AnalyseSpanningen Afghanistan

In Centraal-Azië ontvouwt zich een nieuw geopolitiek steekspel nu Amerika de aftocht blaast

Afghaanse regeringssoldaten op de grens tussen Tadzjikistan en Afghanistan. De strijdkrachten zagen zich op 22 juni 2021 genoodzaakt om Tadzjikistan in te vluchten na gevechten met de Taliban. Beeld AP
Afghaanse regeringssoldaten op de grens tussen Tadzjikistan en Afghanistan. De strijdkrachten zagen zich op 22 juni 2021 genoodzaakt om Tadzjikistan in te vluchten na gevechten met de Taliban.Beeld AP

Nu de Taliban in Afghanistan in rap tempo terrein winnen, richten de ogen van diverse wereldmachten zich op de omringende landen.

Het was een kwestie van twee keer met de ogen knipperen en de Taliban had alweer grote delen van Afghanistan onder controle. Sinds de Amerikanen begin mei begonnen met hun militaire aftocht uit het land, vallen de regio’s en provincies als dominostenen om. Met name in de perifere gebieden moeten de Afghaanse strijdkrachten in rap tempo hun meerdere erkennen in de Taliban.

Zo ook in het noorden langs de grens met Tadzjikistan. De islamitische milities hebben volgens het Kremlin – dat vrijdag topoverleg met de Taliban in Moskou voerde – inmiddels al twee derde van het grensgebied in handen. Reden genoeg voor de regering in Doesjanbe om de ontwikkelingen aan de andere kant van de grens met argusogen te volgen.

Vluchtelingen

De Tadzjiekse zorgen begonnen afgelopen week toen ten minste 1500 Afghaanse regeringssoldaten en burgers de grens met Tadzjikistan over vluchtten nadat strijders van de Taliban ze in recordtijd uit het grensgebied verdreven.

Kort daarna kondigde de Tadzjiekse regering aan 20.000 extra troepen naar het zuiden van het land te sturen. Die gaan daar de ruim 1350 kilometer lange grens met Afghanistan bewaken. Ook vroeg Doesjanbe woensdag om hulp aan bondgenoot Rusland om de situatie aan de grens onder controle te krijgen.

Die hulpkreet kwam vlak nadat de Russische minister van buitenlandse zaken Lavrov duidelijk maakte dat het Kremlin er niet voor terugdeinst zijn militaire basis met ruim 7500 strijdkrachten in Tadzjikistan, op steenworp afstand van de Afghaanse grens, te ‘activeren’ om zijn bondgenoot te hulp te schieten.

Nieuwe spelers op het schaakbord

De krampachtige reactie op de spanningen in Afghanistan is tekenend voor de herschikking van de geopolitieke verhoudingen in Centraal-Azië. Nu de Amerikanen de aftocht blazen en de Taliban aan macht en invloed winnen in Afghanistan, proberen andere landen mee te schuiven op het schaakbord om hun positie te versterken.

Naast Moskou, dat Centraal-Azië vanwege de gedeelde Sovjetgeschiedenis als zijn eigen achtertuin beschouwt, is ook China steeds meer aanwezig in de regio. Met name op handelsgebied is Peking een grote speler in de Centraal-Aziatische landen. Jaarlijks vloeit er voor ruim vijftig miljard dollar vanuit de Chinese hoofdstad naar de regio, een honderdvoud ten opzichte van dertig jaar geleden. Peking geldt inmiddels dan ook als de grootste en belangrijkste handelspartner van alle voormalig Sovjetrepublieken in Centraal-Azië.

VS nog niet uitgespeeld

Maar ook de VS zijn nog niet uitgespeeld in het gebied. Vorige week had de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Blinken nog een topontmoeting met zijn Tadzjiekse en Oezbeekse collega’s. Volgens ingewijden, die hun verhaal deden aan onder meer The New York Times, is Washington erop uit om nog een aantal Amerikaanse troepen in een van de Centraal-Aziatische landen te stationeren om zo de Taliban en Al-Qaida nog enigszins te kunnen monitoren.

Dat de Russen en Chinezen niet bepaald zitten te wachten op een nieuwe Amerikaanse aanwezigheid in Centraal-Azië, laat zich makkelijk raden. Zodoende worden tegen de achtergrond van de escalerende situatie in Afghanistan steeds meer de contouren zichtbaar van een nieuw geopolitiek steekspel met als zwaartepunt ditmaal de ex-Sovjetrepublieken van Centraal-Azië.

Lees ook:

Volledige instorting Afghaans leger dreigt: militairen nemen de benen uit angst voor Taliban

De Taliban zijn met een haast onstuitbare opmars bezig in Afghanistan. Nu de Amerikanen grotendeels zijn vertrokken, vlucht het Afghaanse leger waar de Taliban verschijnen. Een volledige instorting van het leger dreigt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden