OekraïneZaporizja

IAEA waarschuwt voor nucleaire ramp in Oekraïne

Een Russische bewaker patrouilleert op het terrein van de Zaporizja-kerncentrale in Enerhodar, Oekraïne. Beeld AFP
Een Russische bewaker patrouilleert op het terrein van de Zaporizja-kerncentrale in Enerhodar, Oekraïne.Beeld AFP

De grootste kerncentrale van Europa ligt in Oekraïne. Een nucleaire ramp, zoals die in Tsjernobyl in 1986, ligt op de loer vanwege de oorlog.

Ghassan Dahhan

Volgens de nucleaire waakhond van de Verenigde Naties loopt de situatie rondom de Oekraïense kerncentrale Zaporizja ‘volledig uit de hand’. De kerncentrale, gelegen in de zuidoostelijke stad Enerhodar, is de grootste van Europa en wordt nu bedreigd door de oorlog. Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) wil snel toegang krijgen tot de reactor die bezet wordt door Russische militairen, om de situatie te stabiliseren en een nucleaire ramp te voorkomen.

IAEA-hoofd Rafael Grossi zei tegen de Zwitserse krant Tages-Anzeiger dat de communicatie met de kerncentrale, die bestuurd wordt door Oekraïense technici, ‘fragiel’ is en dat er niet iedere dag contact is met de medewerkers. “We kunnen ons geen gebrekkige communicatie veroorloven met een centrale in een gebied dat van belang is voor de veiligheid. We zijn bekend met de berichten dat er munitie is opgeslagen, en dat er aanvallen zijn op de centrale”, aldus Grossi.

null Beeld
Beeld

In een interview met persbureau AP had Grossi dinsdag al gezegd dat de situatie steeds gevaarlijker wordt. De Russen veroverden de kernreactor in maart, maar die nemen nauwelijks veiligheidsmaatregelen in acht. “Iedere regel omtrent nucleaire veiligheid is overtreden”, zei Grossi. “Wat er op het spel staat is extreem zorgelijk, extreem ernstig en gevaarlijk.” De centrale bevindt zich in een gebied waar veel gevochten wordt.

Er is volgens Grossi ook sprake van een ‘paradoxale situatie’ binnen de centrale, die bijdraagt aan de onveiligheid, omdat het complex gecontroleerd wordt door het Russische leger, maar de medewerkers Oekraïners zijn. Zij gaan gebukt onder veel stress, en die situatie leidt tot conflicten op de werkvloer en mogelijk zelfs tot geweld.

‘We weten niet of de centrale al het nodige aangeleverd krijgt’

Grossi zegt dat de leveringsketen van apparatuur en reserveonderdelen is verstoord, maar dat het IAEA niet in staat is om een volledig beeld te krijgen van de situatie op de grond. “We weten dus niet of de centrale alles wat nodig is aangeleverd krijgt.” Het IAEA wil zo snel mogelijk inspecties uitvoeren om te achterhalen of het nucleaire materiaal in Zaporizja veilig is. “Er is heel veel nucleair materiaal om te inspecteren”, aldus Grossi. “En dit is waarom ik er vanaf dag één op aandring dat erheen moeten kunnen om veiligheidschecks en reparaties uit te voeren en te helpen, zoals we eerder deden in Tsjernobyl.”

Het risico op een nucleair ongeluk is groot, en zou tot een grotere ramp kunnen leiden dan die van Tsjernobyl in 1986. Zaporizja beschikt over zes reactoren, waarvan er nu twee in gebruik zijn. Op 4 maart werd de centrale bestookt met mortiergranaten, waarna er korte tijd brand was. Ook zijn twee van de vier stroomkabels beschadigd.

De Russen bezetten Tsjernobyl in maart voor korte tijd, maar vertrokken daar na een aantal weken. Ook over die centrale bestaan nog zorgen. Grossi bezocht Tsjernobyl in april, en het IAEA helpt om de situatie daar te stabiliseren.

Grossi vraagt Oekraïne en Rusland beide mee te werken. Het IAEA moet officieel toestemming krijgen van Kiev voor toegang, omdat de centrale op Oekraïens grondgebied ligt, maar Rusland heeft de feitelijke controle. Grossi zegt dat de veiligheid voorgaat: “Ik smeek beide partijen om deze missie doorgang te verlenen.”

Lees ook:

Hoe gevaarlijk is een Oekraïense kerncentrale in Russische handen?

Russische troepen hebben nu twee van de vijf Oekraïense kerncentrales in handen. Hoe gevaarlijk is dat?

‘Platleggen van kerncentrale kan een wapen zijn’

Kerncentrale Zaporizja in Oekraïne is overgenomen door de Russen. Emeritus hoogleraar Wim Turkenburg (Universiteit Utrecht) ziet vooral het risico dat ze daarmee de stroomvoorziening van het land platleggen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden