NaschriftGoodwill Zwelithini

In het leven van Zoeloekoning Zwelithini waren schandalen en controverse nooit ver weg

Goodwill Zwelithini spreekt zijn aanhangers toe in 2018.  Beeld AFP
Goodwill Zwelithini spreekt zijn aanhangers toe in 2018.Beeld AFP

Zoeloekoning Goodwill Zwelithini haalde het nieuws vooral met schandalen, maar was als boegbeeld ook geliefd vanwege zijn strijdlust en charisma. Op 12 maart overleed hij aan de gevolgen van diabetes.

Heel even, een minuut of vijf, stond na zijn dood op de Wikipedia-pagina van Zoeloekoning Goodwill Zwelithini dat hij was overleden aan ‘homofobie’. Een grapje uiteraard. Niet erg chic op iemands sterfdag. Maar het tekende de weerstand die de bekendste traditionele leider van Zuid-Afrika opriep, ondanks dat hij juist ook door miljoenen mensen werd geadoreerd. President Cyril Ramaphosa zei bijvoorbeeld dat het land een ‘geliefd en visionair leider’ had verloren, ‘die een belangrijke bijdrage leverde aan de culturele identiteit, nationale eenheid en de ontwikkeling van het land’.

Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu werd 72 jaar en stierf aan de gevolgen van diabetes. Hij was, 49 jaar op de troon, de langst zittende vorst van de Zoeloes ooit. Zij vormen, met 12 miljoen mensen, het grootste volk van Zuid-Afrika. Zwelithini was een afstammeling van de roemruchte Shaka Zoeloe, de vader van de Zoeloenatie. Zijn rol was volgens de grondwet voornamelijk ceremonieel, maar dat lag de koning slecht. Hij nam geen blad voor de mond. En zijn levensstijl was met recht majesteitelijk te noemen, hoewel een groot deel van zijn volk in armoede leefde.

Politieke spanningen

Controversie en ruzie waren in zijn leven dan ook nooit ver weg. Zelfs om zijn kroning was het nodige te doen. Zwelithini’s vader overleed in 1968 en de 20-jarige Goodwill diende hem op te volgen. Maar dat lukte pas drie jaar later, omdat de jonge kroonprins vanwege allerlei politieke spanningen en ruzie binnen de monarchie eerst een tijdje diende onder te duiken. Er dreigde een moordaanslag.

In zijn eerste twee decennia als koning kreeg hij het vervolgens aan de stok met Mangosuthu Buthelezi, de leider van de invloedrijke Zoeloepartij Inkatha Freedom Party. Buthelezi vond dat de koning zich te veel met de politiek bemoeide. Zwelithini op zijn beurt noemde hem een vazal van het witte apartheidsregime. Dat kostte de koning een deel van zijn staatsuitkering. Overigens werd ook Zwelithini zelf tot 1994 vaak gezien als sell-out, een zwarte bondgenoot van het apartheidssysteem.

Zoeloetradities

Na het einde van de apartheid zette koning Zwelithini zich met verve in om oude Zoeloetradities nieuw leven in te blazen. Onder meer het besnijden van jongens. Ook zette hij culturele ceremonies in om zaken als huiselijk geweld en de verspreiding van hiv/aids aan te kaarten en tegen te gaan.

Toch haalde hij ook op latere leeftijd het vaakst het nieuws door schandalen. Zo vroeg hij in 2015 immigranten in Zuid-Afrika terug te gaan naar hun geboorteland. Die uitspraak leidde tot een uitbarsting van xenofobisch geweld, die minstens drie mensen het leven kostte. En er was de gewraakte opmerking uit 2012, toen Zwelithini zei dat de liefde tussen mensen van gelijke sekse ‘verrot’ was. Die uitspraak leverde hem op Wikipedia zijn kortstondige, opmerkelijke ‘doodsoorzaak’ op.

Zwelithini liet er weinig twijfel over bestaan dat hij zelf heteroseksueel was. Hij huwde zes vrouwen – polygamie is gangbaar binnen de Zoeloecultuur – en had talloze buitenechtelijke affaires. Hoeveel kinderen hij op de wereld zette, is onduidelijk. Het getal 28 wordt vaak genoemd als minimum.

Trots van de Zoeloenatie

De laatste jaren van zijn leven voerde hij met name strijd om zijn Ingonyama Trust te verdedigen. Die stichting, waarvan hij de enige trustee was, werd na de apartheid eigenaar van ruim 30 procent van het land in de Zuid-Afrikaanse provincie KwaZoeloe-Natal. De stichting kwam regelmatig negatief in het nieuws, onder meer omdat zij weigerde de (vaak arme) mensen op haar land eigendomsrechten te verschaffen, wat hun kansen op economische ontwikkeling ernstig schaadt.

Met die stichting verdiende Zwelithini 5 miljoen euro per jaar. Toch stond hij erop dat hij jaarlijks zijn overheidstoelage van vier ton incasseerde. Over die inhaligheid bestond ook onvrede, maar niemand binnen de politiek durfde zich écht tegen hem uit te spreken. Want, zoals ook weer na zijn dood onmiddellijk bleek, een groot deel van het volk hield nu eenmaal van hem. Niet zozeer om wat hij deed, maar omdat hij het gezicht vormde van de trots van de Zoeloenatie, de kern van de Zoeloe-identiteit. Hij verpersoonlijkte de strijdlust van zijn volk en was charismatisch. Net als Shaka Zoeloe.

Goodwill Zwelithini werd op 14 juli 1948 geboren in Nongoma en overleed op 12 maart 2021 in een ziekenhuis in KwaZoeloe-Natal

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden