InterviewBonnie Triyana

Indonesische roofkunstcommissie vindt dat deze stukken bij het Indonesische verhaal horen

Een schedelkapje van de Javamens, dat deel uitmaakt van de collectie-Dubois in museum Naturalis.  Beeld ANP
Een schedelkapje van de Javamens, dat deel uitmaakt van de collectie-Dubois in museum Naturalis.Beeld ANP

Nederland had al jaren geleden kunststukken kunnen teruggeven aan Indonesië, vindt de commissie die de objecten terugeist. ‘Wie in een ander land graaft, heeft niet meteen recht op de vondst.’

Anne ter Rele

Acht kunststukken en natuurwetenschappelijke collecties moeten terug naar hun rechtmatige eigenaar. En die eigenaar is Indonesië, vindt een commissie van Indonesische kunsthistorici, bleek dinsdag uit een brief die Trouw in handen heeft. De stukken liggen nu nog verspreid door musea in heel Nederland.

Waarom wil de Indonesische commissie juist deze acht collecties terug en wat is de waarde van de collecties voor het Zuidoost-Aziatische land? Historicus Bonnie Triyana, secretaris van de commissie, reageert.

Bonnie Triyana in het Rijksmuseum in Amsterdam. Beeld Persoonlijke collectie
Bonnie Triyana in het Rijksmuseum in Amsterdam.Beeld Persoonlijke collectie

In Nederlandse musea liggen talloze Indonesische kunststukken tentoongesteld. Waarom kiest u ervoor juist deze acht artefacten terug te vragen?

Bonnie Triyana: “De acht collecties hebben een lange geschiedenis en zijn van grote waarde voor Indonesië. Dat gaat al terug tot 1951, toen parlementslid Mohammad Yamin opmerkte dat een groot aantal Indonesische artefacten zich in Nederland bevinden. Hij noemde de Javaman, een van de oudste mensachtige fossielen ooit gevonden, maar ook objecten die Nederland tijdens de Lombok-expeditie in 1894 heeft buitgemaakt. Yamin vond dat het voor Indonesië belangrijk is dat die kunststukken terugkeren naar ons land. Meer dan zeventig jaar later herhalen we zijn vraag.”

U noemde al de Javaman en de objecten uit Lombok. Kunt u nog een voorbeeld geven van een object van waarde?

“Ook de koran van Teukoe Oemar willen we echt graag terug. Hij was een denker die op Atjeh de opstand tegen de Nederlanders leidde. De Atjehoorlog, die Nederland van 1873 tot 1913 tegen Indonesië voerde, was een bloedige en lange strijd. Het voelt daarom juist dat deze koran in Indonesië ligt, en niet in Nederland.”

Krantenartikel uit het ‘Nieuwsblad voor Sumatra’ uit 1951, waarin politicus Mohammad Yamin Indonesische kunststukken terugeist. Beeld Bonnie Triyana
Krantenartikel uit het ‘Nieuwsblad voor Sumatra’ uit 1951, waarin politicus Mohammad Yamin Indonesische kunststukken terugeist.Beeld Bonnie Triyana

Niet alle musea reageerden enthousiast op het nieuws. Museum Naturalis in Leiden vroeg zich of de Javaschedel volledig aan Indonesië toebehoort, omdat die niet zou zijn gevonden zonder de zoektocht van de Nederlander Eugène Dubois in 1891.

“Dit sluit aan op de vraag wie de rechtmatige eigenaar is van een koloniaal object. Iemand kan zeggen: dit object behoort in Nederland, omdat een Nederlander naar Indonesië ging, in de grond groef en na goed zoeken de schedel vond. Maar dat is alsof iemand naar een ander land reist, daar olie vindt en zegt: het is van mij, ik mag het gebruiken, voor mijn eigen handel! Dat jij het op andermans grond hebt opgegraven, betekent niet dat het object ook direct aan jouw land toebehoort.”

Naturalis betwijfelde ook of de schatten in Indonesië net zo goed bewaard zullen worden als in Nederland het geval is. Wat denkt u daarvan?

“Wij denken dat we de objecten een mooie plek kunnen geven in het nationale museum in Jakarta. We hebben daar de ruimte en de mensen om de schatten goed te onderhouden.

“Maar net zo belangrijk is het vertrouwen dat we vragen van Nederlandse musea. Om de waarde – materieel én immaterieel – van deze historische schatten te behouden, zijn er twee partijen nodig. Als er zorgen zijn, of weerstand, werken we graag samen om die weg te nemen.”

Zijn er nog meer artefacten die jullie op termijn graag terug in Indonesië zouden zien?

Met nadruk: “Ons doel is niet om zo veel mogelijk Indonesische kunstwerken te verzamelen. Het gaat niet om de cijfers. We willen juist de gedeelde geschiedenis eer aan doen.

“Onze commissie is daarom groot voorstander van het opzetten van een groter gezamenlijk onderzoek naar de kunstschatten, met zowel Nederlandse en Indonesische curatoren, historici en museologen. Dat hebben we de Indonesische regering recentelijk geadviseerd. Met dat onderzoek willen we een nieuwe, gedeelde betekenis geven aan deze collecties.”

Lees ook:

Wat te doen met roofkunst? ‘Ik zeg niet: alles moet terug’

Hoe kwam koloniaal erfgoed hier, en wat moeten we ermee? Roofkunst-expert Jos van Beurden wil de weg wijzen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden