null

Syrische vluchtelingen

In Denemarken zijn de Syrische Rana en zoontje Amir (4) niet langer welkom, dus klopten ze aan in Ter Apel

Beeld Ilse van Kraaij

Nu gevluchte Syriërs niet meer welkom zijn in Denemarken, zoeken ze hun heil in Nederland, dat Syrië tot nu toe als onveilig bestempelt. Maar of dat zo blijft is onzeker. ‘Dit is uitrookbeleid.’

Een jonge vrouw met lange rode haren danst in een cirkel met haar familie, vanaf de bank kijken haar ouders toe. Rana (28), die om veiligheidsredenen niet met haar echte naam in de krant wil, draagt een zilveren glittertop en een broek met zwarte pailletten. Er is een dansvloer gecreëerd in de zitkamer van haar Nederlandse rijtjeshuis. In de hoek staat een haag van groen-witte ballonnen. De familie viert dat het kind van Rana vier is geworden.

Sinds ze in 2016 na een traumatische reis in Denemarken aankwam, heeft de Syrische vrouw haar leven behoorlijk opgebouwd. Ze is getrouwd, heeft een nieuwe taal geleerd, een kind gekregen, en is van haar man gescheiden; lachend danst ze haar toekomst tegemoet.

Dat was in december vorig jaar, vijf maanden later ziet haar wereld er opeens heel anders uit. Ze heeft opnieuw asiel aangevraagd, in Nederland dit keer.

Vierjarige Amir moet het land uit

De verblijfsvergunning van haar vierjarige zoon Amir, in Denemarken geboren, is niet verlengd, hoorde ze een maand geleden. Uiterlijk 17 april moest hij het land uit zijn, anders zou hij gearresteerd kunnen worden en overgeplaatst naar een deportatiecentrum. Ook haar verblijfsvergunning werd niet verlengd, maar haar beroep loopt nog. “Dit is wat ik niet begrijp: hoe kun je zeggen dat een kind van vier alleen het land moet verlaten als zijn moeder nog hier is?”

Rana is een van de krap tweehonderd Syriërs in Denemarken die sinds vorige zomer te horen hebben gekregen dat hun verblijfsvergunning niet verlengd wordt. De Syrische hoofdstad Damascus is volgens de Denen veilig genoeg om naar terug te keren. Gezinnen kunnen worden opgesplitst.

Haar Deense advocaat raadde Rana aan in een ander land asiel aan te vragen. Haar zoon, een vrolijke jongen met donkere krullen, heeft sinds eind vorig jaar geen identiteitspapieren meer. De Denen verlengden zijn ID-kaart niet. Voor een Syrisch paspoort komt de zoon van Rana niet in aanmerking, omdat in Syrië alleen de man zijn nationaliteit kan overdragen. Rana heeft geen contact meer met Amirs vader; hij verliet Denemarken nadat ze hem aanklaagde voor huiselijk geweld. Daardoor is Amir nu stateloos. De dag voordat zijn verblijfsvergunning verliep, stapten ze in de auto. Rana meldde zich in Ter Apel, en vroeg samen met haar zoon asiel aan in Nederland.

Rana vindt het moeilijk dat ze Denemarken heeft moeten verlaten, zegt ze op de bank van een flat in de buurt van Amsterdam. Ze heeft de talencursus Deens succesvol afgerond, en had nog maar twee examens te gaan voor haar Deense middelbare school diploma. “Ik keek vooruit, naar de toekomst van mijn zoon, die in Denemarken is geboren”, zegt ze. Zelf had de kapster uit een buitenwijk van Damascus ook grote plannen. “Ik wilde mijn eigen kapsalon openen. Maar die droom is in duigen gevallen.” Haar kind begrijpt niet wat er is gebeurd. “Waarom zijn we hier? vraagt hij alsmaar. Waar zijn mijn vrienden? Waarom ga ik niet meer naar school?”

De Dublinverordening

Ze zijn niet de enigen die hun heil in Nederland hebben gezocht. Zelf heeft Rana zes andere Syriërs uit Denemarken ontmoet in de verschillende azc’s waar ze de afgelopen weken logeerden. Een paar van hen waren minderjarig. De IND wil niet meer zeggen dan dat “een aantal Syriërs uit Denemarken in Nederland asiel heeft aangevraagd”.

De vraag is of de Syriërs afkomstig uit Denemarken in Nederland mogen blijven. Syriërs zoals Rana zouden in principe kans moeten maken op een verblijfsvergunning in Nederland, zegt Wil Eikelboom, advocaat bij Prakken d’Oliveira en voorzitter van de Vereniging voor Asieladvocaten in Nederland. “Hoe gek dat ook klinkt, want normaal gesproken heb je de Dublinverordening en is Denemarken verantwoordelijk.” De Europese afspraken in de Dublinverordening stellen dat het eerste land waar de aanvraag wordt gedaan verantwoordelijk is voor een asielzoeker. “Maar er is een uitzondering. Als iemand in dat andere land risico loopt op een onmenselijke behandeling, zoals gesteld in artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, dan mag Nederland niet overdragen naar het eerste land van aankomst. Dat is al een tijdje het geval in Griekenland”, zegt Eikelboom. Daar zijn de opvang en asielprocedure zo gebrekkig dat het juridisch niet mogelijk is om mensen terug te sturen.

null Beeld Ilse van Kraaij
Beeld Ilse van Kraaij

Het is niet voor het eerst dat verschillende Europese landen afwijkend beleid voeren wat betreft de veiligheid van een land. In november 2020 deed de Raad van State uitspraak over een Eritrese asielzoeker die eerder in Zwitserland asiel aanvroeg en daar was afgewezen. Terwijl Eritreeërs die naar Nederland komen en asiel aanvragen wel een verblijfsvergunning krijgen. Puur het feit dat de landen een ander beleid voeren, is niet genoeg, aldus de Raad. De man kon niet hardmaken dat hij bij overdracht naar Zwitserland het risico liep om te worden teruggestuurd naar Eritrea. De Raad baseerde zich hierbij op een uitspraak van het Zwitserse gerecht waarin wordt gesteld dat Eritreeërs niet ‘gedwongen kunnen worden verwijderd’.

Denemarken voert een uitrookbeleid

Vooralsnog zet Denemarken geen Syriërs op het vliegtuig naar Damascus. De Deense regering onderhoudt geen diplomatieke banden met het regime van president Bashar al- Assad, waardoor het terugsturen van vluchtelingen niet kan worden geregeld.

Maar Syriërs wier verblijfsvergunning is verlopen moeten naar een deportatiecentrum, voor onbepaalde tijd. Daar krijgen ze drie keer per dag warm eten, maar weinig anders. Er is geen scholing, geen mogelijkheid tot werk, en zeer beperkt zakgeld. Mensen mogen maximaal 24 uur wegblijven. “Een leven in zo’n uitzetcentrum lijkt gewoon ‘sober’, maar is bedoeld om mensen zo’n slecht leven te geven dat ze liever Denemarken verlaten”, zegt Eikelboom. “De vraag is of dat de drempel haalt van onmenselijke behandeling.” In dat geval zou Nederland Syrische vluchtelingen niet mogen terugsturen naar Denemarken.

Het beleid van de Deense regering drijft vluchtelingen richting buurlanden. “Wat in Denemarken gebeurt, is uitrookbeleid. Het is willens en wetens problemen afschuiven op andere EU-landen. Ik mag hopen dat we in Nederland niet op het punt gaan komen dat we vergunningen intrekken als we niet in de gelegenheid zijn mensen terug te sturen”, zegt advocaat Eikelboom.

Anne Louwerse, advocate bij van Hamerslag & van Haren advocaten, is bang dat Nederland het Deens beleid aangrijpt om het eigen beleid ten opzichte van Syrië te veranderen. “Ik denk dat er in de Nederlandse Dublinprocedure een discussie gaat ontstaan over de vraag of deze mensen inderdaad nog steeds gevaar lopen als ze terug naar Syrië moeten”, zegt Louwerse. Volgens de huidige richtlijnen lopen Syriërs nog steeds gevaar in hun thuisland. “Maar als de Nederlandse overheid niet zo’n zin heeft om afgewezen Syriërs uit Denemarken op te vangen, zou dat aanleiding voor de Nederlandse overheid kunnen zijn om Syrië als ‘veilig’ te gaan bestempelen”, zegt Louwerse.

Gebrek aan gezamenlijk beleid

Het besluit van de Denen is controversieel. De Deense immigratiedienst sprak met een dozijn onderzoekers en experts voor het opstellen van het rapport dat moet onderbouwen dat delen van Syrië veilig zijn voor terugkeer. Van de twaalf onderzoekers die zijn ondervraagd, hebben elf zich publiekelijk van de conclusies gedistantieerd. Alleen een generaal van het Syrische leger van president Bashar al-Assad staat nog achter de conclusie dat het weer veilig is in de hoofdstad en omstreken.

Nederland bestempelt heel Syrië als onveilig, en zegt dat mensenrechten er systematisch geschonden. Deze zomer zal er een nieuwe Nederlands richtlijn verschijnen. Vooralsnog zijn zowel de Europese Unie als de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR eenduidig: Syrië is niet veilig om naar terug te keren. “Niemand kan teruggestuurd worden,” aldus Ylva Johansson, Eurocommissaris van binnenlandse zaken.

Maar uiteindelijk besluiten lidstaten zelf wie ze toelaten. In 2011 formuleerde de Europese Commissie weliswaar criteria voor het erkennen van vluchtelingen, maar Denemarken schaarde zich daar niet achter en kreeg een zogeheten opt-out. Dat er nu Syriërs uit Denemarken in Nederland asiel aanvragen is een zichtbaar effect van het gebrek aan een gezamenlijk asielbeleid. “Er zitten enorme verschillen in erkenningspercentages van asielaanvragen”, zegt Tineke Strik, hoogleraar burgerschap- en migratierecht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en Europarlementariër voor GroenLinks. “De regels moeten wel geharmoniseerd zijn, maar de toepassingen van de landen zijn heel bepalend voor hoeveel inwilligingen en afwijzingen je doet. Eigenlijk zou je dat ook moeten harmoniseren.”

Nederland als populaire bestemming

Cijfers van het Europese Asielagentschap EASO tonen dat de verschillen groot kunnen zijn. In 2019 werd 90 procent van de door Turken ingediende asielaanvragen goedgekeurd in Nederland, tegenover 26 procent in Frankrijk. De percentages voor Syriërs waren in datzelfde jaar min of meer gelijk in de hele EU. Maar de beslissing van Denemarken brengt daar nu verandering in.

De IND moet de eerste beslissing over een Syriër uit Denemarken nog nemen, maar Nederland blijkt een populaire bestemming voor deze groep. “Ik heb van veel Syriërs hier gehoord dat ze naar Nederland gaan. Het is vreemd, meestal is het niet de eerste keuze, en gaan vluchtelingen naar Zweden, Frankrijk, Duitsland of Noorwegen”, zegt Michala Bendixen van Refugees Welcome Denmark. Waarschijnlijk gaat er een gerucht dat je in Nederland veel kans maakt, denkt ze.

Benedixen hoopt dat de Syriërs niet vertrekken maar in Denemarken blijven om de beslissing aan te vechten. “Er is geen reden om op te geven voordat je echt hebt verloren. Anders wint de regering”, zegt ze. Tot nog toe zijn er 86 Syriërs geweest die hoger beroep hebben aangetekend, van wie de helft te horen kreeg dat ze toch mochten blijven. Ongeveer veertig Syriërs hebben ook in beroep hun vergunning verloren, maar er worden voorbereidingen getroffen om een zaak te beginnen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg of het Comité voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, aldus Bendixen.

Naar de gevangenis

Bendixen sluit niet uit dat er uiteindelijk Syriërs zullen worden teruggestuurd naar Damascus. Denemarken heeft immers ook onderhandeld met Omar al-Bashir, de Soedanese dictator die gezocht wordt door het Internationaal Gerechtshof. Die onderhandelingen draaiden erop uit dat Soedanezen konden worden uitgezet. “We hebben onderhandeld met Bashir, dus waarom niet met Assad?”

Terug naar Damascus kan echt niet, bezweert Rana. Meerdere familieleden (een oom en twee minderjarige neven) verdwenen. Ze zitten waarschijnlijk in een van de gevangenissen van het Assad-regime. “Onze naam is bekend bij de controleposten in Syrië”, zegt Rana. En dat betekent dat ook zij gemakkelijk kan worden meegenomen als ze zich vertoont in de Syrische hoofdstad. Haar hele familie zit in Europa. Hun huis in een buitenwijk van Damascus werd gevorderd door het Syrische regime nadat twee van haar broers naar Denemarken vluchtten om de dienstplicht te omzeilen. Zij mogen overigens wel in Denemarken blijven. Het regime doet alsof het veilig is, maar dat is niet zo, zegt haar zus bij wie ze nu logeert. “Mensen weten niet hoe het echt is in Syrië. Het is als een stuk fruit, je ziet de buitenkant, die ziet er goed uit, maar de binnenkant kan heel anders zijn.”

Veel Syriërs zullen daar niet op wachten. Ook Rana’s ouders hebben gehoord dat ze uit Denemarken moeten vertrekken. Hun hoger beroep loopt nog, eind mei horen ze of ze worden uitgezet, dan hebben ze twee weken de tijd om hun spullen te pakken. “Ik heb weinig hoop,” vertelt haar moeder in een videogesprek. Het leven in een deportatiecentrum ziet ze niet zitten. “We gaan niet naar de gevangenis, dan gaan we naar een ander land”, zegt ze vastbesloten. Waar naartoe laat ze in het midden, maar haar twee dochters zitten al in Nederland.

De echte namen van Rana en haar zus zijn bekend bij de hoofdredactie

Lees ook:
Rasha Keirout (38) kreeg een verblijfsvergunning, maar moet van Denemarken nu toch terug naar Syrië.

Denemarken wil als eerste Europees land gevluchte Syriërs gedwongen terugsturen, omdat de situatie in delen van Syrië veilig zou zijn. Vooral vrouwen worden getroffen door dit besluit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden