Onderzoek

Invloed van extreemrechts binnen Duitse veiligheidsdiensten blijkt veel groter dan gedacht

De Rijksdag in Berlijn. Beeld AFP
De Rijksdag in Berlijn.Beeld AFP

Honderden medewerkers van Duitse veiligheidsdiensten hebben extreemrechtse sympathieën, zo blijkt uit nieuw onderzoek.

Kim Deen

In de Duitse veiligheidsdiensten blijken veel meer ambtenaren banden te hebben met extreemrechts dan eerder gedacht. Een vrijdag gepresenteerd onderzoek van de binnenlandse inlichtingendienst naar de politie, het leger en de inlichtingendienst constateerde tien keer zoveel gevallen als in eerder onderzoek.

In drie jaar tijd zijn 860 medewerkers van de veiligheidsdiensten ondervraagd vanwege rechtsextremistische incidenten. Militairen die bijvoorbeeld actief zijn in chatgroepen, waar leden elkaar ophitsen tegen de democratische rechtsorde. Of politieagenten die banden hebben met de extremistische organisatie NPD, of de Reichsbürger, die de Duitse staat niet erkennen. Andere ambtenaren beledigden of bedreigden mensen met een Joodse- of migratieachtergrond.

In 327 gevallen werd genoeg bewijs gevonden om over te gaan tot strafrechtelijke vervolging. Dat zijn er 293 meer dan uit een eerder onderzoek bleek, terwijl de tijdsperiodes elkaar overlappen: het eerste driejarig onderzoek keek naar de periode tot maart 2020, het tweede tot juni 2021. De 34 gevallen die uit eerste rapport naar voren kwamen werden door de toenmalige binnenlandminister Horst Seehofer ‘een klein aantal’ genoemd. Het leek hem vooral een bewijs dat het probleem bij de veiligheidsdiensten niet zo groot was als gedacht.

‘Instellingen zijn steeds meer bereid om het probleem aan te kaarten’

Maar uit het tweede onderzoek worden andere conclusies getrokken. Het onderzoek komt niet aan het hogere aantal gevallen doordat rechtsextremisme is toegenomen bij de veiligheidsdiensten, maar doordat instellingen volgens het rapport steeds meer bereid zijn om het probleem aan te kaarten.

Dat verschilt volgens inlichtingenchef Thomas Haldenwang, die vrijdag het rapport presenteerde, wel per deelstaat. De voormalige DDR-deelstaten waren minder bereid om mee te werken aan het onderzoek, terwijl extreemrechts in die regio juist een groot probleem is.

Bij zijn aanstelling in 2018 beloofde Haldenwang werk te maken van rechtsextremisme bij de veiligheidsdiensten. Hij stelde het team samen dat zich op dit onderwerp zou richten en dat vrijdag met het onderzoek kwam. Want uitgerekend zijn voorganger, Hans-Georg Maassen, moest vertrekken nadat hij klopjachten op migranten wegwuifde en de extreemrechtse AfD zou hebben geadviseerd. Onder Maassen werd de inlichtingendienst ervan beschuldigd de ogen te sluiten voor extreemrechts.

Verschillende schandalen

Het rapport toont aan dat die houding van de veiligheidsdiensten langzaamaan verandert. De druk op de politiek is de afgelopen jaren dan ook groot geworden door verschillende schandalen. Zo kwam twee jaar geleden aan het licht dat politieagenten in de deelstaat Hessen doodsbedreigingen naar activisten verstuurden onder de naam NSU 2.0: een verwijzing naar een neonazi groep die rond de eeuwwisseling racistisch gemotiveerde moorden pleegde.

Hessen is nu een van de deelstaten die de meeste incidenten bij het onderzoeksteam meldde. Volgens het rapport leidt het toegenomen bewustzijn er bovendien toe dat veiligheidsdiensten steeds actiever incidenten afhandelen. Om dat te ondersteunen belooft binnenlandminister Nancy Faeser dit jaar met een wetsvoorstel te komen waardoor rechtsextremistische ambtenaren makkelijker ontslagen kunnen worden.

Lees ook:

Bijna 400 gevallen van rechtsextremisme bij Duitse diensten

Bij Duitse veiligheidsdiensten zijn tussen 2017 en maart dit jaar bijna 400 verdachte gevallen van rechtsextremisme ontdekt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden