De Thaise premier, generaal Prayuth Chan-ocha, brengt op 28 juli 2019, de verjaardag van de koning, een groet bij een portret van de vorst.

Profiel Thaise koning

Impopulair op de troon: intriges en repressie aan het Thaise hof

De Thaise premier, generaal Prayuth Chan-ocha, brengt op 28 juli 2019, de verjaardag van de koning, een groet bij een portret van de vorst. Beeld AFP

De nieuwe Thaise vorst Vajiralongkorn grossiert in excentrieke strapatsen en trekt steeds meer macht naar zich toe. “Zijn vader pretendeerde tenminste nog dat het een democratie was.”

Zelfs in het buitenland vrezen sommige critici van de nieuwe Thaise koning voor hun leven. En dat is ook niet zo vreemd. Want sinds eind vorig jaar zijn al zeker zes criticasters van de vorst die waren gevlucht naar buurland Laos, op mysterieuze wijze verdwenen. Zo probeerde de Thaise antimonarchie-activist Surachai Danwattananusorn in december 2018 met twee medewerkers van Laos naar Vietnam te reizen, in de hoop daar veiliger te zijn. Maar ze verdwenen alledrie. De lichamen van de twee medewerkers werden later gevonden in de rivier Mekong, opengesneden en volgestopt met beton. Surachai bleef echter spoorloos.

En in mei van dit jaar verdwenen drie andere antimonarchisten, eveneens op raadselachtige wijze. Onder hen was Chucheep Chiwa­sut, beter bekend als Oom Sanam Luang, die naam maakte met radio-uitzendingen via internet waarin hij kritiek spuide op de koning. Ook zij vertrokken van Laos naar Vietnam, om veiliger te zijn, maar werden door Vietnam stilletjes uitgeleverd aan Thailand. Sindsdien is niets meer van hun vernomen.

Geschrokken van deze incidenten, en onder druk van doodsbedreigingen, kozen vier leden van de Thaise folkband Faiyen (‘Koud vuur’) eieren voor hun geld. De muzikanten waren gevlucht naar buurland Laos en staken in vrolijke songs, die ze via Facebook en YouTube verspreidden, de draak met de monarchie. Maar in augustus namen zij de wijk naar Parijs, waar ze asiel aanvroegen. En zelfs daar, in het verre Frankrijk, zijn ze nu nog altijd op hun hoede. “We moeten nog steeds voorzichtig zijn”, vertelde een bandlid eerder deze maand aan de Britse omroep BBC. “We weten niet wie we kunnen vertrouwen.”

Met harde hand.

De lotgevallen van deze antimonarchistische activisten zijn volgens critici van de vorst tekenend voor de nieuwe wind die in Thailand waait sinds koning Maha Vajiralongkorn drie jaar geleden aantrad. Het vakantieparadijs met zijn groene jungle, witte zandstranden en boeddhistische tempels prijst zichzelf graag aan als ‘Het land van de glimlach’, en is officieel een democratie, maar in werkelijkheid trekken de koning en de legerleiding er aan veel touwtjes. En de nieuwe monarch, die een half jaar geleden officieel werd gekroond, vestigt zijn gezag met harde hand.

“Er zijn in totaal nu acht mensen verdwenen”, zegt academicus en dissident Pavin Chachavalpongpun. “We kunnen niet bewijzen dat de koning opdracht heeft gegeven om hen te laten verdwijnen. Maar het waren allemaal critici van hem. Iedereen in Thailand gaat ervan uit dat het paleis er achter zit, maar niemand durft het te zeggen.”

Dat Pavin er zelf wel over durft te praten, komt doordat hij in zelfverkozen ballingschap leeft in Japan, waar hij docent is aan het Centrum voor Zuidoost-Azië-studies van de universiteit van Kyoto. Hij zegt persoonlijk in juli ook het slachtoffer te zijn geworden van een intimidatiepoging. “Een in het zwart geklede man drong ’s nachts ons huis binnen, terwijl mijn partner en ik lagen te slapen, en bespoot ons met pepperspray. Het was relatief onschuldig, we waren na een paar dagen verlost van het brandende gevoel, maar we schrokken toch.”

Wie kritiek heeft, riskeert een celstraf

Wat is er aan de hand in Thailand? Wie is de nieuwe koning Maha Vajiralongkorn? Waarom treedt hij – kennelijk – zo hard op?

Kritiek uiten op het koningshuis is in Thailand strikt verboden. Wie het toch doet, riskeert een celstraf die kan oplopen tot vijftien jaar. In het land zelf is het hierdoor onmogelijk om openlijk en eerlijk over de rol van de nieuwe vorst te discussiëren. “Sorry, maar over de monarchie kan ik echt niet praten”, zegt Titipol Phakdeewanich, politicoloog aan de universiteit van Ubon Ratchathani in het oosten van Thailand. “De situatie is heel erg gespannen. Dit is een van de grootste problemen van ons land. We kunnen onze politiek niet analyseren, omdat er een groot deel is waarover we niet kunnen spreken.”

Koning Maha Vajiralongkorn. Beeld EPA

Maar duidelijk is wel dat koning Maha Vajiralongkorn niet bij iedereen warme gevoelens oproept. De vorst wordt door critici gezien als verwend, arrogant, excentriek, wispelturig en belust op vrouwelijk schoon. Zijn eigen moeder noemde hem al in 1981 in een zeldzaam openhartig interview met een Amerikaanse krant ‘een beetje een Don Juan’. “Vrouwen vinden hem interessant en hij vindt vrouwen nog interessanter”, vertrouwde toenmalig koningin Sirikit toe aan de Dallas Times Herald. “Zijn gezinsleven verloopt daardoor niet zo gladjes.”

Neptatoeages zichtbaar

De inmiddels 67-jarige Vajiralongkorn, die officieel ook wel Rama X wordt genoemd, is met een geschat vermogen van zo’n dertig tot veertig miljard euro een van de rijkste vorsten ter wereld. Vajiralongkorn bezit veel vastgoed in de Thaise hoofdstad Bangkok, aanzienlijke aandelenbelangen in beursgenoteerde Thaise bedrijven en de grootste geslepen diamant ter wereld.

De koning lijkt verder grotendeels te doen waar hij zin in heeft. Zo brengt hij veel tijd door in een villa aan een meer in Zuid-Duitsland. Vaak vliegt hij daar in zijn eigen Boeing 737 naartoe, waarbij hij veelal ook zelf achter de stuurknuppel schijnt te schuiven. De Duitse schandaalkrant Bild publiceerde foto’s van hem waarop hij in een winkelcentrum liep gekleed in een hemdje dat schouders en middenrif bloot liet, waardoor neptatoeages waren te zien. Die foto’s werden in Thailand zelf prompt verboden.

Enkele dagen voor zijn kroning afgelopen mei maakte hij aan zijn onderdanen bekend dat hij voor de vierde keer was getrouwd, deze keer met een voormalige stewardess die hij eerder al had benoemd tot ondercommandant van zijn bodyguards. En eind juli, op zijn verjaardag, stelde hij een ex-verpleegster uit een legerhospitaal aan als officiële concubine, maar vorige maand ontsloeg hij haar al weer.

Dwergpoedel Foo Foo

Daarnaast benoemde hij zijn geliefde, inmiddels overleden dwergpoedel Foo Foo tot maarschalk van de luchtmacht. Volgens Amerikaanse diplomatieke berichten die uitlekten via WikiLeaks zat het hondje zelfs aan bij een galadiner dat de Amerikaanse ambassadeur organiseerde. De ambassadeur beschreef hoe het hondje gekleed was in avondkleding, compleet met witte handschoentjes aan zijn pootjes. ‘Op een gegeven moment, tijdens het tweede nummer van het orkest, sprong het dier op tafel en begon uit de waterglazen van de gasten te lebberen, inclusief mijn eigen glas’, noteerde de Amerikaanse diplomaat.

Ook toen Vajiralongkorn nog kroonprins was, liep het volgens een recent BBC-profiel soms al slecht af met mensen die bij hem in ongenade waren gevallen. Zo werd zijn vorige vrouw na hun scheiding ontdaan van al haar koninklijke titels, en werden negen van haar familieleden, onder wie haar ouders, gearresteerd op beschuldiging van majesteitsschennis. Zij zouden hun band met hem op corrupte wijze hebben misbruikt. Een politieman die banden onderhield met de familie overleed nadat hij in detentie uit een raam was gevallen. En ook een bekende waarzegster die de prins bijstond, werd nadat zij uit de gratie was geraakt, opgepakt. Ook zij stierf.

Koning Vajiralongkorn met Sineenat Wongvajirapakdi, de officiële concubine die hij eerder dit jaar aanstelde. Binnen drie maanden ontsloeg hij haar al weer. Beeld Reuters

Volgens Pavin, de dissidente academicus aan de universiteit van Kyoto, schuilt in deze beroerde reputatie van Vajiralongkorn waarschijnlijk een deel van de verklaring voor de huidige intriges en paranoia rond het paleis. Want zijn vader Bhumibol, die zeven decennia regeerde, werd vereerd als een soort halfgod. De vorige monarch gold als een serieuze, harde werker, die oprecht geïnteresseerd was in ontwikkelingsprojecten. Hij oefende zijn macht doorgaans ook discreet uit, achter de schermen, en gold als een baken van stabiliteit in de vaak turbulente Thaise politiek. Een militaire coup was eigenlijk pas geslaagd als de plegers op audiëntie waren geweest bij Bhumibol. Maar zijn omstreden zoon moet het nu zonder dergelijk respect doen. “De nieuwe koning heeft geen moreel gezag”, legt Pavin uit. “Dus neemt hij zijn toevlucht tot terreur.”

Zeer kwaadaardig gedrag

Sinds zijn aantreden drie jaar geleden heeft Vajiralongkorn dan ook allerlei maatregelen genomen om meer macht naar zich toe te trekken. Zo heeft hij de paleisbureaucratie op de schop genomen en een reeks hoffunctionarissen die hem niet bevielen, onder wie vertrouwelingen van zijn vader, de laan uitgestuurd. Deze ontslagen liet hij vaak vergezeld gaan van harde, vernederende verklaringen, waarin weggestuurde hovelingen werden beschuldigd van onder meer luiheid, overspel en ‘zeer kwaadaardig gedrag’.

Ook hevelde de vorst het eigendom van het zogeheten Koninklijk Vastgoedbureau over naar hem zelf. Onder zijn vader heette het formeel nog dat de miljarden aan koninklijk vastgoed werden beheerd voor de toekomst van de natie. Het bureau viel destijds onder het toezicht van het ministerie van financiën. Maar Vajiralongkorn heeft duidelijk gemaakt dat alle grond en panden zijn persoonlijk bezit zijn.

Bovendien schudt de koning de top van de strijdkrachten op. Volgens een recente analyse in de gerenommeerde Nikkei Asian Review zet hij generaals die in 2014 de laatste coup pleegden en die nu de regering domineren op een zijspoor en schuift hij zijn eigen beschermelingen naar voren, onder wie vooral officieren van de Koninklijke Garde. Ook heeft hij enkele eenheden die een coup zouden kunnen plegen gedirigeerd naar kazernes buiten Bangkok. Verder krijgen sommige ambtenaren, agenten en leraren, officieel op vrijwillige basis, loyaliteitstraining in een militair kamp.

Opereert op basis van angst

“Zijn vader pretendeerde tenminste nog dat het land een democratie was”, zegt de Britse journalist en Thailand-kenner Andrew MacGregor Marshall, die een boek getiteld ‘Kingdom in Crisis’ schreef over het getroebleerde tropische vakantieland. “Maar Vajiralongkorn grijpt gewoon openlijk zo veel mogelijk macht en geld, en trekt zich nergens iets van aan. Hij weet dat hij wordt gehaat, dus hij opereert op basis van angst.”

Volgens MacGregor Marshall is de situatie extra zorgwekkend omdat Thailand diep verdeeld is tussen een relatief welvarende stedelijke middenklasse, die zich van oudsher verbonden voelt met het koningshuis, en enigszins opstandige, armere plattelandsbewoners. Voor de legercoup van 2014 kwam het meermaals tot geweld tussen deze twee groepen. Hij voorspelt voor de komende jaren dan ook meer gekonkel en spanningen.

“Elke monarchie heeft in zijn geschiedenis één of twee gekke koningen”, zegt hij. “Thailand zit nu met zo eentje opgescheept. Het paleis doet wel zijn best om kritiek de kop in te drukken, maar dat is veel ingewikkelder dan vroeger. Ook de Thai hebben tegenwoordig internet en het is lastig om onwelgevallige informatie te weren. Ik vind het moeilijk voor te stellen hoe dit goed gaat aflopen.”

Lees ook:

De officiële concubine van de Thaise koning is haar titel alweer kwijt

Nog geen drie maanden nadat de vorst op zijn 67ste verjaardag zijn drie decennia jongere minnares Sineenat Wongvajirapakdi benoemde tot ‘Koninklijke Edele Gemalin’, is zij ontdaan van haar titel, militaire rangen en onderscheidingen.

In Thailand is het beledigen van de koning een gruweldaad

Na de dood van koning Bhumibol afgelopen najaar, viert zijn zoon Vajiralongkorn vrijdag voor het eerst zijn verjaardag als vorst van Thailand. Terwijl de natie daar bij stilstaat, zit een groeiende groep landgenoten jarenlange celstraffen uit vanwege majesteitsschennis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden