Het Vredespaleis is een van de symbolen van Den Haag als centrum van internationaal recht.

Diplomatie

Hoogoplopende ruzie over het eigendom van het Vredespaleis. ‘Het is heel pijnlijk’

Het Vredespaleis is een van de symbolen van Den Haag als centrum van internationaal recht.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Minister Stef Blok van buitenlandse zaken ligt overhoop met de Carnegie Stichting over het eigendom van het Vredespaleis. ‘Het is heel pijnlijk’, zegt stichtingsdirecteur Erik de Baedts.

Het Vredespaleis is misschien wel het bekendste internationale gerechtsgebouw ter wereld. In het statige, kerkachtige pand aan het Haagse Carnegieplein zijn zowel het Internationaal Gerechtshof als het Permanent Hof van Arbitrage gevestigd, twee instanties die de vrede in de wereld moeten bevorderen. Toen de Amerikaanse filantroop Andrew Carnegie begin twintigste eeuw met een gift van 1,5 miljoen dollar, destijds een enorm bedrag, de bouw van het Vredespaleis mogelijk maakte, noemde hij het een ‘Tempel voor de Vrede’.

Maar om dit icoon van vrede woedt momenteel een conflict dat draait om geld en eigendom. “Het is heel pijnlijk”, zegt directeur Erik de Baedts van de Carnegie Stichting, sinds ruim een eeuw eigenaar en beheerder van het paleis. “Ik ben zelf ook nog steeds in verwarring over waarom dit door de overheid zo op de spits wordt gedreven.”

Grootscheepse opknapbeurt

Het probleem is dat het Vredespaleis kampt met achterstallig onderhoud. Er zit her en der asbest in het gebouw en de brandveiligheid en beveiliging zouden tekortschieten. Het pand moet volgens het Rijk grootscheeps opgeknapt worden. Bovendien wil de gemeente Den Haag graag dat het paleis meer toeristen gaat rondleiden, wat een flinke uitbreiding van de faciliteiten nodig maakt. De Carnegie Stichting kan dat allemaal niet betalen.

Nederland, dat als gastland verantwoordelijk is voor de huisvesting van de beide gerechtshoven, heeft in 2019 een bedrag van 150 miljoen euro beloofd voor de renovatie, maar eist daarbij dat de Carnegie Stichting het eigendom van het Vredespaleis overdraagt aan het Rijk. Volgens minister Stef Blok van buitenlandse zaken is die eigendomsoverdracht nodig om van het ministerie van Financiën een lening van 100 miljoen te krijgen. Bovendien wil Blok greep houden op de precieze besteding van het belastinggeld.

Dat leidt tot ruzie. De Carnegie Stichting, waarvan CDA-coryfee Piet Hein Donner voorzitter is, stelt dat zo’n eigendomsoverdracht helemaal niet nodig is en ook niet kan, omdat het in strijd is met de oprichtingsakte en statuten, die bepalen dat de stichting ‘tot in het oneindige’ het beheer heeft. Volgens de stichting legde de Nederlandse staat dat destijds vast met Carnegie. Overdracht aan de staat zou ook afbreuk doen aan de neutrale uitstraling van de hoven.

De rechters in de grote hal van het Vredespaleis bij een rechtszaak tussen Bolivia en Chili over een grensconflict. Beeld   ANP
De rechters in de grote hal van het Vredespaleis bij een rechtszaak tussen Bolivia en Chili over een grensconflict.Beeld ANP

Hierbij spelen over en weer bovendien allerlei verwante zorgen en ergernissen. Zo klagen de gerechtshoven onder meer over het asbestgevaar in het Vredespaleis en over de teruglopende kwaliteit van de internationaalrechtelijke bibliotheek. De stichting stelt op haar beurt dat de circa 4,5 miljoen euro subsidie die zij jaarlijks van Buitenlandse Zaken ontvangt te weinig is om het pand te beheren. En het ministerie maakt zich zorgen over de banden tussen de stichting en de Haagse Academie voor Internationaal Recht, die ook in het paleis gevestigd is. Het departement vreest dat een deel van de subsidie weglekt naar dit opleidingsinstituut.

Ingewikkelde geldstromen

Ook vinden de ambtenaren het niet meer van deze tijd om elk jaar met belastinggeld het structurele verlies aan te zuiveren van het Restaurant Des Juges, de deftige interne eetgelegenheid waar hofmedewerkers lunchen. “Het is heel ingewikkeld om inzicht te krijgen in de verschillende financieringsstromen”, zei ambtenaar Pascalle Grotenhuis onlangs in een briefing voor Tweede Kamerleden.

Het gesteggel veroorzaakt opgetrokken wenkbrauwen in de Haagse wereld van het internationaal recht. Het ministerie wil een extra accountantsonderzoek laten doen bij de stichting, om meer zicht te krijgen op de geldstromen. En stichtingsvoorzitter Donner gaat binnenkort praten op het departement. Maar een oplossing is nog niet in zicht.

“Nederland heeft zich bij de vestiging van de hoven verplicht om als gastland de behuizing te betalen”, zegt directeur De Baedts. “Hoe zou jij het vinden als een aannemer zegt: ‘Ik wil je huis best opknappen, maar dan moet je het wel voor niks afstaan.’ Dat zou jij ook niet doen.”

Wie was Andrew Carnegie?

Andrew Carnegie, die in 1904 het geld beschikbaar stelde voor de bouw van het Vredespaleis, was een Amerikaanse weldoener. Hij groeide op als zoon van arme Schotse immigranten en schopte het tot staalmagnaat. Nadat hij zijn bedrijf had verkocht, gebruikte hij zijn fortuin om de wereld te verbeteren. Hij geloofde in het belang van opvoeding, wetenschap en vrede en stopte daar zijn geld in. Zo financierde hij bibliotheken wereldwijd. In New York liet hij Carnegie Hall bouwen, een beroemde concertzaal. Carnegie leefde de laatste jaren van zijn leven met zijn vrouw op een kasteel in Schotland en overleed in 1919.

Lees ook:

Asbest aangetroffen in Vredespaleis

In een bijgebouw van het Vredespaleis is asbest aangetroffen. De rechters van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) zijn daardoor voorlopig hun werkplekken kwijt.

Kamp Westerbork en Vredespaleis Europees erfgoed

Het voormalige doorvoerkamp in Drenthe is een symbool van wat nooit meer mag gebeuren, het tribunaalgebouw moet ervoor zorgen dat zoiets niet meer kán gebeuren, aldus de Europese Commissie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden