Nieuws Waarheidscommissie

ICC-aanklager Bensouda onder vuur door Waarheidscommissie in Gambia

Fatou Bensouda houdt een toespraak bij de inauguratie van de Waarheidscommissie op 15 oktober 2018 in de Gambiaanse badplaats Kotu. Beeld AFP

Getuigenissen voor een Waarheidscommissie in Gambia roepen vragen op over Fatou Bensouda, hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof. Welke rol speelde ze als minister onder oud-president Jammeh? “Ze had haar ontslag kunnen nemen. Velen deden dat.”

Toen de Waarheidscommissie in het Afrikaanse Gambia in oktober vorig jaar werd geïnaugureerd, kwam Fatou Bensouda een toespraak houden. Dat was niet zo gek. Bensouda is als hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag een van de beroemdste Gambianen. Ze werpt zich ook al jaren op als voorvechter van gerechtigheid. “Om Gambia verder op te stoten in de vaart der volkeren, moet het land zijn verleden onder ogen zien”, sprak Bensouda in de hoofdstad Banjul. “Het land moet zich eerlijk inspannen om wandaden boven tafel te krijgen.”

Maar inmiddels rijst in Gambia de vraag of de hoofdaanklager van het Strafhof misschien zelf ook voor de Waarheidscommissie moet verschijnen. Want voordat Bensouda aan haar internationale carrière begon, was ze in Gambia aanklager en minister van justitie onder het repressieve regime van sterke man Yahya Jammeh. “Zij was het brein achter alles wat wij moesten doorstaan”, verklaarde getuige Batch Samba Jallow, die naar eigen zeggen ernstig is gemarteld, voor de commissie.

Het tropische Gambia, een smalle strook land langs de rivier de Gambia, is een van de kleinste landen van Afrika. De jonge legerluitenant Yahya Jammeh kwam er in 1994 via een staatsgreep aan de macht en regeerde 22 jaar lang met ijzeren vuist. Aan zijn bewind kwam in 2016 een eind nadat hij verkiezingen had verloren van oppositiekandidaat Adama Barrow. Jammeh vertrok pas na bemiddeling door buurlanden en onder dreiging van een gewapende interventie.

Hoorzittingen veroorzaken opwinding

De zogeheten Waarheids-, Verzoenings- en Compensatiecommissie (TRRC), die sinds eind vorig jaar getuigen hoort, moet de ongeveer 2 miljoen Gambianen helpen de gruwelen van het tijdperk-Jammeh te verwerken. De hoorzittingen worden gestreamed via internet en veroorzaken geregeld opwinding in Gambia. De wreedheden blijken nog erger te zijn geweest dan onder Jammeh’s bewind al werd gefluisterd.

Twee getuigen, destijds door Bensouda vervolgd voor subversiviteit, hebben verteld dat ze in gevangenschap zwaar werden gemarteld en lange tijd geen toegang tot een advocaat kregen. Zo vertelde leraar Batch Samba Jallow hoe hij stroomschokken kreeg toegediend via zijn tenen, oren, neus en testikels. Jallow werd volgens zijn verklaring ook in elkaar geslagen, kreeg een plastic zak over zijn hoofd, werd onder water geduwd en met een mes bewerkt. Toen hij na een maand in detentie werd voorgeleid voor een rechtbank zou hij hebben verteld over zijn mishandeling en om een advocaat hebben gevraagd, maar Bensouda zou dat hebben afgewezen.

“Ze was bang voor het regime”, aldus Jallow over zijn toenmalige aanklager. “Ze had haar ontslag kunnen nemen. Velen deden dat, omdat ze geen deel wilden zijn van het regime. Maar zij hoopte op iets groters. Ze wilde minister worden.”

Snel carrière

Bensouda maakte onder Jammeh snel carrière. Ze was eerst onderdirecteur van het openbaar ministerie, werd vervolgens juridisch adviseur van de sterke man, rechtstreeks aan hem rapporterend, en schopte het al in 1998, vier jaar na de staatsgreep, tot minister van justitie, wat ze tot 2000 bleef. In 2002 verliet ze het land om voor het Rwanda-tribunaal te gaan werken. En weer twee jaar later ging ze aan de slag bij het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, waar ze in 2012 hoofdaanklager werd.

Maar nu de Waarheidscommissie op stoom komt, doemen voor haar demonen op uit het verleden. Welke rol speelde Bensouda als aanklager en minister onder Jammeh? Wat wist zij van de martelingen, verdwijningen en executies? Wist ze dat tegenstanders van de president vervuild, ondervoed en zonder rechtsbijstand wegkwijnden in detentie? ‘Tijd voor de waarheid in Gambia’, kopte de Zwitserse nieuwssite JusticeInfo.net, die ontwikkelingen op het gebied van internationaal recht volgt. 

‘Valse beschuldigingen’

In reactie op vragen van JusticeInfo heeft Bensouda laten weten dat ze, als haar huidige functie het toelaat, bereid is haar verhaal te komen vertellen voor de Waarheidscommissie. Ze zegt niks te verbergen te hebben. De jurist bevestigt wel dat ze destijds aanklager was in de strafzaak tegen de twee getuigen die haar nu verwijten maken. Maar volgens Bensouda bezondigen de beide mannen zich voor de commissie aan ‘valse beschuldigingen’ en ‘verdachtmakingen’. Ze benadrukt niet te hebben geweten dat de mannen werden gemarteld en zich juist te hebben ingezet voor hun toegang tot een advocaat.

Volgens de ICC-aanklager was het ook juist aan haar besluit te danken dat de vervolging van beide mannen werd gestaakt en dat ze werden vrijgelaten. Bensouda garandeert dat ze ‘een zuiver geweten’ heeft.

Lees ook:

Het rommelt bij het Internationaal Strafhof

Het Internationaal Strafhof kampt met een gebrek aan succesvolle vervolgingen, organisatorische problemen, geldtekorten en morrende rechters, die meer salaris eisen. “Dit is extreem gênant.”

Gambia, een jaar na de euforie

Na de verlossing van twee decennia dictatuur, krabbelt het kleine vakantieparadijs weer op. Een hele kluif voor de onervaren president Barrow.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden