Geopolitiek

Hongkong zit klem in ruzie tussen China en VS

Met de nieuwe maatregelen van president Trump dreigt Hongkong minder aantrekkelijk te worden voor bedrijven.Beeld EPA

President Trump ontneemt Hongkong zijn handelsvoordelen met de VS. Daarmee drijft hij het conflict met China verder op de spits. 

De spanning tussen de Verenigde Staten en China loopt verder op, nu president Donald Trump een einde maakt aan handelsvoordelen voor Hongkong. Die maatregel komt bovenop andere conflicten tussen de twee landen over handel, onderdrukking, de verspreiding van het coronavirus en machtsuitbreiding van China in de regio.

Trump tekende dinsdagavond in Washington een decreet dat een streep haalt door Hongkongs speciale handelsstatus, vanwege het invoeren van een nieuwe nationale veiligheidswet in de stad. Met die wet kan de Chinese regering critici van de overheid de mond snoeren.

Sancties

Hongkong, dat een zekere mate van zelfstandigheid kent binnen China, is al meer dan een jaar in de greep van protesten tegen toenemende invloed van Peking. Trump tekende ook een wet die sancties oplegt aan Chinese bestuurders die verantwoordelijk zijn voor invoering van de nieuwe wet en aan banken die zaken met hen doen.

De speciale handelsstatus maakte de stad die tot 1997 een Britse kolonie was, aantrekkelijk als doorvoerhaven. Hongkong kan meer voordelen ten opzichte van de rest van China kwijtraken. Zo staat ook de onafhankelijke rechtspraak door de nieuwe wet onder druk. Maar de stad heeft andere troeven, zoals lage belastingen, werknemers die goed Engels spreken en een eigen, vrij verhandelbare munt.

Peking heeft hard gereageerd op de nieuwe Amerikaanse maatregelen. Volgens een verklaring van het ministerie van buitenlandse zaken gaat het om een ‘grove schending van de interne zaken’. China dreigt met tegenmaatregelen.

De relatie tussen de VS en China is de afgelopen maanden sterk verslechterd. Onlangs stelde Washington sancties in tegen Chinese bestuurders die meewerken aan de onderdrukking van de Oeigoerse bevolking in de provincie Xinjiang. De handelsrelatie is al langer problematisch en Trump maakt zich bovendien boos over de Chinese rol in de verspreiding van het coronavirus.

‘Pestgedrag’ van Peking

Ook de machtsuitbreiding van Peking in de Zuid-Chinese Zee stuit in de VS op grote bezwaren. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo zei maandag dat China daar illegaal bezig is met de militaire opbouw. Hij veroordeelde het ‘pestgedrag’ van Peking tegen andere landen die aanspraken maken op eilanden en atollen in die zee. “De wereld zal Peking niet toestaan de Zuid-Chinese Zee te behandelen als zijn maritieme rijk”, aldus Pompeo.

China is al jaren bezig met het aanleggen van havens en landingsbanen op kleine eilanden en atollen in de zee. Daarbij waagt het zich geregeld op terrein dat geclaimd wordt door onder meer Vietnam en de Filippijnen. Ook verstoren Chinese schepen activiteiten van andere landen in de zee, zoals visserij en olieboringen.

Ook de opmerkingen van Pompeo zijn slecht gevallen in Peking. Hij zou de feiten verdraaien en het internationale recht schenden. Washington zou ook tweedracht proberen te zaaien tussen China en andere landen die aan de zee grenzen.

Volgens Peking behoort de hele Zuid-Chinese Zee tot de territoriale wateren, ook al klopt dit niet volgens het zeerecht. Een internationaal arbitragehof in Den Haag bepaalde in 2016 dat de Chinese claim op de zee onterecht is, maar Peking heeft dit oordeel naast zich neergelegd.

Nieuwe wet van Hongkong zaait ook in buitenland ongerustheid

Canada en Australië hebben het uitleveringsverdrag met Hongkong opgeschort en Nieuw-Zeeland overweegt dat. Want de nieuwe nationale veiligheidswet die China heeft ingevoerd in de stad, biedt de mogelijkheid om ook critici in het buitenland aan te pakken.

Ook Nederland houdt de vinger aan de pols, zegt het ministerie van justitie en veiligheid in een reactie. Vanuit de Kamer zijn er vragen over gesteld aan de minister. Nederland heeft op dit moment nog een ‘overleveringsovereenkomst’ met Hongkong.

China kan juridisch weinig doen tegen critici die in Europa pleiten voor onafhankelijkheid van Tibet, of die actievoeren voor meer democratie. Om hen te laten zwijgen zetten de Chinese autoriteiten stille dreiging of dwang in. Maar de nieuwe nationale veiligheidswet van Hongkong laat meer juridische ruimte. Artikel 38 van de veiligheidswet mag dan bedoeld zijn voor de uitlevering van fanatieke activisten, het brengt ook buitenlanders in gevaar die zich kritisch uitlaten. Canada en Australië kozen er daarom voor hun uitleveringsverdrag op te schorten.

‘Peking maakt iedereen bang’

Arrestanten kunnen voor hun proces naar het vasteland van China gebracht worden. Daar krijgen ze lang niet altijd een eerlijk proces, menen mensenrechtenactivisten. “Regeringen zouden hun burgers moeten verzekeren dat ze hun kritiek of gevoelens mogen uiten, zonder dat hun eigen overheid hen overdraagt en laat vervolgen onder deze wet,” zegt Sophie Richardson van Human Rights Watch.

Het vervolgen van verdachten buiten het eigen grondgebied is op zich niet ongebruikelijk. Zo hebben de Verenigde Staten in theorie het recht iedereen aan te klagen die een misdaad begaat waarbij dollars in het spel zijn. De nieuwe wet in Hongkong wijst vier gronden aan voor vervolging: terrorisme, separatisme, staatsondermijning en samenzwering. Maar wat in de praktijk wel of niet toelaatbaar is, blijft onduidelijk. Dat is ook de bedoeling, zegt Richardson. “Peking maakt iedereen bang genoeg om zich stil te houden.”

Lees ook: 

De vrije geest van Hongkong is getemd, China kijkt alweer verder

Met een nieuwe wet en de komst van veiligheidsdiensten heeft Peking de tot nu toe vrije stad Hongkong in zijn greep gekregen. Waar stopt de Chinese machtsuitbreiding? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden