Nancy Pelosi kondigt een impeachmentprocedure aan tegen president Trump.

Verenigde Staten

Impeachment begint met Oekraïnekwestie, maar hoeft daar niet te eindigen

Nancy Pelosi kondigt een impeachmentprocedure aan tegen president Trump. Beeld EPA

Er komt een formeel afzettingsonderzoek naar de Amerikaanse president Donald Trump, dat zal over meer gaan dan de Oekraïnekwestie. Maar daadwerkelijke afzetting is onwaarschijnlijk.

Waarschijnlijk deze woensdag al zal de wereld kunnen lezen wat normaal gesproken geheim blijft: de tekst van een telefoongesprek tussen twee staatshoofden, Donald Trump van de VS en Volodimir Zelenski van Oekraïne. 

Volgens Trump zal duidelijk worden dat het ‘een heel vriendelijk en totaal gepast gesprek was’, en dus niet het staaltje politieke afpersing waarvan de Democraten hem verdenken.

Maar een woordvoerder van het Witte Huis bereidde de publieke opinie er vast op voor dat in dat onschuldige gesprek wel ‘enkele woorden de wenkbrauwen omhoog zullen doen gaan’. En de concessie kon niet voorkomen dat de Democratische leider in het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, dinsdagavond officieel een afzettingsprocedure tegen Trump afkondigde.

Daarmee gaf Pelosi toe aan de steeds grotere druk binnen haar fractie om het proces van ‘impeachment’ te beginnen. Daarbij adviseert het Huis van Afgevaardigden het wegsturen van de president. Alleen als de Senaat zich daar met tweederde meerderheid achter stelt, is het staatshoofd werkelijk afgezet.

Afzetting onwaarschijnlijk

In het Huis hebben de Democraten de meerderheid, in de Senaat de Republikeinen. Tenzij veel senatoren van zijn eigen partij Trump in de steek laten, is daadwerkelijke afzetting dus onwaarschijnlijk. En is de hele impeachment-procedure een politiek waagstuk voor de Democraten.

Wat veel Democratische afgevaardigden, en mogelijk ook Pelosi, over de streep haalde is de relatieve duidelijkheid van de misstap waarvan Trump nu verdacht wordt. Hij zou de regering van Oekraïne onder druk hebben gezet om een corruptie-onderzoek te doen naar een gasbedrijf waar Hunter Biden vijf jaar lang een hoge functie had. Dat is de zoon van Joe Biden, voormalig vice-president en een mogelijke tegenstander van Trump bij de presidentsverkiezingen volgend jaar. Zo’n corruptie-onderzoek, helemaal als er ook iets uit zou komen, zou Biden beschadigen en daarmee Trumps kans op herverkiezing vergroten. Mogelijk heeft Trump honderden miljoenen aan hulpgeld als drukmiddel ingezet.

Als het inderdaad zo is gegaan, dan was hij het buitenlandse beleid van het land, een onderwerp waar hij als president de volledige zeggenschap over heeft, voor zijn eigen karretje aan het spannen.

Uitgelekt

Dat Trump mogelijk iets in die richting deed, lekte uit doordat iemand uit de inlichtingendiensten er intern over aan de bel trok. Normaal gesproken moet zo’n klacht, als hij ernstig en dringend wordt gevonden, aan het Congres worden doorgegeven. Maar dat gebeurde niet. Wat de klacht precies inhoudt, en over hoeveel gesprekken tussen Trump en Zelenski hij bijvoorbeeld gaat, is nog steeds niet precies bekend. Maar het bestaan van de klacht lekte wel uit. De geheimhouding ervan leidde tot woede bij de Democraten en nog meer lekken. En dinsdag dus tot de stap waar veel Democraten binnen en buiten het Congres na Trumps verkiezing meteen al naar verlangden: een onderzoek met het oog op impeachment.

Organisatie

Hoe Pelosi dat proces precies wil organiseren, was na haar korte verklaring nog niet duidelijk. Het lijkt erop dat er voorlopig niet één commissie komt die onderzoekt of de president, zoals dat in de Grondwet heet, ‘hoge misdaden en overtredingen’ heeft begaan. Dat was wel het geval bij de vorige grote impeachment-zaken, tegen Bill Clinton en Richard Nixon.

In plaats daarvan krijgen de zes commissies van het Huis die nu al met onderzoeken bezig zijn, waaronder die van justitie en die voor de inlichtingendiensten, de vrije hand om daarmee door te gaan. Maar omdat ze nu officieel met impeachment-onderzoeken bezig zijn, hebben ze meer macht. Tot nu toe weigert het Witte Huis stelselmatig om aan die commissies interne documenten ter beschikking te stellen. En het verbiedt medewerkers, voormalige medewerkers en zelfs informele helpers van de president om het Congres te vertellen wat ze met hem hebben besproken. Dat ‘presidentieel privilege’ wordt door rechters doorgaans geaccepteerd. Maar Congrescommissies die zich bij de rechter melden op grond van een impeachment-onderzoek, zullen waarschijnlijk vaak toch hun zin krijgen.

Donald Trump praat met de pers eerder deze maand. Beeld AP

Golfresort en vliegveld

Dat er zoveel commissies onderzoek doen, betekent dat niet alleen de Oekraïnekwestie Trump bedreigt. Het Congres spit ook in de vermenging van Trumps politieke en commerciële activiteiten. Hij stelde bijvoorbeeld serieus voor, de volgende G7-top op zijn golfresort bij Miami te houden. En website Politico ontdekte onlangs dat op een vliegveld in Schotland tegenwoordig merkwaardig veel Amerikaanse militaire vliegtuigen een tussenlanding maken. Dat vliegveld, Prestwick, is van groot belang voor een ander golfterrein van Trump. Het is ook noodlijdend, en kan dus de landingsgelden en kerosineverkoop goed gebruiken.

En ook de connectie tussen Trump en Rusland is nog niet van de politieke agenda verdwenen. Dit voorjaar kwam speciaal aanklager Robert Mueller met zijn rapport over de Russische inmenging bij de verkiezingen van 2016. Hij concludeerde dat Trump een aantal keer zijn onderzoek probeerde te dwarsbomen. Maar hij kon hem daarvoor op grond van interne regels van het ministerie van justitie niet aanklagen omdat hij nu eenmaal de president is. Van die regel hoeft het Huis van Afgevaardigden zich niets aan te trekken.

Sterker nog, het is voor het afzetten van de president helemaal niet nodig dat hij iets heeft gedaan dat in het wetboek van strafrecht staat. Wat er wel voor nodig is, vanwege de rol van de twee huizen van het Congres, is eensgezinde afkeuring van zijn handelen, bij zowel Democraten als Republikeinen, in Washington en in het land.

Zo ver is het bepaald nog niet. De fractieleider van de Republikeinen in de Senaat, Mitch McConnell, zei dinsdag in een reactie op het impeachment-voornemen dat ‘de Democraten steeds dieper wegzinken in hun obsessie om [de verkiezingen van] 2016 terug te draaien’.

Trump zelf reageerde woedend op de verklaring van Pelosi. Vanuit New York, waar hij met vele andere staatshoofden en regeringsleiders de Algemene Vergadering van de VN bijwoonde, twitterde hij: “Zo’n belangrijke dag bij de Verenigde Naties, zo veel werk en zoveel succes, en de Democraten moesten die zo nodig verzieken en besmeuren met nieuws over heksenjachtvuilnis. Zo slecht voor ons land!”

Om er in een klaaglijke volgende twee aan toe te voegen: “Ze hadden nog niet eens de tekst van het telefoongesprek gezien. Een complete heksenjacht.”

Lees ook:

Pelosi is om: ze wil onderzoek naar afzetting Donald Trump wegens machtsmisbruik

Er komt een formeel afzettingsonderzoek naar de Amerikaanse president Donald Trump. De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, kondigde dat in een televisietoespraak aan dinsdag.

‘Trump zette Oekraïne onder druk om corruptie rivaal Joe Biden te onderzoeken’

De contouren van een geheimgehouden klacht van een klokkenluider worden duidelijker. De Amerikaanse president zou het staatshoofd van een ander land hebben geprest hem te helpenbij zijn herverkiezing. 

Trump haalt bij de Verenigde Naties uit naar Iran én naar de meeste andere landen

Tijdens zijn speech bij de Verenigde Naties, nog voor de bekendmaking van de impeachmentprocedure, haalde Trump uit naar zo'n beetje alle landen ter wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden