkiezingslandschap competitiever en toegankelijker te maken”, twitterde de opperrechter. Maar ook al zouden de gematigde kandidaten alsnog op de kieslijst gezet worden, dan nog is de verwachting dat Raisi deze makkelijk verslaat. Des te meer reden voor de onderhandelaars in Wenen om er vaart achter te zetten; ze hebben nog drie weken.

Lees ook:

De relatie tussen Iran en de VS gaat een nieuwe fase in. Maar wie zet de eerste stap?

Iran en Amerika raakten onder president Trump bijna met elkaar in oorlog. Met de komst van Biden neemt de spanning snel af, maar de weg naar politieke ontspanning is lang en hobbelig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden