Coronapandemie

In Japan en Zuid-Korea hoort het mondkapje er al langer gewoon bij

Een standbeeld van een broer en zus in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul heeft mondkapjes op gekregen. Beeld REUTERS
Een standbeeld van een broer en zus in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoul heeft mondkapjes op gekregen.Beeld REUTERS

Mondkapjes zijn vanzelfsprekend in Japan en Zuid-Korea. De coronapandemie heeft een bestaande trend versterkt.

Gijs Moes

Waarom dragen veel Japanners mondkapjes? “Vroeger gingen Nederlanders ook niet de deur uit zonder een hoed of pet op te zetten”, zegt Katarzyna Cwiertka, hoogleraar Japanstudies in Leiden. Ze wil maar zeggen: zoiets kan een gewoonte worden, iets wat iedereen doet zonder een logische reden. “Als ik me niet lekker voel, doe ik dikke sokken aan.”

De vraag blijft waarom mondkapjes dan juist zo’n vlucht hebben genomen in deze twee landen, die het virus overigens goed onder controle weten te houden. Honderd jaar geleden werden ze voor het eerst massaal gedragen, vanwege de Spaanse griep. De maskertjes voor het gezicht waren toen iets westers, volgens sommige onderzoekers zijn ze in Oost-Azië daarna populair gebleven bij mensen die zich associeerden met de moderne tijd.

De kapjes namen pas echt een vlucht na de uitbraken van Sars in 2003, vogelgriep in 2004 en de varkensgriep in 2009. Bij die laatste epidemie werden in Japan ook enkele schoolkinderen besmet en het hoofd van hun school droeg voor een tv-interview een mondkapje. De volgende dagen vlogen ze de deur uit. Campagnes van de producenten van mondkapjes en van de overheid, die burgers aanmoedigde zich te beschermen, werkten ook mee.

Opvallend is dat veel Japanners die vluchtten uit het gebied rond Fukushima, na de tsunami en kernramp in 2011, mondkapjes droegen. Niemand gelooft dat ze beschermen tegen radioactiviteit, maar toch gaven de kapjes de dragers blijkbaar een veilig gevoel. “Het is een ingewikkeld sociaal fenomeen”, zegt Cwiertka.

Altruïstische Japanners? ‘Onzin!’

Vaak wordt collectief denken door Japanners in de media als reden aangehaald voor de populariteit van mondkapjes. Mensen zouden ze dragen om anderen te beschermen. “Ik irriteer me mateloos aan die onzin”, zegt Cwiertka. “Alsof Japanners allemaal zo altruïstisch zijn.” In feite blijkt volgens haar uit de onderzoeken die er zijn gedaan, dat veel mensen zelf niet goed weten waarom ze een kapje dragen. “Dan is het argument van altruïsme snel gevonden.”

Sociale druk lijkt wel een rol te spelen en Cwiertka noemt ook ‘trendgevoeligheid’: veel Japanners willen niet achterblijven als er iets nieuws is. Waar eerst bijna iedereen een saai wit kapje droeg, komen nu modellen met kleuren en prints in zwang, soms ook van bekende merken. Daarmee lijkt het mondkapje modieus te worden in Japan en Korea.

Bovendien vragen veel werkgevers aan werknemers om hun gezicht te bedekken tijdens het forensen in de metro, wat bijdraagt aan de sociale druk. Veel verzet tegen het dragen lijkt er niet te zijn, maar Cwiertka verzet zich tegen het cliché van de volgzame Aziaat. Ze erkent wel dat Japanners zich niet snel in het openbaar uitspreken tegen de norm.

Volgzame Zuid-Koreanen? ‘Quatsch!’

“Absolute quatsch”, noemt de Leidse hoogleraar Koreastudies Remco Breuker het idee van de volgzaamheid als het om Zuid-Korea gaat. “Een paar jaar geleden gingen daar miljoenen mensen maandenlang de straat op om hun president af te zetten en te zorgen dat ze in de gevangenis zou komen. Wanneer hebben Nederlanders voor het laatst zoiets gedaan?”

De laatste tijd gaan Zuid-Koreanen weer de straat op, nu om zich te verzetten tegen het dragen van mondkapjes en andere beperkende maatregelen tegen de verspreiding van het virus. Zo was er in augustus een grote demonstratie tegen het beleid van de progressieve president Moon Jae-in. “Dat verzet is sterk gepolitiseerd”, zegt Breuker. “Het komt vooral van de radicaal-rechtse megakerken.” Die kerken zijn bij andere Zuid-Koreanen juist berucht, omdat daar veel besmettingen hebben plaatsgevonden.

Zuid-Korea is politiek zeer gepolariseerd, maar ondanks het verzet houden de meeste Zuid-Koreanen in het dagelijks leven hun mondkapjes op. Deze gewoonte heeft volgens Breuker niet alleen met virussen te maken, maar ook met de luchtvervuiling. Vooral de grote wolken fijnstof die over Seoul en andere steden hangen, vaak overgewaaid uit China, hebben de mond- en neusbedekking de afgelopen twintig jaar populair gemaakt.

Lees ook:

De effectieve Zuid-Koreaanse aanpak: testen, informeren en afstand houden

Aziatische landen die al vroeg te maken kregen met het virus, kiezen een andere weg dan Europa. Zuid-Korea en Taiwan houden het zo veel mogelijk buiten de deur, tot nu toe met opmerkelijk veel succes.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden