Reportage Irak

In Bashiqa zitten de dorpelingen klem tussen sjiitische milities en IS

Yezidi’s herbouwen een tempel in Bashiqa. Beeld DPA

Van de Iraakse premier moeten de sjiitische milities verdwijnen. In Bashiqa zijn ze er nog. Over wanpraktijken wordt gezwegen.

Yezidi-monumenten zijn herbouwd en schitteren wit in de zon, kerken hebben weer kruisen en moskeeën zijn schoongemaakt. Het Iraakse stadje Bashiqa oogt twee jaar na het verjagen van terreurbeweging IS vreedzaam. Landerig van de hitte wuiven soldaten aan de controleposten bezoekers door.

Ze zijn lid van de Dertigste Brigade van de Hashed al-Shaabi, ook wel ­afgekort als PMU. Dit zijn de Iraakse, sjiitische milities die gevormd zijn om tegen IS te vechten. Deze milities, die hier op de vlakte van Nineve gestationeerd zijn, worden tevens beschuldigd van moord, landonteigening, zelfverrijking en corruptie. De Iraakse premier Abdul-Mahdi bepaalde dat ­alle milities moeten opgaan in een volksleger onder Defensie, maar hier zijn de militieleden er nog gewoon.

De situatie in Bashiqa is ingewikkeld, het stadje met daaromheen 52 dorpen herbergt veel verschillende groepen, vertelt Mohamed Shaker. Hij werkt voor de Plaatselijke Vredesgroep in Bashiqa, die samenwerkt met de Nederlandse vredesorganisatie Pax. Er wonen onder meer yezidi’s, sjiitische Shabak, christenen en Koerdische en Arabische soennieten. 

Niemand vertrouwen

Ondanks de etnische en religieuze ­diversiteit, bestaat de Dertigste Brigade geheel uit sjiitische Shabak. Toch is dat niet het probleem, meent Shaker, die zelf tot die minderheid ­behoort. “Soennieten in de omliggende dorpen weigeren om degenen die IS in 2014 de weg wezen, aan te geven. Daardoor kan je niemand vertrouwen.” Volgens hem hebben vijfduizend dorpelingen een spreekverbod van IS gekregen toen de terreurgroep werd verdreven uit Bashiqa. “Want als iemand begint te praten, dan valt de kluwen uiteen en zijn veel mensen verdacht.”

De handlangers van IS worden niet alleen beschermd door soennieten. Er is ook een relatie met de Dertigste Brigade. Toen de broer van militiecommandant Abu Jaffer al-Shabaki zich verkiesbaar stelde voor het Iraakse parlement, kwamen de meeste stemmen van soennieten. Volgens Shaker kochten de soennieten daarmee hun zwijgen af. Dat de militie daarmee IS in de kaart speelt, laat hij ongezegd, net als de conclusie dat Bashiqa klem is komen te zitten tussen de militie en IS. 

De VS hebben commandant Al-Shabaki op hun sanctielijst gezet vanwege zijn banden met Iran, net als de commandant van de christelijke Babylon Brigade (ook onderdeel van de PMU) verderop, en ­Mosuls ontslagen gouverneur. Zij zijn omstreden omdat ze grond en huizen inpikten en hun functies gebruikten om zich te verrijken, zoals via de winstgevende handel in schroot.

In Bashiqa vallen gemeentelijke tenders nu steeds in handen van ­bedrijven uit sjiitisch Zuid-Irak. Maar er zijn ook beschuldigingen van doodslag aan de controleposten en zelfs van een massagraf met tachtig lichamen. “Ja, er zijn moordincidenten ­geweest,” geeft gemeenteraadslid Hussein Zainal toe, zelf ook een sjiitische Shabak, die aanschuift in het koele kantoor van de Vredesgroep. “Het is geen getraind leger, de jongens hebben geen moraal of kennis van mensenrechten.” Voorzien van ­wapens zijn ze hun plaatsgenoten gaan commanderen. “Je moet de ene component niet boven de andere stellen,” zegt Zainal, “dat leidt tot machtsmisbruik en corruptie.”

Angst voor repercussies

Daarom wil het naburige yezidi-dorp Bahzan af van de PMU, zegt Majid Hassan van de Nineve-afdeling van de Communistische Partij, als hem naar de misdragingen van de ­militie wordt gevraagd. “Mensen zijn de wapens moe. Ze voelen zich niet veilig.” De militie is een heikel onderwerp. “We willen onze ­eigen yezidi-politie,” zegt hij. Enkele partijleiders knikken instemmend. “Niet de Dertigste Brigade uit de dorpen. We hebben genoeg ­gezien van de rivaliteit tussen de mensen.” 

Dat is het dichtst bij kritiek op de militie dat hij komt, uit angst voor ­repercussies. Snel gaat hij over naar de kwestie van de soennitische dorpen. “Zij die IS hielpen, moeten worden geïdentificeerd. Als dorpelingen willen dat het weer wordt als vroeger, moeten ze hen aangeven.”

Wat niet gebeurt, omdat de militie de handlangers van IS beschermt, maar dat zegt hij niet. “We geloven dat ze (de dorpelingen, red.) bang zijn omdat IS nog in de regio aanwezig is. Maar we vrezen dat als de situatie zich niet normaliseert, het weer net zo slecht wordt als onder IS.”

Decreet van de premier

De naar schatting veertig Iraakse sjiitische PMU-milities met zo’n 150.000 man hebben tot vandaag om zich te onderwerpen aan de regels van het ministerie van defensie. Ze moeten hun militienaam loslaten en zich losmaken van politieke groepen. Militieleiders spelen sinds vorig jaar een belangrijke rol in de Iraakse politiek. Maar wie kiest voor de politiek, mag geen wapens dragen, ­aldus het nieuwe decreet. Hoofdkwartieren, handelskantoren en controleposten moeten dicht en militieleden moeten naar bases buiten de steden. Wie de opdracht ­negeert, wordt vogelvrij verklaard.

Premier Abdul-Mahdi wil alle militairen onder controle van de Iraakse regering krijgen. Sommige milities kiezen in het conflict tussen de VS en Iran de zijde van Iran en weigeren samen te werken met het Iraakse leger. De deadline lijkt niet haalbaar. ­Abdul-Mahdi gaf toe dat het een moeilijk proces is.

Lees ook: 

De Sjiieten in Irak zijn hun politici zat

Armoede en slechte voorzieningen leiden tot hevige rellen in Zuid-Irak. De sjiitische overheid en Iran moeten het ontgelden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden