ReportageVerkiezingen

In Libanon heerst sinds de burgeroorlog een politieke mentaliteit ‘verdeel en heers’

De verkiezingsbillboards duiken op in elke hoek van het land.  Beeld ANP / EPA
De verkiezingsbillboards duiken op in elke hoek van het land.Beeld ANP / EPA

De seculiere oppositie van het land ziet de verkiezingen als een kans om zich eindelijk in te vechten in het sektarische politieke systeem. Maar of het ze lukt, is de vraag.

Isabel Bolle

Hoewel veel Libanezen misschien wel willen, is er geen ontkomen aan: de verkiezingen die zondag plaatsvinden. Wie zich op straat begeeft wordt van alle kanten toegelachen door mannen – en enkele vrouwen – in strakke pakken die op glimmende affiches, posters en gigantische billboards door heel het land verspreid zijn. De verkiezingsleuzen die de politici vergezellen beloven verandering, een betere toekomst; maar het is de vraag hoeveel vertrouwen Libanezen hebben in zulke beloftes.

Door heel Libanon prijken de verkiezingsposters en billboards van de kandidaten.  Beeld ANP / EPA
Door heel Libanon prijken de verkiezingsposters en billboards van de kandidaten.Beeld ANP / EPA

De politici hebben de laatste jaren toegekeken hoe het land wegzakte in wat volgens de Wereldbank een van de drie ergste economische crises wereldwijd sinds 1850 is. Ondertussen blijkt dat ze zelf nog goedgevulde zakken hebben: zo heeft één zo’n glanzend billboard een prijskaartje dat uiteenloopt van honderden tot duizenden dollars.

Er heerst grote onvrede over de corruptie en het economisch wanbeleid van de politieke top, die de laatste decennia vrijwel onveranderd is. De burgeroorlog die tussen 1975 en 1990 werd uitgevochten werkt nog altijd door in de huidige politiek; veel van de krijgsheren van vroeger ruilden hun strijdtenue in voor een net pak om vervolgens vanuit het parlement hun invloed te blijven uitoefenen, met steun van hun vroegere aanhangers. Partijen als het sjiitische Hezbollah, de christelijke Libanese Strijdkrachten en de druzische Progressieve Socialistische Partij zijn zo al decennia onderdeel van het politieke establishment.

'Hier doen we niet aan verkiezingen’

Sommigen hopen dat er met deze verkiezingen een bres kan worden geslagen in het oude sektarische stelsel van vroeger, maar de vraag is hoe realistisch die hoop is. Veel Libanezen stemmen nog op de partij die traditioneel verbonden is aan hun sekte, om uiteenlopende redenen. Bij de vorige verkiezingen in 2018 lukte het slechts één oppositielid – niet verbonden met de traditionele partijen – om een zetel te bemachtigen.

De gigantische protestgolf die eind 2019 uitbrak blies de seculiere oppositie nieuw leven in. Uit de protestbeweging zijn verschillende oppositiepartijen gevormd die nu op de kieslijst staan, maar het moet nog blijken of het zal lukken de woede van de straat te vertalen in zetels.

De protestgolf die eind 2019 uitbrak keerde zich sterk af tegen het sektarisme. Demonstranten houden een spandoek omhoog: 'Nee tegen het sektarische systeem'. Beeld EPA
De protestgolf die eind 2019 uitbrak keerde zich sterk af tegen het sektarisme. Demonstranten houden een spandoek omhoog: 'Nee tegen het sektarische systeem'.Beeld EPA

De seculiere oppositiepartijen hopen dat de crisis van de laatste jaren ervoor zal zorgen dat mensen willen stemmen voor verandering – met andere woorden: voor hén. Er wordt volop campagne gevoerd, onder andere door Beirut Tuqawem (‘Beiroet verzet zich’), een oppositiepartij die meedoet in het tweede district van Beiroet.

In tegenstelling tot de gevestigde politieke partijen hebben ze weinig geld, dus moeten ze de politieke boodschap op creatieve wijze overbrengen. “We gaan de straat op om te flyeren, stappen op mensen af om uit te leggen waar wij voor staan, en gebruiken ook sociale media om onze boodschap te verspreiden”, vertelt Karim Safieddine, lid van de groep.

Maar niet overal wordt zulke politieke ondernemingszin gewaardeerd. Zo werd de groep een paar weken geleden weggejaagd toen ze op campagne waren in de wijk Tarik Jdide, waar voornamelijk aanhangers wonen van de soennitische Toekomst Partij, die de verkiezingen dit jaar boycotten op bevel van de voormalig leider van de partij Saad Hariri. Op sociale media is te zien hoe inwoners van de wijk op de campagnevoerders afstormen. “Dit is ons terrein, hier doen we niet aan verkiezingen”, roept iemand, terwijl de partytent die de jongeren hadden opgezet door een boze menigte wordt gedemonteerd.

‘Het systeem is corrupt’

Veel Libanezen berusten er enigszins in dat de verkiezingen vooral meer van hetzelfde zullen brengen. “Al sinds de burgeroorlog heerst er een bepaalde mentaliteit: de politici hebben een beleid van ‘verdeel en heers’, zodat iedereen toch zijn eigen groep zal blijven steunen” vertelt Patrick Rezniotopoulos.

De veertiger zit aan een klein tafeltje in de muziekwinkel van zijn oudere vriend Roy Hayek, in het oosten van de stad. Stapels cassettebandjes – voornamelijk Arabische gouwe ouwen, hier en daar een Backstreet Boys mixtape – torenen boven hem uit. “Het systeem is corrupt, nu nog meer dan vroeger. Sommige politici delen honderd dollar uit aan mensen die beloven op hen te stemmen. Zolang de politici hetzelfde blijven, zal dit land niet beter worden.”

Patrick Rezniotopoulos
 Beeld Dalia Khamissy
Patrick RezniotopoulosBeeld Dalia Khamissy

Rezniotopoulos was werkzaam in de toerismesector, maar die tijd is voorbij. “Ik had vroeger soms wel tweehonderd toeristen op een dag om rond te leiden, maar door de crisis ben ik mijn baan kwijt. Er is hier tegenwoordig amper nog een toerist te bespeuren.” Nu zit hij hier. “Deze winkel, met Roy achter de toonbank, bestaat al sinds 1979. Ik heb er als jongetje mijn eerste plaat gekocht, van de Village People natuurlijk”, vertelt hij lachend. “Nu kom ik hier om niet thuis op de bank te zitten en langzaam gek te worden.” Of hij gaat stemmen weet hij nog niet. “Weet je, ik denk niet dat het iets zal uitmaken.”

Roy Hayek achter de toonbank in zijn winkel.  Beeld Dalia Khamissy
Roy Hayek achter de toonbank in zijn winkel.Beeld Dalia Khamissy

Roy neemt een trek van zijn sigaret, terwijl hij een foto laat zien van een veertig jaar jongere versie van hemzelf, gezeten op precies dezelfde plek in de winkel als nu. Dezelfde brandende peuk tussen de vingers, strakke blik, grote taperecorder in de kast, alleen de volle bos haar doet vermoeden dat het om een andere tijd gaat.

“Je ziet het, ik en deze winkel gaan al even mee”, zegt hij met enige trots. “Ik heb hier door de jaren erg veel gezien. De laatste waren moeilijk, anderhalf jaar geleden werd de winkel compleet vernield door de ontploffing in de haven. We hebben hem weer opgebouwd, maar de crisis gaat door. Mensen in de buurt hebben het erg moeilijk.”

De mannen betwijfelen of de verkiezingen een politieke omslag teweeg zal brengen. Ook Safieddine verwacht niet dat de oppositie op de korte termijn het sektarische stelsel ten val kan brengen. “We geloven wel dat het huidige sektarische systeem gebroken kan worden, maar dat zal natuurlijk niet in een keer gebeuren door het winnen van een paar zetels”, stelt hij. “Maar het is een eerste stap om het progressieve alternatief een stem te geven”.

Lees ook:

Met het vertrek van Hariri rammelt Libanons politieke status quo

Na bijna twintig jaar aan de politieke top van Libanon houdt Saad al-Hariri het voor gezien. Met zijn vertrek ontstaat er een politiek vacuüm, slechts enkele maanden voor de verkiezingen.

Baas Libanese centrale bank verdacht van illegale zakkenvullerij

De rijke en machtige Riad Salameh is door een rechter beschuldigd van onrechtmatige verrijking.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden