Impasse

Hulp of sancties? Het Westen weet zich geen raad met economische malaise in Afghanistan

Afghanen staan in de rij voor financiële hulp in Kaboel. De actie was georganiseerd door het Wereldvoedselprogramma, en bedoeld voor Afghaanse families die door de economische situatie geen geld meer hebben voor voedsel. Beeld AP
Afghanen staan in de rij voor financiële hulp in Kaboel. De actie was georganiseerd door het Wereldvoedselprogramma, en bedoeld voor Afghaanse families die door de economische situatie geen geld meer hebben voor voedsel.Beeld AP

De economische en humanitaire crisis is overal in Afghanistan voelbaar. Het Westen zit met de kwestie in de maag.

Ghassan Dahhan

De oorlog in Afghanistan is dan wel ten einde, maar een nieuwe, mogelijk veel dodelijkere crisis dient zich aan. De Afghaanse economie is volledig ingestort na het vertrek van de Amerikanen en hun bondgenoten in augustus van dit jaar. De economische sancties van het Westen tegen de Taliban raken niet alleen de islamisten maar ook de bevolking.

Afghanistan had in de voorgaande jaren al weinig inkomsten, en wist zich met buitenlandse hulp maar net overeind te houden. Maar met de komst van de Taliban en de oprichting van het Islamitische Emiraat van Afghanistan zijn die inkomstenbronnen van de ene op de andere dag weggevallen. Buitenlandse hulp heeft plaatsgemaakt voor sancties.

Het Westen wil niet de kas van het Talibanregime spekken, zolang in de regering internationaal gezochte terroristen zitten en de repressie van minderheden en vrouwen onverminderd doorzet. Ook worden de sancties niet zomaar opgeheven. Tegelijkertijd is het Westen ook bang dat zonder economische hulp Afghanistan verder ineenstort, met het risico dat de vluchtelingenstroom verder aanzwelt en dat terreurbeweging Islamitische Staat oprukt.

Barre winter

De Amerikaanse sancties tegen de Taliban doen pijn, en treffen de hele economie. Buitenlandse bedrijven die direct of indirect zaken doen met de Taliban komen op de sanctielijst te staan, waardoor deze het niet langer aandurven om te investeren in Afghanistan. Ook verschillende hulporganisaties hebben hun activiteiten in Afghanistan teruggeschroefd uit angst dat deze gezien worden als (indirecte) hulp aan de Taliban. De druk op het Westen om de sancties te verlichten neemt toe, omdat de situatie in Afghanistan met de dag verslechtert.

Honderden Afghaanse mannen verzamelen zich in de stad Qala-e-Naw in Afghanistan om zich aan te melden voor humanitaire hulp. De ernstige droogte in het land heeft de situatie verslechterd, waardoor duizenden mensen hun huizen hebben verlaten en in armoede zijn vervallen. Beeld AP
Honderden Afghaanse mannen verzamelen zich in de stad Qala-e-Naw in Afghanistan om zich aan te melden voor humanitaire hulp. De ernstige droogte in het land heeft de situatie verslechterd, waardoor duizenden mensen hun huizen hebben verlaten en in armoede zijn vervallen.Beeld AP

De winter in Afghanistan is altijd een periode van afzien geweest, maar dit jaar is deze uitzonderlijk bar. Miljoenen Afghanen leven door de economische malaise gedwongen in tenten en proberen met minimale bestaansmiddelen en houtvuurtjes zichzelf en hun families in leven te houden.

Ambtenaren kunnen als gevolg van de overheidstekorten niet meer worden betaald; ze zijn noodgedwongen vrijwilligerswerker geworden, terwijl ze thuis vaak meerdere monden te voeden hebben. En terwijl de wachtrijen voor de bakkerijen met de dag groeien, stijgen ook de broodprijzen door de mislukte oogsten. Het vertrek van veel geschoolde Afghanen naar het buitenland maakt het leven voor de achterblijvers niet makkelijker; essentiële overheidsdiensten zijn stilgevallen, omdat er simpelweg geen personeel meer is en de Taliban geen geld hebben.

97 procent onder de armoedegrens

Veel van het Afghaanse geld bevindt zich ook in het buitenland, onder meer in Amerika. De VS houden meer dan 9 miljard dollar aan Afghaanse tegoeden vast, die de Afghaanse Centrale Bank in New York had gestald. De Taliban worden niet erkend als de wettige regering van Afghanistan, terwijl de vorige regering niet meer bestaat, en dus kan het geld ook niet zomaar verplaatst worden.

De Wereldbank en het IMF hebben ondertussen veel projecten in Afghanistan stopgezet omdat ze geen afspraken kunnen maken met de Taliban. Dit heeft grote gevolgen voor het land; alleen al door het wegvallen van de hulp van de Wereldbank zat twee derde van alle gezondheidsinstellingen in Afghanistan plotsklaps zonder financiering. Hierdoor moest een aantal klinieken de deuren sluiten, zo concludeerde de denktank International Crisis Group in een recent rapport.

De Wereldgezondheidsorganisatie waarschuwde deze week dat voor miljoenen kinderen ondervoeding dreigt, en de Verenigde Naties verwachten dat op korte termijn 97 procent van de Afghanen onder de armoedegrens zal vallen (voor de machtsovername van de Taliban was dat nog 50 procent).

Scheurtjes in de impasse

Hoe nu verder? De Amerikanen zijn niet van plan om de Taliban te helpen, zolang zij geen concessies doen. De Taliban zijn omgekeerd niet van plan om na de overwinning op de Amerikanen hun staatsvorm te veranderen.

Toch zijn er kleine scheurtjes te zien in de impasse. De VS besloten voor de kerst om drie uitzonderingen toe te voegen in hun sanctiewetgeving, om zo humanitair werk in Afghanistan mogelijk te maken. Zo mogen bepaalde Amerikaanse en VN-functionarissen onder strenge voorwaarden zaken doen met de Taliban of met leden van het verboden Haqqani-netwerk. Ook worden hulporganisaties gevrijwaard van sancties voor bepaalde activiteiten. Maar volgens economen zijn de problemen voor de Afghanen daarmee nog verre van opgelost.

Lees ook:

Geen geld en geen erkenning: hoe levensvatbaar is het Islamitisch Emiraat van Afghanistan?

Met het vertrek van de laatste Amerikaanse militairen uit Afghanistan, is voor de Taliban de weg vrij om een eigen staat te stichten. Zijn zij daartoe in staat? Hebben ze voldoende financiële middelen om de economie aan te jagen?

Hoe Afghanistan toch een tweede Vietnam werd

De VS probeerden met hun stille vertrek uit Afghanistan een ‘Saigon-moment’ te voorkomen, maar kregen iets dat toch veel leek op een tweede Vietnam. Hoe kon dit gebeuren?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden