ReportageVerkiezingen VS

In Pennsylvania, de windvaan van de presidentsverkiezingen, telt iedere baan

Beeld Photo News

Pennsylvania is één van de staten waar de Amerikaanse verkiezingen van aankomende dinsdag beslist worden. Veel kiezers zijn teleurgesteld in president Trump die aan het begin van zijn presidentschap beloofde de staalindustrie te laten bloeien.

Dat Mark Gentry bijtijds is opgestaan heeft niet kunnen voorkomen dat hij hier nu in de rij staat, op een grijze maandagochtend, voor de lokale bibliotheek van Oxford, Pennsylvania, met een ingevuld stemformulier in de hand. De naam die hij op het biljet heeft ingevuld wil hij gerust kwijt: Donald Trump, dezelfde als vier jaar geleden. “De president heeft het goed gedaan”, zegt hij. “Hij mag van mij door.”

Gentry werkt in de bouw, relatief veilig terrein in een door covid gevloerde Amerikaanse economie. Zijn werk heeft dit voorjaar zes weken stilgelegen vanwege de lockdown, maar sindsdien is hij weer volop aan de slag. Dat gunstige vooruitzicht wacht iedereen, denkt Gentry. “Tot aan de uitbraak draaide de economie fantastisch. Dat komt vanzelf weer terug.”

De laatste ramingen lijken er inderdaad op te duiden dat de VS uit het dal kruipen. Het bruto binnenlands product groeide met 7,4 procent het afgelopen kwartaal, al is het land daarmee nog niet terug op het niveau van voor corona. Wat ook stijgt is het aantal besmettingen. Amerika is inmiddels de grens van 9 miljoen gepasseerd en het totale dodental kruipt richting de 250.000..

Gezondheidszorg staat op plek twee van kiezersprioriteiten, covid op plek vier. Daartussen: de benoeming van opperrechters. Op dat laatste punt hebben de Republikeinen net voor de finish een overwinning binnengehaald. Afgelopen week werd de zeer conservatieve katholiek Amy Coney Barrett ingezworen voor het Hooggerechtshof.

Beeld Reuters

De benoeming van Coney Barrett was een opsteker voor een president die had gedacht soepeltjes een tweede termijn binnen te hengelen, met dank aan de lage werkloosheidscijfers en groeipercentages die voorbeeldig waren. Het virus heeft een streep gezet door die strategie, en daarmee zit Trump in de gevarenzone. Presidenten die in het recente verleden geen tweede termijn haalden – Jimmy Carter, George W. Bush – struikelden over een recessie.

Maar iedereen weet dat Trump de wetten van de politieke logica trotseert. Vier jaar geleden bleek dat een vastgoedmiljonair de held van de werkende klasse kon worden. Dat je kan opscheppen over vrouwen aanranden en nog steeds meer dan de helft van vrouwelijk Amerika voor je kan winnen. En dat een achterstand in de peilingen weinig zegt over wat er gebeurt op verkiezingsdag.

De grote windvaan

Nergens kwam dit opmerkelijk politieke samenspel meer naar voren dan in Pennsylvania, waar Joe Biden werd geboren en Trump naar de universiteit ging. Het waren de kiesdistricten waar ooit Amerika’s staalfabrieken floreerden die Trump aan zijn krappe overwinning van vier jaar geleden hielpen. Ook tijdens deze verkiezingen is Pennsylvania de grote windvaan. Als de staat opnieuw voor Trump gaat is de kans 84 procent dat hij ook het presidentschap binnenhaalt, berekende opiniepeiler Five­ThirtyEight. Wint Biden de staat, dan is zijn kans op het presidentschap zelfs 96 procent.

Trump won de staat in 2016 met net iets meer dan 44.000 stemmen, ook al was Hillary Clinton de gedoodverfde favoriet. Daarmee werd ook een streep gezet door het idee dat vrouwelijke kiezers vanzelf zouden bijdragen aan de Democratische droom van een eerste vrouwelijke president. Clinton kreeg 47 procent van de stemmen, Trump 50.

Pennsylvania’s vrouwelijke stemmers lijken inmiddels te zijn afgehaakt. “Waarom ik op Biden stem? Omdat Trump weg moet”, licht Tory Lemelin, net afgestudeerd aan de toneelschool, haar keuze toe in het bijzijn van haar trotse ouders. Ze heeft net haar stembiljet afgegeven bij het afgiftepunt in Coatesville, een gemengde voorstad van Philadelphia. Ze mag voor het eerst meebepalen wie er in het Witte Huis komt te zitten.

Een generatie van jonge stemmers is wat deze verkiezingen anders maakt dan de voorgaande. Nu al hebben er bijna 2,5 miljoen kiezers onder de 30 hun stem uitgebracht die, net als Tory Lemelin, voor het eerst meedoen. 60 procent van de jonge kiezers zegt voor Biden te zullen stemmen, zo bleek uit een recente peiling van de Harvard Kennedy School Institute of Politics. Minder dan een derde zegt Trump te zullen steunen.

En Trump had nog zo gesmeekt. “Vrouwen in de voorsteden, willen jullie me alsjeblieft leuk vinden?”, vroeg hij halverwege deze maand tijdens een rally in Johnstown, Pennsylvania. Ook aan moeder Lemelin was die oproep niet besteed. Ze stemt voor Biden.

Toch heeft Trump nog genoeg vrienden én vriendinnen, zo blijkt op het moment dat Airforce One neerstrijkt op het asfalt van het vliegveld van Lancaster. De tribunes zijn propvol, een deel van de Trump-fans moeten de president noodgedwongen op ­afstand gadeslaan. Gestoken in een rode poncho met ‘Trump-Pence 2020’ erop duwt Gabriela Farfina haar kinderwagen heen en weer. Ze is onlangs naar Lancaster verhuisd met haar vier kinderen. De buitenwijken van Washington werden haar te benauwend. “Je kunt er daar niet voor uitkomen dat je conservatief bent”, zegt ze. “En goede scholen zijn verschrikkelijk duur.” Volgens Farfina is Trump de voorvechter van grote gezinnen. Daarom krijgt hij haar stem.

‘Trump wordt gesteund door God’

Ook Nelsey Agramonte is een tevreden voorstadbewoonster. Ze komt uit de Dominicaanse Republiek, woonde tien jaar in New York en verhuisde onlangs naar Lancaster. “We hebben het nog nooit goed gehad”, zegt ze vanonder een roze pet waarop met glittersteentjes de achternaam van de president gespeld is. Dat Trump een tweede termijn haalt, staat volgens Agramonte buiten kijf. “Trump is de kandidaat die wordt gesteund door God.”

Op het podium dondert Trump ondertussen over Biden, die “een halve eeuw lang, iedere verschrikkelijke, belachelijke handelsovereenkomst steunde”. Vier jaar geleden was het Trumps aanval op vrijhandelsverdragen die sterk resoneerde in Pennsylvania, met name in kwijnende industriële districten. Deze verkiezingen draait Trump min of meer hetzelfde draaiboek af. Hij voert zijn nieuwe handelsovereenkomst met Canada en Mexico op als grote overwinning. Experts hebben vastgesteld dat het nieuwe handelsakkoord USMCA voor 90 procent hetzelfde is als het oude Nafta, maar voor de menigte die naar de president is komen luisteren lijkt dat niet uit maken. Er klinkt luid applaus wanneer Trump zegt dat hij de banen weer terug naar Pennsylvania heeft gehaald.

‘Alleen maar ontslagen’

Het maakt Bob Williams kwaad, die claim. Williams is vakbondsleider, werkzaam bij Hussey Copper, een koperfabriek in Beaver County. Dit district is gelegen in het westen van Pennsylvania, hartje Rustbelt, net boven Pittsburgh. “Er zijn geen banen teruggekomen”, zegt Williams. “Er zijn alleen maar ontslagen gevallen.”

De cijfers geven hem gelijk. Uit gegevens van de St Louis Federal Reserve blijkt dat het aantal industriebanen in Pennsylvania nagenoeg gelijk is gebleven in de periode 2016-2020. Sinds de coviduitbraak zijn er weer nieuwe ontslagrondes bijgekomen. Onlangs nog sloot in Beaver County Allegheny Technology Incorporated, een staalfabriek die onder Trumps bewind opnieuw open ging en toch weer dicht moest. Trumps staaltarieven, bedoeld om de Amerikaanse markt te beschermen, deden de nieuwe bedrijvigheid de das om. De import van grondstoffen werd te duur.

Met die boodschap gaat Williams nu langs de deuren. Op aanraden van de lokale afdeling van de Democratische partij heeft hij zich beschikbaar gesteld voor het Huis van Afgevaardigden in de staat. Hij wilde aanvankelijk niet, maar zijn dochter, die politieke wetenschappen studeert, trok hem over de over de streep. En met Williams hebben de Democraten een belangrijk wapen in handen, zo geeft hij zelf ook toe. Iemand die werkt in de staalindustrie en ook nog eens veteraan is – “zeven jaar in het marinierscorps” – doet het goed in deze streek.

Williams voert vooral campagne via zijn netwerk, dat zich vertakt over vakbondslokalen en de fabrieken in Noordwest-Pennsylvania. “Ik probeer mensen uit te leggen dat een stem op Trump een stem tegen je eigen belangen is. Trump is anti-vakbond, hij probeert het juist moeilijker te maken voor arbeiders om zich te organiseren.”

Williams kiesdistrict strekt zich uit over een groot stuk van Beaver County, en wat daar gebeurt zou bepalend voor de hele staat Pennsylvania kunnen zijn. In Beaver County haalde Trump 15.000 stemmen meer dan Clinton, meer dan een derde van het totaal waarmee hij Pennsylvania won.

Het zijn lokale kandidaten als Bob Williams die een cruciale rol kunnen spelen in het beslissen van de strijd deze keer. Een lokale stem op een Democraat kan een stem op de Democratische presidentskandidaat gemakkelijker maken. “Normaal is het zo dat lokale kandidaten profiteren van wie presidentskandidaat is. Deze verkiezingen is het andersom”, zegt Williams.

Naast de staalindustrie en de banen die er mee gemoeid zijn, is er deze verkiezingen een nieuwe economisch front bijgekomen. Biden heeft zich ambigu uitgelaten over schaliegaswinning, een belangrijke bron van inkomsten in Pennsylvania. Hij heeft gezegd geen nieuwe boorputten toe te staan op land dat in handen van de overheid is.

Trump zet zijn tegenkandidaat constant neer als een compleet anti-fossiele kandidaat. Het is een gevoelig thema in Beaver County, waar Shell momenteel bouwt aan een grote fabriek die aardgas omzet in plastic. Met de bouw van de fabriek zijn duizenden banen gemoeid. Als de fabriek straks open blijft, blijven daar waarschijnlijk 600 vaste banen over. Niet veel misschien, maar in een gebied dat naarstig zoekt naar nieuwe bestaansmiddelen, telt iedere baan.

Bob Williams, die ervoor pleit schaliegasputten in te wisselen voor de teelt van de industrie van hennep, weet dat het fossiele vraagstuk een belangrijke rol speelt in zijn kiesdistrict. “Het is stressvol niet te weten hoe dit gaat eindigen”, zegt hij. “Maar ik spreek veel kiezers die zeggen al op mij gestemd te hebben. Dat geeft hoop.”

Stemmen per post

Terwijl Pennsylvania wikt en weegt, is de strijd rond het stemproces in volle gang. Vanwege de pandemie heeft het Democratische staatsbestuur besloten dat stemmen per post die tot drie dagen na 3 november binnenkomen geteld moeten worden. De Republikeinen hebben tot twee keer een zaak aangespannen bij het Hooggerechtshof om die verlenging van tafel te krijgen. Uit de meeste onderzoeken blijkt dat Democraten meer per post stemmen dan Republikeinen.

Trump twitterde afgelopen week, zonder bewijs, dat er fraude wordt gepleegd met poststemmen en dat de einduitslag op 3 november bekend moet zijn. Dit wordt alom gezien als voorbode van nieuwe rechtszaken om de uitslag aan te vechten mocht Trump de staat verliezen.

In de peilingen ligt Biden voor in Pennsylvania, 4,3 procentpunt in het gemiddelde dat Realclearpolitics samenstelt. Dat is iets meer dan het dubbele dat Clinton had vlak voor de verkiezingen vier jaar geleden, maar nog steeds binnen de marge die verrassingen openlaat. Dat, gecombineerd met een president die zoekt naar punten om de uitslag in twijfel te trekken, maakt dat Pennsylvania de adem inhoudt.

Lees ook: 

Kleurt rood Arizona deze verkiezingen blauw?

De laatste jaren verandert het voormalige Republikeins bolwerk Arizona in een Democratische staat. Hierdoor zou Joe Biden weleens de elf kiesmannen van deze woestijnstaat kunnen winnen op 3 november.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden