Een politieagent verzoekt de inwoners van township Diepsloot, die in de rij voor voedselhulp, naar huis te gaan.

ReportageDiepsloot

Honger, niet corona, is het grootste probleem in Diepsloot, Zuid-Afrika

Een politieagent verzoekt de inwoners van township Diepsloot, die in de rij voor voedselhulp, naar huis te gaan.Beeld Bram Lammers

De lockdown in Zuid-Afrika berooft velen in de townships van hun inkomsten. Honger is een groeiend probleem. Voedselhulp is er in straatarme wijken als Diepsloot niet genoeg.

De rij voor het buurtcentrum ‘Wings of life’ is gigantisch. Meer dan duizend inwoners van township Diepsloot, in het noordwesten van Johannesburg, staan er bovenop elkaar gepakt te wachten. “We hebben gehoord dat hier vandaag voedselpakketten worden uitgedeeld”, zegt Morgan Sithole, een kleine man van 59 jaar. 

“Mijn kinderen van twaalf en vijftien hebben honger”, vertelt hij. “Ik ben hun vader. Ik moet ervoor zorgen dat zij eindelijk weer iets te eten krijgen. Maar ik kan door de lockdown niet werken. Het is onmogelijk om op een andere manier aan geld of eten te komen. Dus sta ik hier. Sinds vorige week elke dag, maar ik heb nog nooit iets gekregen.”

Manager Sipho Mamize bericht de menigte voor het buurtcentrum Wings of Life dat Afrika Tikkun vandaag op deze plek geen voedselpakketten uitdeelt.Beeld Bram Lammers

In meerdere townships rond Kaapstad, Durban en Johannesburg braken de afgelopen week rellen uit vanwege voedseltekorten. In Diepsloot werd ingebroken bij voedseldepots. In de arme, zwarte townships verloor bijna iedereen zijn inkomsten op het moment dat de corona-lockdown op 26 maart begon. “De meesten van ons werken als straatverkopers”, zegt Sithole. “Of in de bouw. Nu we niet kunnen werken, verdienen we niets. En de prijzen van voedsel stijgen juist snel.”

Extra voedselpakketten en hogere uitkeringen

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa kondigde dinsdag een economisch noodpakket aan ter waarde van 25 miljard euro. Een van de prioriteiten is het bestrijden van de honger. De overheid gaat 250.000 extra voedselpakketten verspreiden en ook voedselvouchers.

Ramaphosa zegde daarnaast toe alle uitkeringen, pensioenen en kinderbijslag bijvoorbeeld, zes maanden lang met 12 tot 25 euro per maand te verhogen. Voor werklozen wordt een nieuwe uitkering in het leven geroepen. Die bedraagt echter slechts 17 euro per maand. Ramaphosa kondigde ook aan dat de Zuid-Afrikaanse lockdown vanaf 1 mei voorzichtig, in stappen, wordt opgeheven om de economie te beschermen.

De Zuid-Afrikaanse overheid is zich bewust van het probleem. Maar plotseling voedselhulp verstrekken aan miljoenen armen is logistiek ingewikkeld. Zeker ook omdat er de nodige berichten opduiken over corrupte lokale bestuurders die voedselhulp voor zichzelf en vrienden achterhouden.

Het leidt tot frustratie binnen de landelijke ANC-top, die juist inzet op bestrijding van corruptie in Zuid-Afrika. “Het kan me niet schelen wie het zijn, degenen die voedselpakketten als politiek patronagemiddel gebruiken moeten meteen worden gearresteerd”, foeterde ANC-topvrouw Jessie Duarte maandag.

De sfeer is gespannen in de rij in Diepsloot. Want de onzekerheid is groot. Veel mensen staan er al sinds vier uur ‘s ochtends. Komen er zo meteen wel écht voedselpakketten naar buiten? En zo ja, hoeveel dan? “We staan hier slechts op basis van geruchten”, legt Sithole uit.

Is er écht voedsel, vragen de wachtenden zich af.Beeld Bram Lammers

Zowel de regering als hulporganisaties verstrekken voedselhulp. Afrika Tikkun is de private stichting die het buurtcentrum Wings of Life runt. Zij helpt normaal vooral kansarme jongeren, maar heeft nu de coördinatie van een deel van de voedselhulp in Diepsloot op zich genomen. Binnen zit manager Sipho Mamize achter zijn laptop naar Excel-sheets te kijken. “We willen ons focussen op de mensen die echt helemaal niets hebben”, legt hij uit. “We halen ouderen met een pensioensuitkering er tussenuit. Want dat is weliswaar geen vetpot, maar wel iets.”

Een probleem is dat sommige mensen proberen niet één maar twee voedselpakketten te krijgen, bij verschillende afgiftepunten, om één daarvan op straat te verkopen.

Mamize wijst naar zijn excel-sheets. “Die mensen proberen we te herkennen door met andere organisaties samen te werken en alle mensen die wij helpen te registreren. Met deze gegevens kunnen we aan onze donateurs laten zien dat het aantal mensen dat wij helpen groeit als zij ons meer geld geven.”

Rijst en zeep

In de hal van het buurtcentrum liggen enkele honderden zakken rijst en meel opgestapeld. Dat zijn de belangrijkste producten in het noodpakket, samen met zeep. “We houden het bij basisproducten”, zegt Mamize. “Anders wordt het pakket te duur.” Hij geeft toe dat het eten in de hal lang niet genoeg is voor de ruim duizend mensen buiten. “Daarom delen we het niet hier op straat uit, maar gaan we naar de mensen toe die de hulp volgens onze analyse het hardst nodig hebben.”

Hij wijst naar buiten. “Ik heb de politie gebeld. Het leger komt zo iedereen naar huis sturen. Zulke grote groepen mogen helemaal niet samenscholen. En niemand draagt een mondkapje of houdt afstand.”

VN waarschuwen voor hongersnood

Een hongersnood van ‘bijbelse proporties’, daar waarschuwt David Beasley voor. In een dringende oproep aan de Veiligheidsraad riep het hoofd van het Wereld Voedsel Programma (WFP) van de Verenigde Naties op tot actie om een catastrofe te voorkomen.

In het jaarlijkse Global Report on Food Crises schat de WFP dat het aantal mensen dat honger lijdt vanwege de corona-pandemie kan stijgen van 135 miljoen naar 250 miljoen. Met name inwoners van landen die in een conflict verwikkeld zijn, lopen risico. Tijdens een videoconferentie drukte Beasley de wereldleiders op het hart dat de wereld “over een paar maanden met meerdere hongersnoden tegelijk geconfronteerd kan worden.” Hij voegde daaraan toe dat “we de tijd niet aan onze kant hebben.”

Buiten blijft men echter hopen. “We zijn banger om dood te gaan van de honger dan voor dat virus”, zegt Achim Mhute (53) die voor de lockdown als ober werkte in een restaurant. “We kunnen niet thuis gaan zitten afwachten”, zegt ook Sithole. “We moeten wel op zoek naar eten. Maar ja, nu staan we met z’n allen dicht bij elkaar. Zo werkt de lockdown nooit.”

Soldaten arriveren bij buurtcentrum Wings of Life.Beeld Bram Lammers

Plots parkeren er drie politieauto’s en twee legervoertuigen voor het buurtcentrum. Afgeschermd door de veiligheidsdiensten legt Mamize uit dat Afrika Tikkun op deze plek vandaag geen voedselpakketten uitdeelt. Veel mensen druipen meteen af: teleurgesteld, moedeloos. Niet naar huis waarschijnlijk, maar naar de volgende potentiële voedseldistributieplek. Want je weet maar nooit.

“Pas op, raak elkaar niet aan, denk aan Covid-19”, klinkt het nog een tijdje wat verloren uit de luidsprekers van een politiewagen.

Lees ook:

Voor water en de wc naar buiten, in Zuid-Afrikaanse townships is binnenblijven onmogelijk

Zuid-Afrika zit sinds 26 maart op slot vanwege corona. Maar in sloppenwijken als Freedom Charter in township Soweto is er weinig van te merken. ‘Zeg eens: hoe ziet iemand met corona er uit?’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden