Balkan

Internationale gezant Bosnië waarschuwt voor hervatting oorlog

Leden van de eigen politie van de Republika Srpska, de vooral door Serviërs bewoonde deelrepubliek van Bosnië, tijdens een oefening vorige maand. Beeld AP
Leden van de eigen politie van de Republika Srpska, de vooral door Serviërs bewoonde deelrepubliek van Bosnië, tijdens een oefening vorige maand.Beeld AP

Bosnië dreigt uit elkaar te vallen, en zelfs de kans op een nieuw conflict is reëel. Daarvoor waarschuwt de nieuwe Hoge Vertegenwoordiger.

“Bosnië wordt geconfronteerd met de grootste bedreiging van zijn voortbestaan sinds het beëindigen van de oorlog”, schrijft de Duitser Christian Schmidt in zijn eerste verslag als Hoge Vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap in het land. Zijn rapport aan de VN is ingezien door de Britse krant The Guardian.

Aanleiding is de aanzwellende afscheidingsretoriek van Milorad Dodik, het Servische lid van het driekoppige presidentschap van Bosnië. Hij dreigt al langer om de Republika Srpska, de vooral door Bosnische Serviërs bewoonde deelrepubliek, af te scheiden van de rest van het land. Daar wonen vooral islamitische Bosniakken en Bosnische Kroaten. Volgens de grondwet van Bosnië kan dat helemaal niet, maar daar trekt Dodik zich niets van aan.

Srebrenica

Aanleiding voor Dodik om een tandje bij te zetten was het verbod dat Schmidts voorganger, de Oostenrijker Valentin Inzko, vlak voor zijn vertrek in juli afkondigde op ontkenning van de genocide in Srebrenica door Bosnische Serviërs in 1995. De Hoge Vertegenwoordiger heeft veel macht en kan eigenhandig wetten invoeren en politici ontslaan.

Dodik reageerde als door een wesp gestoken. Volgens hem – en vele Bosnische Serviërs – was de massamoord in Srebrenica een ernstige misdaad, maar geen volkenmoord, onlangs het feit dat internationale rechters die wel hebben vastgesteld. Dodik verklaarde het ontkenningsverbod in Republika Srpska ongeldig. Dat die mogelijkheid juridisch gezien niet bestaat, en Dodik als lid van het presidentschap van Bosnië formeel niet over deelbelangen van Srpska gaat, doet voor hem niet ter zake.

Republika Srpska boycot nu daarnaast al het werk van de landelijke instellingen in Sarajevo, zoals de regering en het parlement. Bovendien dreigt Dodik zich – wederom onwettig – terug te trekken uit de landelijke belastingdienst, de politie, en het gemeenschappelijke leger. Vooral op dat punt speelt hij met vuur. Op een vraag van een journalist hoe dat in het praktijk zou gaan, antwoordde Dodik twee weken geleden dat de Bosnische militairen de kazernes konden verlaten en het leger van Srpska ze in zou nemen, “net als destijds in Slovenië”. Een regelrechte verwijzing naar de manier waarop de Sloveense strijdkrachten de posten van het Joegoslavische leger in 1991 innamen, waarna de eerste van de oorlogen in Joegoslavië uitbrak.

Politie-oefening

Vorige week hield de politie van Srpska een grote oefening in het Olympische skigebied Jahorina, vlak bij de Bosnische hoofdstad Sarajevo, officieel om een eventuele terroristische aanslag af te slaan. Maar de symboliek van helikopters en pantservoertuigen, op de plek die tijdens de oorlog in de jaren negentig het hoofdkwartier was van de Bosnisch Servische president Radovan Karadzic en zijn generaal Ratko Mladic, lag er dik bovenop. “Dit komt neer op afscheiding zonder die officieel af te kondigen”, schrijft Schmidt in zijn rapport aan secretaris-generaal Antonio Guterres van de Verenigde Naties.

Het parlement van Republika Srpska in Banja Luka, waarin Dodiks partij een meerderheid heeft, beslist binnenkort over de voorstellen. Mogelijk kiest Dodik toch eieren voor zijn geld, of stelt hij de maatregelen uit om ermee te kunnen blijven dreigen. Als hij doorzet, is het volgens Schmidt noodzakelijk dat de EU zijn 700 man sterke vredesmacht Eufor versterkt. Het mandaat daarvan, net als dat van de Navo in Bosnië, loopt deze week af. Woensdag stemmen de VN over verlenging.

Rusland ligt dwars. Moskou, op de hand van de Bosnische Serviërs, erkent Schmidts autoriteit niet en eist op zijn minst dat in een eventuele resolutie alle verwijzingen naar zijn bevindingen worden geschrapt. “Het uitblijven van een reactie op de huidige situatie brengt het vredesakkoord van 1995 in gevaar. Instabiliteit in Bosnië heeft gevolgen voor de hele regio”, waarschuwt Schmidt in zijn rapport. “De kans op verdere vergroting van de verdeeldheid en conflict is reëel.”

Lees ook:

Genocide ontkennen is in Bosnië nu strafbaar

De hoge vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap in Bosnië heeft het vereren van veroordeelde oorlogsmisdadigers en het ontkennen van oorlogsmisdaden en genocide verboden.

Mladic ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslang

De Bosnisch-Servische ex-generaal Ratko Mladic is ook in hoger beroep tot levenslang veroordeeld wegens genocide en andere oorlogsmisdaden.

Serviër op het nippertje toch geen burgemeester van Sarajevo

De kandidatuur van Bogic Bogicevic voor het burgemeesterschap van Sarajevo was revolutionair, schrijft correspondent Thijs Kettenis. Als Bosnische Serviër zou hij de baas worden over een stad die sinds de oorlog voor het overgrote deel wordt bewoond door moslims. Maar in een geheime stemming kreeg hij toch niet genoeg stemmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden