Het betere deel van stadsvernieuwingsproject Cosmo City ten noordwesten van Johannesburg. Beeld Niels Posthumus

Column Niels Posthumus

In Cosmo City, de vinexwijk van Johannesburg, zit alles onder een laagje stof

De meeste straten in Cosmo City zijn vernoemd naar landen. Hoofdweg South Africa Drive verbindt ze als een slagader. Ik ben op zoek naar Netherlands Street, maar die blijkt dan net weer níet te bestaan. Europese landen zijn spaarzaam. Spanje en Griekenland zie ik, Kroatië en Slovenië. Maar daarmee houdt het snel op.

Cosmo City is de Zuid-Afrikaanse versie van een Nederlandse vinexwijk. De aanleg van de stadsuitbreiding begon in 2004. Bij de laatste volkstelling in 2011 had het gloednieuwe stadsdeel, in het uiterste noordwesten van Johannesburg, al 45.000 inwoners. Dat moeten er inmiddels meer zijn.

Het is een wijk die minister van volkshuisvesting Lindiwe Sisulu in 2016 omschreef als ‘een fantastische plek, slechts een van de vele voorbeelden van wat we in het hele land aan het bouwen zijn’. Ze roemde de economische verscheidenheid en het multiraciale karakter. Ik zie langs de eerste helft van South Africa Drive echter gewoon een township. Zelfde vierkante gesubsidieerde luciferdooshuisjes. Zelfde smalle zijwegen die nergens heen gaan. Zelfde volstrekt onnodige snelheidsdrempels ook. Zelfde geiten die zoeken naar eten tussen het afval langs de weg. Zelfde aanplakbiljetten van illegale abortusklinieken en middelen voor penisvergroting. Zelfde stalletjes met groente, maïs en snoepjes langs de weg. Nergens restaurants, weinig winkels, geen bedrijfskantoren. Slechts op drie strategische plekken een sfeerloze shoppingmall.

Cosmo City komt dus niet onmiddellijk op mij over als een ‘fantastische plek’. Alles zit er onder een laagje geelbruin stof, dat van de droge, laagbegroeide heuvels in de omgeving waait. In de middenberm van South Africa Drive zijn bomen gepland die maar niet lijken te willen groeien. De stoepen zijn onbetegelde zandpaden, met erlangs informele kapperszaakjes en hardware stores.

Troosteloze benzinepomp

Waarom Sisulu het multiraciale karakter van Cosmo City prees, is me evenmin duidelijk. Volgens de volkstelling van 2011 is ruim 97 procent van de inwoners er zwart. Ik passeer halverwege South Africa Drive een troosteloze benzinepomp met fastfoodketen KFC. Maar vlak daarna denk ik dan toch opeens enigszins te zien wat Sisulu bedoelt. Ik sla rechtsaf Afghanistan Avenue in en rijd tot mijn verbazing een keurige woonwijk binnen, met vrijstaande huizen in de schaduw van bomen die zowaar ook echt bladeren aan hun takken hebben.

Waarom zou je hier gaan wonen als je kennelijk best geld te besteden hebt? Waarom in zo’n uithoek? Cosmo City ligt onprettig ver van de stad. Bovendien oogt dit meer welvarende deel juist weer wat te klinisch, te gepland. Mijn geschiedenisleraar op de middelbare school legde eens uit dat vinexwijken zo saai ogen doordat ze geen variatie kennen in de tijd. Het stratenplan én de architectuur van alle huizen dateren uit exact dezelfde periode. Alles volgt dezelfde modetrends. Een wijk komt pas tot leven, zei hij, als er met de eeuwen wegen worden omgeleid, huizen worden afgebroken en later op basis van heel andere heersende architectonische normen weer zijn opgebouwd. Pas dan ontstaat afwisseling, levendigheid en karakter. Ja, de charme van de tand des tijds, misschien mist Cosmo City dat van alles nog wel het meest.

Trouw-correspondenten vervangen deze weken Rob Schouten en Wim Boevink. Meer van deze columns leest u op trouw.nl/dossier/zomercolumns.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden