ReportageVerenigde Staten

In Texas blijft de olie altijd heilig, hoeveel wind er ook over de vlaktes waait

Een oliepompinstallatie in Loving County, Texas. Beeld Reuters
Een oliepompinstallatie in Loving County, Texas.Beeld Reuters

Wie Texas zegt, zegt olie, maar de staat is ook grootproducent van duurzame energie. Een echte transitie wordt bemoeilijkt doordat het onderwerp energie steeds meer een speelbal wordt in politieke debatten.

Seije Slager

DISH is een vlek op de kaart in Noord-Texas, waar een paar honderd mensen hun huizen hebben gebouwd, op gepaste afstand van elkaar. In de plaatsnaam liggen felle lokale twisten besloten. Het dorpje heette eerst Clark, naar de eerste burgemeester, tot zijn rivaal en opvolger een sponsorcontract sloot met satellietaanbieder DISH, die de bewoners tien jaar gratis televisiekijken aanbood.

Terwijl de bewoners boven de grond discussieerden over de naam, voltrok zich onder de grond een revolutie, die Amerika op zijn kop zou zetten. Want precies hier, in de bron S.H. Griffin No. 3, lukte het energiemagnaat George Mitchell eind jaren negentig om schaliegas commercieel rendabel te winnen. Door chemicaliën in de grond te spuiten wisten zijn ingenieurs gesteente te verpulveren en zo fossiele brandstoffen vrij te maken uit tot dan toe onbereikbare aardlagen. Die techniek, fracking, zorgde in de afgelopen decennia voor een olie- en gasboom, die Amerika zelfvoorzienend maakte in energie. Ze hielp bovendien Texas, van oudsher al een oliestaat, op te stuwen naar nieuwe economische hoogten.

Mitchell, een paar jaar geleden overleden, dacht bovendien dat hij het klimaat er een dienst mee bewees. Hij was geïnteresseerd in duurzaamheid, sinds hij in de jaren zeventig begeesterd was geraakt door de rapporten van de Club van Rome. Gas was een goede overgangsbrandstof, zo meende hij.

Zware trucks en concentratieproblemen

Maar DISH voelde zich al snel platgewalst onder de grote belangen, vertelt Bill Sciscoe, sinds een paar jaar burgemeester. Hij opent de deur van het gemeentehuis en onderbreekt graag het ietwat saaie werk van het beoordelen van vergunningen om te vertellen over de strijd tussen DISH en de energiemaatschappijen. Want al snel nadat die hier neerstreken, begonnen de problemen. Geluid, geur, gassen, trillingen, zware trucks die dag en nacht af- en aanrijden, concentratieproblemen bij de inwoners. Het dorpje zette zijn onderlinge meningsverschillen opzij, liet studies naar luchtkwaliteit uitvoeren, en klaagde de energiemaatschappijen aan.

Door Texas, over Interstate-35

Texas is de snelst groeiende staat van de VS, en ook een van de snelst veranderende. In de afgelopen tien jaar groeide de bevolking met vier miljoen mensen, en die groei zat bijna uitsluitend bij ‘minderheden’, die er inmiddels samen de meerderheid van de bevolking uitmaken. In het van oudsher conservatieve bolwerk levert dat felle politieke gevechten op. Trouw brengt de komende weken Texas in kaart door langs Interstate-35 te reizen, die van de Mexicaanse grens naar de grote steden in het noorden voert. Dit is de derde aflevering: de olie en de wind.

De rechtszaken liepen uiteindelijk dood. “Olie, dat is het grote geld”, aldus Sciscoe, “en het grote geld en politiek gaan goed samen. Je hebt bijvoorbeeld de ‘Cheney-loophole’, genoemd naar de voormalig vicepresident. Dick Cheney regelde min of meer dat de olie- en gasbedrijven bij fracking niet aan landelijke milieuwetten hoefden te voldoen.”

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Ook Texas zelf nam maatregelen. De staat voerde een wet in die lokale frackingverboden onmogelijk maakte, om ervoor te zorgen dat weerspannige kleine gemeenschappen de olie-industrie niets in de weg legden.

Inmiddels is het wat rustiger in DISH. De schilderijen trillen niet meer van de muren, de enorme compressormotoren die her en der staan, zijn met geluidswanden afgeschermd. Sciscoe: “Ik denk dat al die rechtszaken er toch aan bijgedragen hebben dat de maatschappijen meer maatregelen hebben genomen”.

Een bron van trots

Sciscoe probeert nu compromissen te zoeken. Het was ook raar om al die jaren zo tegenover de energiemaatschappijen te staan, zegt hij. Zijn eigen vader was een olieman, de industrie is in heel Texas vooral een bron van trots en werkgelegenheid.

Zoals in Cotulla, een stadje met een paar duizend inwoners in Zuid-Texas. Op de nietsvermoedende bezoeker maakt het op het eerste gezicht een wat ongebalanceerde indruk. Ruim twintig hotels verdringen zich rondom de toegangswegen vanaf Interstate-35, en het kost geen enkele moeite om er een afgeprijsde kamer te vinden.

Die woeker aan matig bezette hotels is een erfenis van de schalie-olie, die hier tien jaar geleden werd aangeboord. Want oliewinning vond hier altijd wel plaats: in het lokale museum hangt een krantenbericht uit 1940 over de eerste treinwagon met olie die Cotulla verliet. Die werd feestelijk uitgeleide gedaan door zo’n 500 vrolijke inwoners, die de gelegenheid luister bijzetten met een barbecue.

Water is de échte olie

Maar nu herkende het stadje zichzelf plots niet meer terug. “Het lukte ineens niet meer om af te slaan op de hoofdstraat, zoveel trucks reden er”, herinnert Amanda Snowden zich, die in het centrum een drukkerij bestiert. Restaurants openden, hotels werden gebouwd, nieuwe bewoners stroomden toe.

Protesten? Die heeft city manager Larry Dovalina, de hoogste ambtenaar van het stadje, eigenlijk nooit gehoord. “Misschien omdat de olie hier diep onder de grond zit, en we dus minder overlast hadden.” Meer inkomsten kreeg de gemeente wel, en die gebruikte ze om in de scholen te investeren en de watervoorziening te moderniseren. Water is in dit kurkdroge gebied de échte olie, vertelt Dovalina.

Het lot dat Cotulla trof, is een bekend lot in Texas. Als de olieprijzen stijgen, kan het niet op. Als ze weer dalen, is het crisis. Dus toen de olieprijzen een paar jaar geleden daalden, verdween veel activiteit weer. Hotels kwamen leeg te staan, de slaperigheid keerde terug. De historische panden aan de oude Main Street staan leeg, op de drukkerij van Amanda Snowden na. Toch is die uiteindelijk blij met de nieuwe voorzieningen die de olieboom opleverde. “Ik ben nu 33. Als je me vijftien jaar geleden had gezegd dat ik hier na mijn studie terug zou komen, had ik je niet geloofd. Ik dacht dat dit plaatsje langzaam aan het sterven was. Dat is toch niet gebeurd.”

Cotulla probeert nu de verloren inkomsten te compenseren door toerisme te stimuleren, maar of dat in deze uithoek ooit een grote industrie wordt, valt te betwijfelen. Wat je je bovendien afvraagt, de uitgestrekte, verlaten vlaktes rondom de stad aanschouwend, waar zelfs in november de zon het kwik nog gemakkelijk boven de 25 graden stuwt: waarom zetten ze hier eigenlijk niet ook in op zonne-energie?

Larry Dovalina reageert gelaten. Dat gaat niet. In Zuid-Texas zijn ze dol op jagen, met name op witstaartherten. De grootgrondbezitters hier bestemmen hun land graag voor jachtpartijen, en rondvliegende kogels verdragen zich slecht met zonnepanelen.

Honderd procent hernieuwbare energie

Toch veranderde er de afgelopen jaren wel wat in oliestaat Texas. Een paar honderd kilometer naar het noorden ligt Georgetown, dat in 2017 het nieuws haalde door als eerste en enige gemeente in Texas over te schakelen op honderd procent hernieuwbare energie. En niet omdat daar nu zoveel milieufreaks wonen. Integendeel, dit is een conservatief stadje, waar Republikeinen van oudsher de macht hebben.

De beslissing van de toenmalige burgemeester was dan ook ingegeven door zakelijke motieven. Het contract met alleen zonne- en windenergie was simpelweg de beste deal, zo was zijn overtuiging. In die tijd beleefde Texas sowieso een ongekende opmars als grootproducent van windenergie. De staat is binnen de VS niet alleen hofleverancier van olie en gas, met respectievelijk 43 en 26 procent van de totale landelijke productie, maar ook van windenergie, met 28 procent van de landelijke productie. De eindeloze winderige vlaktes in West-Texas zijn daarvoor ideaal terrein.

Die opmars ging niet vanzelf. Zo werd met subsidies een enorm elektriciteitsnet aangelegd, dat de molens in het westen met de bevolkingscentra in het oosten verbindt. Dat megaproject was nooit van de grond gekomen zonder de inspanningen van de Republikeinse gouverneurs George W. Bush en Rick Perry, vertelt Joshua Long, een milieukundige aan de Southwestern University in Georgetown. “Hun idee was niet: laten we een olie- en gasstaat zijn, maar laten we een energiestaat zijn.”

Terug naar fossiele energie

Kan energiestaat Texas Amerika dan ook de weg wijzen naar een duurzame toekomst, met Georgetown als voorhoede? Long glimlacht even ongemakkelijk. Er is sinds 2017 wel wat veranderd.

Om te beginnen bleek het contract van Georgetown toch iets minder lucratief dan het had geleken. Dat kwam ironisch genoeg doordat de olie- en gasprijzen daalden, en de elektriciteit die het stadje terug zou leveren aan het net minder waard werd. “Dat was een financiële domper”, herinnert Long zich. “En dus dachten de mensen hier: we zijn voorgelogen! Eerlijk gezegd viel het wel mee hoor, mijn energierekening ging met negen dollar per maand omhoog.” Maar de mensen die altijd al tegen de deal waren geweest, zagen hun kans schoon, en in de afgelopen jaren stapte Georgetown weer deels terug op fossiele energie.

Wat er in Georgetown gebeurde, gebeurde ook op grotere schaal in Texas: een energie-tegenvaller werd ten onrechte toegeschreven aan hernieuwbare energie. Afgelopen winter bereikte een winterstorm het normaal zo zonnige Texas, en legde er de stroomvoorziening een paar dagen helemaal plat.

De gouverneur roept op Twitter hoe het zit

Een schuldige was snel aangewezen, vertelt Long. “Het eerste dat politici, inclusief onze gouverneur, zeiden: dat komt door al die stomme windmolens die bevriezen!” Een analyse leerde later dat het vooral gasfabrieken waren waar capaciteit wegviel, en dat geen enkele energieproducent winterklaar was. “Maar in een tijd dat een gouverneur direct op Twitter kan zeggen: zo zit het!, en al zijn medestanders dat gelijk retweeten, dan wordt dat het verhaal, en kom je altijd te laat met je data.”

Inmiddels hoor je de politici in Texas te pas en te onpas fulmineren tegen hernieuwbare energie, en herhalen ‘dat we altijd fossiele brandstoffen nodig zullen hebben’. Terwijl de belangrijkste schuldige aan de stroomuitval, als je die dan toch moet aanwijzen, volgens Long de staat Texas is, die de energiesector geen regels oplegt voor wintermaatregelen, en dat een jaar na de winterstorm nog altijd niet gedaan heeft. Hier wreken zich de zeer nauwe banden tussen politici en de energiesector, onder andere in de Railroad Commission, die, anders dan de naam suggereert, niet het treinverkeer, maar de energiemarkt reguleert. Long: “Texas functioneert als een oliestaat, een beetje zoals Venezuela of Nigeria. Met een ander soort corruptie, omdat die stilzwijgend door de kiezers wordt onderschreven. Maar het blijft wel corrupt.”

Ondanks alle politieke retoriek zal de capaciteit aan zonne- en windenergie voorlopig blijven groeien. Maar Long ziet dat niet ten koste van olie of gas gebeuren. De staat zal fossiele brandstoffen blijven oppompen. “Ik zie Texas niet de leiding nemen bij het bestrijden van klimaatverandering. Ik denk dat Texas juist zo lang mogelijk blijft tegenstribbelen.”

Lees ook:

In Zuid-Texas lonken de Republikeinen naar de Hispanics, en niet zonder succes

Latino’s zijn de snelst groeiende bevolkingsgroep in het Amerikaanse electoraat. Van oudsher stemmen ze Democratisch, maar in Zuid-Texas zijn Republikeinen aan een succesvol offensief begonnen om ze binnen te hengelen.

De grensmuur kwam er nooit, maar Laredo is bang voor de volgende die Trumpje komt spelen

De grensmuur van Trump werd afgeblazen, maar nu probeert de gouverneur van Texas een eigen muur neer te zetten. Grensstad Laredo voelt zich pion in een politiek spel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden