Nieuws Reizen

Instagram-clichés worden toeristische topattracties

Instagram kan ervoor zorgen dat plekken onder de voet worden gelopen door toeristen, soms tot wanhoop van de lokale bevolking.

Waarom reizen mensen naar verre landen? Om nieuwe mensen te ontmoeten, om lekker te eten, om uit te rusten? Allemaal waar, maar er is tegenwoordig nog een belangrijke reden: om een foto op Instagram te kunnen zetten die al eerder door duizenden andere mensen op Instagram is gezet.

Rondom Lake Wanaka in Nieuw-Zeeland kunnen ze je er alles over vertellen. In 2015 zocht het bureau voor toerisme daar een manier om het meer onder de aandacht van internationale bezoekers te brengen. En dus nodigden ze een select groepje influencers uit – invloedrijke mensen op het sociale netwerk Instagram, dat destijds al 300 miljoen actieve gebruikers had, en inmiddels ongeveer een miljard. Eregast was reisfotograaf Chris Burkard, die miljoenen volgers laat meegenieten van zijn vele wereldreizen.

In de rij op beurt wachten

De strategie werkte: een van de plaatjes die Burkard schoot is inmiddels een veelvuldig geïmiteerd Instagram-cliché. Een reiziger kijkt vanaf de top van Roy’s Peak uit over het meer, een beetje zoals dat klassieke romantische schilderij van Caspar David Friedrich, ‘Wandelaar boven de nevelen’. Reizigers die die foto zelf ook willen schieten, moeten tegenwoordig in de rij op hun beurt wachten, want het aantal bezoekers aan Lake Wanaka is sinds 2015 ieder jaar met bijna 20 procent gestegen. Er streken in 2018 ongeveer een half miljoen bezoekers neer op het plaatsje Wanaka, dat zelf minder dan 10.000 inwoners telt.

Inmiddels ondervindt Lake Wanaka ook de keerzijden van zulk massatoerisme. Een andere moderne instagramklassieker, de Wanaka Tree, een wilg die onder het wateroppervlak wortelt, bezwijkt inmiddels bijna onder de vele bezoekers die op de takken gaan zitten. Het bureau voor toerisme broedt op maatregelen om de boom te beschermen.

Maar roem op Instagram is als een doos van Pandora: er is geen weg terug. Je kunt influencers wel betalen om langs te komen, maar niet om weg te blijven. Dat ondervinden ze de afgelopen jaren in de Rue Cremieux, een pittoresk straatje in Parijs met vrolijke pastelkleurige huizen. Het straatje is zo’n hit op Instagram dat het een vaste prik is geworden op menig stadstripje naar Parijs. Daardoor kunnen de bewoners er nauwelijks meer over straat: er hangen permanent mensen in ingewikkelde poses op hun stoepen en in hun kozijnen. Ze hebben het stadsbestuur inmiddels gevraagd om de straat ’s avonds met hekken af te sluiten.

Zo zijn er meer plekken die in het tijdperk van Instagram de status hebben verworven die de Eiffeltoren en het Colosseum verwierven in het tijdperk van de klassieke reisgids. De uitstekende klif Trolltunga in Noorwegen ontving in 2008 amper 800 bezoekers per jaar, maar de foto werd iconisch op Instagram. Inmiddels komen er 100.000 mensen per jaar op af, met alle beheersproblemen van dien: afval in de natuur, en reddingswerkers die tientallen keren per jaar moeten uitrukken om reizigers te redden die de lange trektocht naar Trolltunga onderschat hadden.

Fotogeniek meertje

Veel plekken zijn de afgelopen jaren dus een omgekeerde campagne begonnen van die van Lake Wanaka in 2015. Zoals het bureau voor toerisme van Jackson Hole, in de Amerikaanse staat Wyoming, dat bezoekers met een bewustwordingscampagne (‘Tag responsibly’) smeekt om géén locatiegegevens bij reisfoto’s te zetten. Tot voor kort waagden zo’n twee bezoekers per dag de tocht naar het fotogenieke plaatselijke meertje, Lake Delta. In rap tempo steeg dat aantal de afgelopen tijd naar soms wel 145 per dag: er was een influencer langsgekomen, en zo was het balletje gaan rollen. Maar zo’n toestroom kan de kwetsbare natuur daar helemaal niet aan, laat een woordvoerder weten.

Fotograaf Chris Burkard werpt kritiek op de onbeheersbare bezoekersstromen die zijn foto’s in gang helpen zetten verre van zich. “Ik denk dat het beter is als veel mensen van zulke plekken kunnen genieten, en niet slechts een paar uitverkorenen, want zo blijven ze ook op langere termijn beschermd”, reageerde hij vorig jaar op sociale media.

Selfies, landschappen, en verder niets

Instagram beïnvloedt niet alleen de keuze van onze reisbestemmingen, het medium verandert ook de blik waarmee we op reis gaan. In een artikel op kunstsite Artsy wijdde reisfotograaf Emily Nathan afgelopen maand een kritische beschouwing aan het sociale medium, dat volgens haar nu de ‘machtigste reisredacteur ter wereld’ is. Als je op de site de hashtag #travel opent, zie je vooral landschappen en selfies. ‘Wat het raster van beelden mist zijn de culturele verbindingen, lokale mensen en persoonlijke openbaringen die zo essentieel zijn voor reizen.’

Nathan is hoofdredacteur van reismagazine ‘My Tiny Atlas’, en merkt dat de foto-inzendingen via Instagram de afgelopen jaren steeds uniformer worden. ‘Dat doet ertoe omdat fotografie de machtigste gemeenschappelijke cross-culturele taal is, en die taal is niet meer eerlijk tegen ons. Integendeel, ze is ingedikt tot een handvol makkelijk toegankelijke visuele clichés.’

Lees ook: 
Het moeras dat Instagram heet
Afgetrainde lijven, ronkende hashtags en een tandpastawitte glimlach. Maar op Instagram is niet alleen het gros van de foto’s en video’s nep. In de documentaire ‘#followme’ ontrafelt Nicolaas Veul de schimmige industrie achter de mooie plaatjes.

17-jarige Instagrammer met 900.000 volgers ziet in ieder voorwerp kunst

De Utrechtse Annegien Schilling maakt surrealistische zelfportretten, die ze op Instagram plaatst. Met bijna 900.000 volgers heeft ze een van de populairste accounts van Nederland. Nu is er een boek van haar verschenen, ‘Imagine. Shoot. Create.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden