Libanon

In Libanon zwerft het giftig afval overal rond, niet alleen op het haventerrein

Veel Libanezen vinden dat de nalatigheid en corruptie van de regering mede-verantwoordelijk is voor de explosie in de haven afgelopen augustus.  Beeld REUTERS
Veel Libanezen vinden dat de nalatigheid en corruptie van de regering mede-verantwoordelijk is voor de explosie in de haven afgelopen augustus.Beeld REUTERS

Na de grote explosie van 2750 ton ammoniumnitraat in Beiroet vorig jaar is er nóg een grote voorraad giftig afval gevonden in de haven. Veel Libanezen zijn boos, maar niet verrast. Libanon heeft namelijk een lange geschiedenis als dumpplek van giftig afval.

De tweet van de Duitse ambassadeur in Libanon, Andreas Kindl, veroorzaakte begin deze maand een kleine rel. Volgens hem is het Duitse bergingsbedrijf Combi Lift namelijk bezig met het bergen van 52 containers vol met giftig afval die gevonden waren op het haventerrein van Beiroet. Voor wie zich niet goed kan inbeelden hoe dit eruitziet, heeft de ambassadeur wat foto’s toegevoegd: stapels wankele dozen met de waarschuwing ‘giftige gassen’ en gevaarlijk uitziende doodshoofden erop gedrukt, grote plastic zakken met verkleurde inhoud en een verdacht geelgroene substantie die onder een van de containers vandaan bubbelt.

Het gaat in totaal om 1000 ton aan gevaarlijke chemicaliën. Heiko Felderhoff, directeur van het Duitse bergingsbedrijf dat zich ontfermd heeft over de giftige vondst, draait er niet omheen: “We moeten het zeggen zoals het is: wat we hier hebben gevonden is een tweede Beiroet-bom”, zo vertelt hij aan het Duitse nieuwsprogramma Panorama. De eerste bom ging een half jaar geleden af; een voorraad van 2750 ton ammoniumnitraat dat verwaarloosd in de haven lag ontplofte en kostte aan zeker tweehonderd mensen het leven en verwoestte duizenden huizen.

Dumpplek tijdens de burgeroorlog

Veel Libanezen reageren woedend op het nieuws dat er na de gigantische explosie van vorig jaar nóg een giftige cocktail in de haven verstopt lag, maar het verrast ze niet. “Ik weet zeker dat er nog veel meer door de rest van het land verspreid ligt,” zo reageert een Libanees op het twitterbericht van de ambassadeur. Libanon heeft namelijk een lange geschiedenis als dumpplek van giftig afval. Zo vonden tijdens de Libanese burgeroorlog duizenden vaten met chemische stoffen – afkomstig uit Europa – een nieuw onderkomen in de haven, bergen en rivieren van het land.

Destijds was het dumpen van chemisch afval in het buitenland populair onder westerse landen. Doordat de regels in West-Europa voor het verwerken van giftige afvalstoffen in de jaren zeventig en tachtig steeds strenger werden, kozen veel bedrijven voor een goedkopere uitweg: het afval in vaten en containers stoppen, opstapelen op een schip, en koers zetten naar een land met minder regelgeving. In zo’n land kon vervolgens alles stiekem gedumpt worden, of verkocht aan partijen die het vervolgens overnamen. Veel van dit afval belandde via deze weg in Afrika en Oost-Europa, maar ook het kleine Libanon bleef niet gespaard.

Oorlog is aantrekkelijk voor afvalcriminelen

Het is geen toeval dat Libanon destijds gebruikt werd als stortplaats voor chemisch afval, legt Nils Hägerdal, een onderzoeker aan de Tufts-universiteit in Massachusetts, uit aan de telefoon. De Libanese burgeroorlog duurde van 1975 tot 1990, en in deze vijftien jaar werd er gestreden tussen tientallen politieke groeperingen en milities. Deze totale chaos was een handige dekmantel voor westerse bedrijven die zich wilden ontdoen van hun chemisch afval. “Zogenaamde afvalcriminelen zijn altijd op zoek naar landen met een zwakke overheid om hun afval te dumpen, want de kans dat je gedoe krijgt met de autoriteiten is een stuk kleiner”, zo vertelt Hägerdal. “Daarbij moet je ook bedenken dat al die milities constant geld nodig hadden om oorlog te voeren. Veel deden dat door illegale praktijken zoals smokkel of drugshandel, maar met het aannemen van giftig afval kon je dus ook aardig bijverdienen.”

Hoewel de burgeroorlog al meer dan dertig jaar voorbij is, is de invloed van de milities nog altijd niet verdwenen. Want veel van de krijgsheren van toen zijn de politici van nu. “Ze deden hun uniform uit en hun nette pak aan”, aldus Hägerdal. Daarom is er vanuit de politiek ook nooit serieus onderzoek gedaan naar het dumpen van giftig afval tijdens de burgeroorlog. De vondst van de 52 containers is voor veel Libanezen dan ook vooral een pijnlijke herinnering aan wat voor giftige stoffen er nog steeds rondslingeren in het land.

De Italiaanse tanker van 1987

De meest beruchte zaak in de geschiedenis van het dumpen van giftig afval in Libanon is die van de ‘Radhost’ een Italiaanse tanker die in 1987, middenin de burgeroorlog, de haven van Beiroet invoer met haar giftige vracht. Het afval was afkomstig van de Italiaanse maffia, waarvan leden destijds grote spelers waren in de Europese afvalverwerking. Ze hadden een miljoenendeal gesloten met de christelijke militie Libanese Strijdkrachten, die de controle had over de haven. Volgens een rapport van Greenpeace nam de militie in totaal 15.800 vaten en twintig containers vol met giftig afval over van de Italianen.

Veel van de vaten verdwenen vervolgens van de radar: militieleden dumpten ze in mijnschachten, vuilnisbelten en steengroeven. Sommige vaten werden doorverkocht aan boeren, die de inhoud gebruikten als pesticide, en veel werden ook leeg gekieperd en overgeschilderd voor hergebruik. Zo kregen ze een tweede leven in eettentjes als een vuilnisemmer, of werden ze gebruikt als opslag voor eten of drinkwater, zonder dat de Libanezen enig idee hadden van de giftige voorgeschiedenis ervan.

Lees ook:

De ontplofte haven van Beiroet staat symbool voor de zieke Libanese politiek

Na de ramp in de haven van Beiroet is voor veel Libanezen de maat vol. Na jaren van nepotisme, corruptie en wanbeleid willen zij dat het hele politieke systeem op de schop gaat. ‘Het zijn geen rotte appels, het is de hele boomgaard.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden