ReportageWit-Rusland

Hulpverleners aan de Poolse grens bedreigd door gewapende mannen. ‘Ik voelde me opgejaagd wild’

Kapot geslagen auto van arts Maria Przyszychowska aan de Poolse grens. Beeld Ekke Overbeek
Kapot geslagen auto van arts Maria Przyszychowska aan de Poolse grens.Beeld Ekke Overbeek

Polen heeft zijn oostgrens afgegrendeld en treedt hard op tegen migranten. Soms worden ook hulpverleners slachtoffer van die harde aanpak.

Ekke Overbeek

Zij kwamen uit idealisme naar de grens, maar het is genoeg geweest: maandag maakte een groep medische vrijwilligers bekend dat ze niet langer migranten kunnen helpen in het oosten van Polen. Hun auto’s werden kapotgeslagen door anonieme daders. “In verband met de aanval op onze basis, hebben we besloten ons project te staken.” De artsen die uit heel Polen naar de grensregio kwamen, redden de afgelopen weken naar eigen zeggen meerdere migranten het leven.

Een week eerder meldden de ‘Medici aan de Grens’ al een soortgelijk incident. “Toen we uit het bos terugkwamen van een reddingsactie, stonden er gewapende personen in uniform bij onze ambulance. Iemand had de banden leeg laten lopen. De gewapende mannen en een vrouw liepen weg toen ze ons zagen. De nummerplaat van hun auto begon met UA, ofwel een nummerbord dat het Poolse leger gebruikt.”

Scènes uit films

Artsen zijn niet de enige hulpverleners die te maken krijgen met agressie. Maria Przyszychowska is nog altijd niet helemaal bekomen van de schrik. “Zoiets hadden we nog nooit beleefd. Dit soort scènes kenden we alleen uit films.” Maar wat er op 2 november gebeurde bij het dorp Narewka, was geen film. Met vijf andere vrijwilligers had ze eten, drinken en warme kleren achtergelaten bij een groep migranten in het bos. Humanitaire actie is legaal, zolang hulpverleners migranten niet helpen bij het reizen.

“Toen we teruggingen, werden we overvallen door gemaskerde, gewapende mannen”, vertelt Przyszychowska. “Ze sleurden een vriend uit zijn auto en drukten hem op de grond. Ik moest met mijn gezicht naar de auto gaan staan en mocht niet naar ze kijken.” Terwijl Przyszychowska onder schot werd gehouden, holden andere mannen het bos in op zoek naar de rest van de groep.

Een jonge vrouw vertelt hoe zij dat beleefde. “We liepen terug uit het bos. Toen we de parkeerplaats naderden, dachten we te zien dat er iemand bij de auto’s was.” Ze wil absoluut niet met naam in de krant uit angst voor represailles. Ze vertelt hoe Maria Przyszychowska met een vriend naar de auto’s liep, terwijl de rest wachtte tot de kust veilig was. “We waren bang dat de grenswacht ons zou vinden en zo op het spoor zou komen van de groep mensen in het bos.”

De achterblijvers wachtten in spanning af. “Toen hoorde een van ons de kreet ‘Op je bek!’. Ik dacht dat ze het verkeerd gehoord had. Het was even stil. En opeens zag ik een schim.” Daarna ging alles heel snel. “Van de andere kant naderde nog een man. Ze schreeuwden terwijl ze dichterbij kwamen: “Blijf zitten waar je zit!”, “Wat doen jullie hier?” Wie zijn jullie? Hebben jullie telefoons? Horen die twee bij jullie?”

Opgejaagd wild

Drie mannen draaiden om het groepje heen, terwijl ze vragen af bleven vuren. “Ik voelde me als opgejaagd wild. Een van ons vroeg: ‘Wie zijn jullie?’ Toen antwoordde er één: ‘We zijn de geheime dienst van de grenswacht’.” Eenmaal op de parkeerplaats zag ze hoe de mannen gekleed waren. “Ze hadden zwarte maskers. Eén met van die lachende skelettanden erop. Dat zag er doodeng uit in het donker.”

Maria Przyszychowska vertelt hoe het verder ging: “We werden al die tijd bewaakt door een man met een geweer. We wilden hun legitimatiebewijs zien, maar ze zeiden dat dat niet kon, omdat ze een geheime eenheid waren. Ze hadden gewone kleren aan. De man die mij daarvoor onder schot hield, droeg een blauwe spijkerbroek. Minstens twee droegen zo’n masker met van die doodshoofdtanden, zoals nationalisten die dragen tijdens demonstraties.” De mannen seinden de grenswacht in. Na bijna een uur arriveerde een grenswachter in uniform die de identiteit van het groepje vaststelde, waarna ze naar huis konden.

Undercover

De grenswacht ziet niets verkeerds in het feit dat burgers onder schot worden gehouden door anonieme mannen in burger. “Dat zijn geen speciale eenheden, maar gewoon operationele functionarissen die undercover werken”, reageert de woordvoerster van de grenswacht in Bialystok.

Haar versie van de gebeurtenissen klinkt als volgt: “Een groep van zes personen kwam rond één uur ’s nachts het bos uit. Twee van hen liepen naar de auto’s. Vier bleven aan de rand van het bos. Toen ze bij de auto’s kwamen vermoedden wij dat het ging om personen die helpen bij illegale grensoverschrijding en werd actie ondernomen.”

Maar waarom werd er niet gewacht tot ze vermeende mensensmokkelaars migranten in hun auto laadden en dus op heterdaad betrapt konden worden? De grenswacht blijft dat antwoord schuldig en houdt vol dat er geen wapens op mensen werden gericht. Niets aan de hand dus? Of toch? “Functionarissen moeten hun identiteit bekendmaken aan mensen jegens wie ze diensthandelingen verrichten”, erkent de woordvoerster.

De volledige naam van de anonieme vrouw is bekend bij de hoofdredactie.

Traangas en waterkanon ingezet tegen migranten

Poolse veiligheidstroepen hebben waterkanonnen en traangas ingezet tegen ­migranten in het grensgebied met Wit-Rusland. Volgens het Poolse ministerie van defensie, dat beelden vrijgaf van de confrontatie, gooiden migranten met stenen en probeerden ze prikkeldraad te verwijderen in hun poging de EU te bereiken. Polen, dat geen ­onafhankelijke waarnemers in het gebied toelaat, heeft naast grenswachten en agenten minstens 15.000 militairen gestationeerd bij de grens. Er zouden in het gebied zo’n 4000 migranten in kampen zitten. ANP

Lees ook:

Wat voert Poetin in zijn schild aan de randen van zijn rijk?

Heeft Poetin iets te maken met de huidige migrantencrisis op de grens tussen Polen en Wit-Rusland? En hoe zit het met die plotselinge troepenopbouw aan de Oekraïense grens?

Dit is de Pool achter de groene lampen, die vluchtelingen laten weten dat ze welkom zijn

Ze zijn er wel, Polen die de migranten aan de grens met Wit-Rusland willen helpen. Maar ze zijn met weinig en hebben het zwaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden