Het gezin van Syds-Jan en Sytske Boersma verhuisde van Nederland naar Nieuw-Zeeland en vervolgens naar Duitsland om een boerenbedrijf te beginnen.

Boeren in Duitsland

In Duitsland is de grond lekker goedkoop. Maar er is ook stikstof

Het gezin van Syds-Jan en Sytske Boersma verhuisde van Nederland naar Nieuw-Zeeland en vervolgens naar Duitsland om een boerenbedrijf te beginnen.Beeld Reyer Boxem

Nederlandse boeren overwegen steeds vaker een vertrek naar het buitenland. Trouw bezocht boeren die deze stap al maakten. Deel 1 van een tweeluik: Duitsland.

Vanuit hun boerderij in Nedersaksen kijken Syds-Jan en Sytske Boersma uit over een bijna Hollands landschap: uitgestrekte, vlakke velden. Door de grote, nieuwe ramen valt het licht de hele dag majestueus binnen. “We moesten het woonhuis verbouwen toen we hier kwamen”, zegt Sytske (36). “Duitsers hebben vaak kleinere gezinnen. Ze houden de ruimtes klein en donker.”

Zelf heeft het stel vijf kinderen, die vrij rond het erf banjeren als de ouders met de koeien in de weer zijn. De oudste van het stel, Arend (9), gaat zelf met de fiets naar het dorp. Jotineke verzorgt het liefst haar pony en naast haar klautert zusje Gerjanne op de hekken in de koeienstal.

 In Nieuw-Zeeland lagen kansen

Zes jaar geleden stonden de twee er heel anders voor. Het stel had jaren van hard werken in Nieuw-Zeeland achter de rug. Het was altijd de droom van Syds-Jan geweest om een boerderij te runnen, maar als zoon van een Friese dominee was er niets om over te nemen. In Nieuw-Zeeland, lagen kansen. Daar kon je via sharemilking eigen koeien houden op de boerderij van een ander, goedkoop beginnen om kapitaal op te bouwen.

Tussen de thee en koekjes worden drie fotoboeken op tafel gelegd. “Kijk, je hebt een woonhuis, een melkstal en that’s it”, zegt Syds-Jan (38). “De dieren staan gewoon buiten. Het is allemaal primitief, lage kosten, maar je kunt er makkelijk beginnen.”

Sytske, die hij ooit op een dorpsfeest ontmoette, volgde hem vier jaar later. Samen hadden ze op het laatst negenhonderd koeien, het was keihard werken.

Maar toen ze kinderen kregen, de moeder van Syds-Jan overleed en de grondprijzen ook in Nieuw-Zeeland stegen, besloot het gezin voor de toekomst naar Europa te kijken. Nederland was geen optie: “We hadden daar kunnen kopen of pachten, maar dan hadden we nooit zoveel gehad als hier in Duitsland”, zegt Syds-Jan.

Boeren in Nederland komen in een lastig parket

Het is een keuze die zo’n dertig Nederlandse boeren ieder jaar maken: naar Duitsland emigreren. In het westen van het land koop je grond voor minder dan de helft van de prijs in Nederland, in het oosten is het zelfs nog goedkoper. “Er is gewoon te weinig ruimte voor boeren in Nederland”, zegt makelaar Ineke Borgman, die boeren als de familie Boersma helpt met hun emigratie naar Duitsland.

Zij ziet dat boeren in Nederland in een lastig parket komen als zij uit willen breiden, bijvoorbeeld als meerdere kinderen het familiebedrijf willen overnemen. Als nieuwe milieuwetten extra uitgaven met zich meebrengen, wordt het steeds logischer om naar het goedkopere Duitsland te vertrekken.

De Boersma’s hebben hun boerderij op 100 hectare, ruim voldoende voor hun 130 koeien. “En het is maar twee uurtjes rijden van familie.”

Jaarlijks dertig boeren naar Duitsland

Nederlandse boeren vertrekken al decennia naar Duitsland. Na de val van de Muur trokken avontuurlijke boeren naar het oosten van Duitsland, waar kansen lagen. Zij namen veelal gigantische voormalige staatsbedrijven over met meer dan driehonderd koeien. De laatste tien jaar emigreren Nederlandse boeren vooral naar het westen van Duitsland. Daar zitten de kleinere familiebedrijven, met honderd tot tweehonderd koeien. Cijfers over het aantal boeren dat naar Duitsland emigreert zijn er niet, maar schattingen liggen rond de dertig boeren per jaar.

Frankrijk was in eerste instantie ook een optie. Maar toen de twee er in een camper rondreisden en met Nederlandse boeren spraken, kwamen ze daarvan terug: “Als je de taal niet spreekt is het moeilijk om aansluiting te vinden”, zegt Sytske. “Mensen die het daar naar hun zin hebben zijn einzelgängers.”

Zo niet in Duitsland. Toen het stel aankwam in hun nieuwe woning werd de voordeur door de buren versierd, een traditie. “Heel leuk, als je die dan weghaalt, hoor je die mensen uit te nodigen”, vertelt Sytske. “Dan wordt er van je verwacht dat je schnapps klaar hebt staan en dan leer je dus de buren kennen.”

Net zoals de Nederlandse boeren boos zijn om milieuwetten, rommelt het ook in de boerengemeenschap in hun regio. In Duitsland zit het probleem vooral in de hoge waarden stikstof in de rivieren. Niet ver van hun boerderij is een kwetsbaar gebied aangewezen en dat heeft consequenties voor de boeren.

“Bekenden hebben twee jaar geleden hier een boerderij gekocht en die moesten terugschroeven van 175 kilo stikstofuitstoot naar 130”, vertelt Syds-Jan. “Je koopt een bedrijf, je hebt een lening afgesloten en dan opeens moet je verminderen. De keuze is dan om minder vee te houden of meer land te nemen. Dat kan voor een bedrijf de nekslag zijn.”

 In de sleur van het advies van banken

Bang dat de regels hun toekomst in de weg zitten, zijn ze niet. Ze hebben weinig koeien per hectare en worden daardoor niet geraakt door milieuwetten. Het zou wel een probleem worden als zij willen uitbreiden, maar ze hebben besloten dat niet te doen. “Je raakt in de sleur van het advies van banken, dat je altijd moet groeien”, zegt Syds-Jan. “We dachten: gaat dit ons gelukkig maken? Nee. Toen hebben we het afgeblazen.”

Het keiharde werken zoals in Nieuw-Zeeland heeft plaatsgemaakt voor meer tijd met de kinderen. Het dorp Jade, genoemd naar de plaatselijke rivier, is echt een thuis voor het gezin. “Als we op een dorpsfeest zijn of bij het paasvuur, dan kennen de kinderen iedereen”, zegt Sytske.

De kinderen mogen later de boerderij overnemen, maar dan moeten ze er wel ‘200 procent’ achter staan, zegt Syds-Jan: “Laat ze eerst maar naar het buitenland gaan en kijken wat ze daar vinden voordat ze hier instappen.”

Dit is de eerste bijdrage van Kim Deen als correspondent in Duitsland

‘Ook in het buitenland zijn melkprijzen en regels, maar wel snapbare regels’

Krijgen we, na de eerste migratiegolf van boeren rond 1900 en de tweede na de oorlog, een derde uittocht van boeren? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden