ReportageMoldavië

In het autonome republiekje Gagaoezië blijven de herders bij hun schapen. ‘Ik hoop dat het morgen beter wordt’

Dmitri Manol (52) begon twee jaar later zijn schapenhouderij. ‘Sinds onze voorouders zich hier tweehonderd jaar geleden vestigden is er niets veranderd.’ Beeld Ramin Mazur
Dmitri Manol (52) begon twee jaar later zijn schapenhouderij. ‘Sinds onze voorouders zich hier tweehonderd jaar geleden vestigden is er niets veranderd.’Beeld Ramin Mazur

In Gagaoezië, een autonome regio in Moldavië, breekt de winter aan. Terwijl velen hun geluk in het buitenland zoeken, houden de schaapherders de moed erin. ‘Wij kennen geen angst.’

Michiel Driebergen

Wie Moldavië zegt, zegt wijn. Wie Gagaoezië zegt, zegt wijn en schapen. Op een podium in een veld treedt een band op. Die bestaat uit mannen in schaapskleren, met keyboard en elektrische gitaar, die een soort etno-rock ten gehore brengen. Op het festival kun je schapen en geiten kopen, wordt op de barbecue schapenvlees bereid, en word je getrakteerd op de allerjongste wijn.

De festiviteiten staan in het teken van de seizoenswisseling: de oogst is van het land, de winter breekt aan. In Gagaoezië, een autonoom republiekje binnen Moldavië, hebben ze er een speciale feestdag aan gewijd: Kasim. Op die dag krijgen de landarbeiders hun loon, worden de schapen op stal gezet, en wordt de wijn veiliggesteld in de kelders.

Petja Michajlov (22), die mutsen verkoopt van schapenwol, is er vandaag ook bij. Hij maakt ze zelf, op dezelfde manier zoals zijn overgrootvader deed. “Honderd jaar geleden droeg iedereen zo’n muts”, zegt hij. “Nu weten Gagaoezen van mijn leeftijd niet meer hoe je ze maakt.” Voor 500 lei, zo’n 25 euro, blijft je hoofd warm in de winter.

Die winter wordt niet gemakkelijk, weet Petja Michajlov. De pandemie zorgt voor een economische crisis. Gas en benzine worden duurder, waardoor de productie- en transportkosten stijgen — en de inkomens stijgen niet mee. Maar Gagaoezen kunnen veel aan, aldus de hoedenmaker. “Gagaoezen zijn schaapherders. We passen ons aan in alle omstandigheden. We kennen geen angst.”

Een kolonie op verzoek van de tsaar

Zelfredzaamheid, daar zijn de Gagaoezen goed in. Formeel valt het gebied onder het gezag van de Moldavische hoofdstad Chisinau, maar toch kent de regio een eigen gouverneur en parlement. De bewoners zijn orthodox-christelijk, maar spreken van origine Gagaoezisch, een Turkse taal. “Gagaoezië maakt deel uit van de Turkse wereld, maar dan zonder de islam”, aldus Mihail Sirkeli (40).

De directeur van de lokale mensenrechtenorganisatie Piligrim-Demo, die ook voor de onafhankelijke nieuws-website Nokta werkt, spreekt af op het centrale plein in Comrat, de hoofdstad van Gagaoezië. Daar staat een standbeeld van Vladimir Lenin, die, gehuld in driedelig kostuum, op weg lijkt naar de orthodoxe kerk aan de overkant van de straat.

De Gagaoezen koloniseerden tweehonderd jaar geleden op verzoek van de Russische tsaar de door Rusland veroverde gebieden in het zogeheten Bessarabië, doceert Mihail Sirkeli. Ze kwamen vanuit het toenmalige Ottomaanse Rijk, het huidige Bulgarije. In 1990, toen de Sovjet-Unie uiteenviel, vreesden de Gagaoezen een eenheidsstaat tussen de Roemeenssprekende Moldaviërs en Roemenië — en dus riepen ze hun eigen staat uit. Het compromis werd autonomie.

In tweehonderd jaar niets veranderd

Terwijl de Moldaviërs sindsdien het Roemeens promoten, houden ze het in Gagaoezië bij het Russisch en Gagaoezisch. De lokale machthebbers hanteren een ‘pro-Russische agenda’, aldus Mihail Sirkeli. “Daar zijn ze zo druk mee dat ze vergeten activiteiten omtrent onze schaapherderstraditie te organiseren.”

“Waar je in het Russisch oh Bozje” – oh God – “zegt, zeggen wij oh Allah – in de Turkse taal dus”, vertelt Dmitri Manol (52), een schaapherder die op het festival aanwezig is. Zijn schapen grazen tussen de glooiende Moldavische heuvels, die deels zijn volgeplant met wijnranken, deels begroeid met wuivend gras. De zomerstal bestaat uit een houten omheining, een hutje en een stel emaille melkbussen. “Sinds onze voorouders zich hier tweehonderd jaar geleden vestigden is er niets veranderd.”

Diep in de schulden

Toch is Dmitri Manol een beginner in het vak. De ondernemer, oorspronkelijk dierenarts, begon aan de authentieke Gagaoezische veehouderij toen hij twee jaar geleden ontslagen werd bij een telecombedrijf. Een ‘start-up’ beginnen in Moldavië is niet eenvoudig, vertelt hij. Vanaf 2014, toen Moldavië het Associatieverdrag tekende met de EU, zijn er subsidies beschikbaar voor ondernemers. Voor Gagaoezië gaat het om zo’n 2,5 miljoen euro per jaar. Maar hoeveel aanvragen Dmitri Manol ook deed, financiële steun bleef uit. “Ik heb er niet één lei van gezien.” Hij vreest dat het EU-geld ergens in het regeringsgebouw verdwijnt.

Het politieke systeem van Gagaoezië speelt corruptie in de kaart, denkt Mihail Sirkeli. Zo kent de regio kiesdistricten met slechts één kandidaat, en ontbreekt het aan politieke partijen. “Bij de laatste verkiezingen gingen er veel verhalen rond over het kopen van stemmen.”

De journalist en activist verwacht dat de talloze Moldavische gastarbeiders verandering ten goede zullen brengen. Zochten zij voorheen vooral in Rusland naar een baan, inmiddels werken veel Gagaoezen in Duitsland. “De nieuwe generatie is minder bezig met de keus tussen Rusland of Europa”, aldus Mihail Sirkeli. “In Europa ervaren ze wel een hogere levensstandaard. Als ze terugkeren, zullen ze goede publieke voorzieningen eisen.”

Totdat het zover is, zit er voor schaapherder Dmitri Manol niets anders op dan het zelf te doen. “Ik zit diep in de schulden. Ik hoop maar dat het morgen beter wordt.” Ondertussen schenkt hij gul de wijn van het seizoen rond — die pas met Kasim voor het eerst wordt gedronken. De 85 geiten naast zijn huis gaan pas na drie of vier jaar voluit produceren, weet hij. Maar de eerste lading brinza, ofwel geitenkaas, laten zijn gasten zich gretig smaken. “Het alternatief is dat ik Moldavië verlaat en in het buitenland ga werken. Ik wil proberen te blijven”, besluit hij.

Lees ook:

Gemangeld door het Russische Gazprom zoekt Moldavië, het armste land van Europa, toevlucht tot Polen

Moldavië probeert een nieuw contract met het Russische bedrijf Gazprom af te sluiten, terwijl de gasprijzen omhoog schieten. Daarom gaat de regering van Moldavië op zoek naar andere gasaanbieders.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden