Een inwoonster van een dorp in de Donetsk-regio verzamelt haardhout uit verwoeste woningen   Getty Images)

Winter op komst

In kapot Charkov vrezen ze de kou. ‘De winter jaagt me angst aan’

Een inwoonster van een dorp in de Donetsk-regio verzamelt haardhout uit verwoeste woningen Getty Images)Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Nu het weer guurder wordt, proberen mensen in Saltovka, een zwaar gebombardeerde wijk van Charkov, hun flats en stadsverwarming te repareren. ‘De naderende winter jaagt me angst aan.’

Michiel Driebergen

Het platte dak biedt een weids uitzicht op de verminkte wijk. “Kijk uit dat je niet valt”, zegt Aleksandr Ljasjenko. “En spring alsjeblieft niet.”

De opmerking van de huismeester van de flat in de Rodnikovastraat is niet grappig bedoeld. Onlangs sprong een man van rond de 40 van de zevende verdieping van een gebouw verderop, vertelt Ljasjenko.

Elders besloot een echtpaar van rond de 60 samen van zestienhoog te springen. “Sommige mensen verliezen hun verstand. Niet iedereen kan omgaan met de situatie.”

Steeds meer lichtjes achter de ramen

Ljasjenko is het dak op geklommen om een lekkage te repareren. Twee gaten van mortiergranaten waren al gedicht, maar blijkbaar niet goed genoeg. “Ik zie steeds meer lichtjes achter de ramen, en steeds meer auto’s bij de huizen.”

Saltovka is een van de grootste stadswijken in Europa. Voor de oorlog telde het stadsdistrict 300.000 inwoners. In het voorjaar, toen de Russen Charkov naderden, bestookten zij de woonblokken met tankgranaten en artillerie. Nu keert het leven hier langzaam terug, ook al slaan er af en toe nog steeds raketten in, afgeschoten vanuit het bijgelegen Rusland.

De sociale problematiek in de wijk Saltovka is groot. Terwijl de huismeester, teruggekeerd van het dak, door de straat loopt, belt een oud-bewoonster. Ze informeert naar de gezondheidstoestand van haar man, die in Saltovka is achtergebleven toen zij met hun kinderen vluchtte.

Twee dagen door het huis kruipen

Een paar dagen geleden heeft de man een hersenbloeding gehad. Vervolgens heeft hij, half verlamd, twee dagen lang door zijn huis gekropen, op zoek naar zijn telefoon. Op verzoek van de vrouw ging Ljasjenko met de politie de woning binnen, om de man naar het ziekenhuis te helpen.

Aleksandr Ljasjenko bij de renovatie van het warmtestation in de wijk Saltovka, Charkov. Beeld  Michiel Driebergen
Aleksandr Ljasjenko bij de renovatie van het warmtestation in de wijk Saltovka, Charkov.Beeld Michiel Driebergen

Eindeloos lange slangen

Nu de herfst is begonnen, is de hamvraag hier in de Rodnikovastraat of de verwarming kan worden aangezet. De werkzaamheden in de wijk ogen hoopgevend. Bij het warmtestation, op een steenworp afstand van de flat, zijn tientallen mannen met graafmachines en eindeloos lange slangen in de weer. Het water komt, al enigszins opgewarmd, van een nabijgelegen energiecentrale. In de wijk wordt het door gas verhit en vervolgens elektrisch naar de verschillende gebouwen gepompt.

Het renovatieproject van het warmtestation, dat al voor de invasie op de planning stond, moet 15 oktober zijn afgerond. Op die dag zetten de autoriteiten in Charkov traditiegetrouw de verwarming aan.

Of het warme water dan naar de flat aan de Rodnikovastraat zal stromen is nog onduidelijk. Voorwaarde is dat de handvol gaten en de gebroken ramen in het gebouw zijn gedicht: zo niet, dan gaat de verwarming niet aan. Dat zou een ramp betekenen, legt Ljasjenko uit.

Schimmel op de muren

Want zonder warmte zullen de verwarmingsbuizen bevriezen. De pijpen zullen breken, waarna het water langs de muren zal sijpelen en schimmel zal ontstaan. “Zonder verwarming verwordt het gebouw tot een ruïne”, zegt Ljasjenko. Inmiddels zijn de hele dag klussers in de weer, in en rond de flat.

Gevluchte bewoner Joeri Kostjoek in zijn verwoeste flat aan de Rodnikovastraat. Hij woont nu op zijn datsja. Beeld  Michiel Driebergen
Gevluchte bewoner Joeri Kostjoek in zijn verwoeste flat aan de Rodnikovastraat. Hij woont nu op zijn datsja.Beeld Michiel Driebergen

Een van de gaten die moeten worden, zit in het appartement van de zestiger Joeri Kostjoek. Zijn flat is sinds maart onbewoonbaar, nadat een mortier zich door de muur had geboord. Kostjoek vist de bruikbare spullen tussen het puin vandaan. Alles samen past in acht zakken.

Twee dagen voor de klap vluchtte Kostjoek met zijn familie naar hun datsja. Geluk of wijsheid? “God”, antwoordt Kostjoek, terwijl hij naar boven wijst. “We raapten onszelf bijeen, en besloten tegen de stroom in verder te leven”, vertelt hij.

Verder leven in de datsja

Dat verder leven doet hij op de datsja. In het kleine buitenhuis in de provincie hoeft hij de winter niet te vrezen, zegt hij. De familie verbouwt er groente en houdt dieren voor eieren en vlees.

Ze hebben hun eerste voorraad houtblokken besteld voor de kachel. “In deze flat kunnen we niet wonen, maar als we dit gat dichten leven anderen verder in dit gebouw”, zegt Kostjoek. “Het belangrijkste is dat die maniakken niet terugkomen”. Hij doelt op de Russen.

Ook dat is maar de vraag. Het succesrijke Oekraïense offensief heeft de Russen weliswaar uit de provincie verjaagd, maar de stad lijkt nog steeds een prooi. De laatste weken schieten de Russen vanaf eigen grondgebied raketten af op de elektriciteitsvoorziening van Charkov. Zo werd tien dagen geleden de centrale getroffen die het warmtestation bedient. De wijkbewoners zaten dagenlang zonder water en stroom.

Roeslan Nachmetov toont de smertsj-raket die landde in de Rodnikovastraat, waarvan hij het staartstuk als windscherm voor een buitenfornuisje wil gebruiken.
 Beeld  Michiel Driebergen
Roeslan Nachmetov toont de smertsj-raket die landde in de Rodnikovastraat, waarvan hij het staartstuk als windscherm voor een buitenfornuisje wil gebruiken.Beeld Michiel Driebergen

Geïmproviseerd windscherm

“De oorlog is nog lang niet voorbij”, sombert Roeslan Nachmetov, een buurman van Joeri Kostjoek. “We weten niet wat er zal gebeuren.”

Een van de komende dagen wordt hij voor de derde keer vader, verklapt Nachmetov. “Ik ben net zo nerveus als voor de eerste.” Maar dit kind zal hij pas na de oorlog in levende lijve kunnen zien. In maart heeft Nachmetov zijn familie in veiligheid gebracht in Polen. Zelf moest hij in Charkov blijven; Oekraïense mannen mogen het land niet uit omdat ze kunnen worden opgeroepen voor het leger.

In het flatgebouw zijn inmiddels veel ramen dichtgetimmerd, maar niet goed genoeg, zegt Nachmetov. En het dak lekt nog. Bovendien: “Waarom zou een flat verwarmd worden als maar tien appartementen zijn bewoond?”

Kacheltje om op te koken

Nachmetov is zelf op alles voorbereid. Hij laat het staartstuk van een raket zien, dat hij in maart heeft gevonden in de tuin van de crèche naast de flat en dat hij kan gebruiken als geïmproviseerd windscherm voor een kacheltje om op te koken.

“Als het moet, warmen we ons weer buiten aan het vuur”, zegt hij met een grijns. Hij toont een zelf geschoten video, daterend van maart, van een pruttelend theepotje op de vlammen in ‘de kont van een raket’, zoals hij het ding noemt.

Maar dan huivert hij toch. “Om je de waarheid te zeggen: de naderende winter jaagt me angst aan.”

Lees ook:

Winter is tikkende klok voor legers in Oekraïne

De winter zal het vechten moeilijk maken in Oekraïne. Hoe bereiden de legers zich voor op de effecten van herfstmodder en winterkou?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden