ReportageGevlucht

In Donetsk een groot bouwer, nu een geitenboer. ‘Niet terugkijken, gewoon doen’

null Beeld Adriaan Backer
Beeld Adriaan Backer

Sinds 2014 ontvluchtten ruim anderhalf miljoen Oekraïners het oorlogsgebied in de Donbas om elders in het land een nieuw leven te beginnen. Dat gaat de een gemakkelijker af dan de ander.

De geitjes voelen zich thuis in Svjatohirsk. Zodra de eigenaar van de boerderij komt aanlopen beginnen de spierwitte dieren te mekkeren. Ze besnuffelen de handen van Elvira Gatitski, die in de ochtend kaas heeft gemaakt. “Ik had niet gedacht dat ik ooit met mijn handen zou werken”, zegt ze. “Nu ben ik als een gewone arbeider.”

Sinds het begin van het gewapende conflict in de Oost-Oekraïense regio Donbas, 7,5 jaar geleden, ontvluchtten ruim anderhalf miljoen mensen het gebied. “Aanvankelijk dachten we dat het na een paar maanden afgelopen zou zijn”, aldus Gatitski. “En dat we dan terug konden keren naar huis.”

‘Niet terugkijken, niet nadenken en het gewoon doen’

Gatitski vluchtte in 2014 met haar man en drie tieners uit Makijivka, een industrieel centrum nabij Donetsk, de hoofdstad van de Donbas. Ze had er de beschikking over een huishoudelijke hulp en een bodyguard. Haar man, Jan Gatitski, bestierde een bouwbedrijf met vijfhonderd man personeel. Nadat pro-Russische milities in het voorjaar van 2014 de stad innamen, begonnen de problemen: de gewapende mannen wilden invloed in de firma.

In juni vertrok het gezin — tijdelijk, was de verwachting. Toen ze een maand later terugkeerden, werd er zo hevig gevochten dat de familie besloot alles achter te laten. Het pronkstuk van hun bouwbedrijf, de glazen pui van de luchthaven van Donetsk, verwerd na een maandenlange veldslag tot een smeulende berg scherven.

Gelukkig hadden ze een datsja, een buitenhuis, in Svjatohirsk, 150 kilometer noordelijk van Donetsk. Ze verkochten hun twee auto’s, en met de opbrengst kocht Jan Gatitski materiaal om een nieuw woonhuis te bouwen. Hun eerste stel geiten kocht hij in Frankrijk, het kwalitatief hoogwaardige geitensperma in Nederland. “We zijn een Europees bedrijf met Europese geiten”, zegt hij. Met behulp van subsidies schafte hij een ijsmachine aan. Nu verkoopt het echtpaar Gatitski melk, kaas en ijs van de geit.

Klanten zijn er genoeg: Svjatohirsk is befaamd om een oogverblindend orthodox klooster, dat pal aan de rivier ligt, en de natuur rondom. “Niet terugkijken, niet nadenken en het gewoon doen”, verklaart Jan Gatitski het succes van zijn familiebedrijf. “En God helpt ons.”

Een tijdmachine naar gelukkige herinneringen

De opbouw van een nieuw leven gaat niet iedereen gemakkelijk af. Zoals Svitlana, die in 2014 naar de nog noordelijker stad Charkov vluchtte. Afgelopen juli keerde ze terug naar Donetsk — hoewel tijdelijk. Het interview met de 35-jarige vrouw kan alleen via een beveiligde telefoonverbinding, op voorwaarde dat er niet over politiek gesproken wordt en haar achternaam niet in de krant komt.

“Naar Donetsk reizen is alsof ik in een tijdmachine stap naar gelukkige herinneringen”, zegt Svitlana, die in de stad opgroeide en studeerde. Als voorbeeld noemt ze het geluid van de remmende marsjroetka, de stadsbus. “Dat is zo typisch Donetsk. ‘Hoor je de bussen zingen?’, vroeg ik mijn echtgenoot, toen ik hem aan de telefoon had.”

Het centrum van Donetsk, de stad die onder strikte controle is van pro-Russische milities, oogt als voor de oorlog, vertelt Svitlana: de straten zijn schoongeveegd en de rozen bloeien overal. “Alleen zie je nu andere vlaggen en symbolen.” Svitlana, die advocaat is, ontvluchtte de stad omdat haar toen negenjarige dochter psychische problemen kreeg vanwege de beschietingen. Hulp was niet voorhanden. In Charkov was het overleven: de stad kampte met honderdduizend vluchtelingen, dus was er amper werk en waren de salarissen laag. Toen Svitlana na klusjes her en der eindelijk aan de slag kon als advocaat begon de pandemie.

Ze is in Donetsk om haar flat te verkopen. En een uiterste poging te doen haar moeder en grootmoeder te overtuigen met haar mee te gaan naar Charkov. “Ik heb niet veel hoop. Ze hebben hier hun sociale omgeving en voelen zich thuis”, aldus Svitlana.

De woonwijken rondom het centrum zijn in verval, vertelt ze, en de bedrijven en kantoren zijn gesloten. Toch gaat het economisch beter dan ze had verwacht. “De vrouwen verzorgen hun nagels. Nadat ze eten voor hun kinderen kopen, hebben ze blijkbaar wat geld over om aan zichzelf te besteden.” De meeste mensen overleven omdat er een familielid in het buitenland werkt, legt ze uit. Svitlana is tijdelijk weer als jurist aan de slag, maar de salarissen in Donetsk zijn schrikbarend laag. De toekomst is niet hier, weet Svitlana. “Mijn dochter groeit op in Charkov. Ze heeft er vrienden en plannen.”

‘Hier zal niet snel een eind aan komen’

Als Svitlana gevraagd wordt naar een oplossing voor het conflict, zucht ze diep. “Ik wil er niet over nadenken. Het hangt niet van ons af. Het is al moeilijk genoeg om de situatie voor mij en mijn familie te verlichten.”

Ook geitenhouder Elvira Gatitski ziet de toekomst van Donetsk somber in. “Er functioneert niks meer”, zegt ze. “Onze bedrijfsgebouwen zijn onverkoopbaar.” Ze verwacht een langdurig ‘bevroren conflict’, zoals in de Moldavische regio Transnistrië: dat duurt al drie decennia. “Hier zal niet snel een eind aan komen.”

De volledige naam van Svitlana is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Een oorlog woedt in Oost-Oekraïne, maar de mijnwerkers willen door. ‘Niemand geeft om ons’

In de Oost-Oekraïense regio Donbas dalen dagelijks duizenden mijnwerkers af in een duistere, hete, stoffige wereld. De mannen zijn trots op hun harde werk, maar nu de oorlog bovengronds voortduurt groeit de angst dat het einde van de kolenindustrie nadert.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden