EU-aanpak coronacrisis

Hoekstra heeft zich in een hoek geverfd in Europees overleg over coronacrisis

Minister Hoekstra van financiën deed dinsdagavond (en in de daaropvolgende nacht) vanuit zijn Haagse ministerie mee met de video-eurogroep over de coronacrisis. Beeld EPA

Donderdag wordt het eurogroep-overleg over financiële vangnetten voor de coronacrisis hervat. Nederland en Italië blijven de grootste kemphanen.

Nederland staat in Europa onder toenemende druk om zijn (volgens veel landen) hoogdravende gelijkhebberigheid voor één keer te laten varen en concessies te doen in de vastgelopen onderhandelingen over financiële corona-maatregelen. Na een mislukte eerste marathonsessie van de EU-ministers van financiën, waarin CDA-minister Wopke Hoekstra steeds geïsoleerder kwam te staan, doen zij donderdag een nieuwe poging. Daarbij zullen vooral de twee uitersten, Nederland en Italië, tot een vergelijk moeten komen.

De eurogroep-videovergadering werd woensdagochtend na zestien avondlijke en nachtelijke uren afgebroken. “Jullie moeten je schamen, Europa moet zich schamen”, zo beet de Franse minister Bruno le Maire zijn kibbelende ambtgenoten op zeker moment toe, als we de bronnen van persbureau Reuters mogen geloven. “Stop deze clowns-show.”

Maar ook in het openbaar liet Le Maire zijn frustratie de vrije loop. “Terwijl we de doden bij honderden en duizenden tellen, spelen ministers van financiën met woorden en bijvoeglijke naamwoorden. Dat is een schande voor de ministers en een schande voor Europa. We zouden een gezamenlijk begrip moeten hebben van de ernst van de crisis en over een sterke gezamenlijke respons moeten beslissen.”

In iets bedektere termen deden Le Maire en zijn Duitse ambtgenoot Olaf Scholz een gezamenlijke oproep aan hun collega’s om een broodnodig akkoord te bereiken – een duidelijke hint aan de kemphanen Italië en toch vooral Nederland.

De woordenstrijd gaat over afspraken rond leningen uit het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), het noodfonds dat tijdens de eurocrisis is opgericht en waar 410 miljard euro klaarligt. Volgens de in marmer gebeitelde pre-corona-afspraken zijn aan die leningen voorwaarden verbonden over hervormingen van overheidsfinanciën.

De zuidelijke landen pleiten voor het zo veel mogelijk laten vallen van die eisen omdat die in deze crisis irrelevant zijn. Nederland wil echter, vooral in een latere fase van coronaherstel, zo dicht mogelijk bij die voorwaarden blijven. Dat leidde tot gepuzzel over de juiste formulering, een pietepeuterigheid die Le Maire dus in woede deed ontsteken.

Topwetenschapper EU stapt op uit frustratie over coronabeleid

Mauro Ferrari, hoofd van de Europese Onderzoeksraad (ERC), is opgestapt uit onvrede over de gebrekkige reactie van de EU op de coronacrisis. De Italiaans-Amerikaanse wetenschapper was op 1 januari aangetreden als topman van de belangrijkste wetenschappelijke adviesinstantie van de Europese Unie.

Ferrari is ‘extreem teleurgesteld’ in de Europese respons op de pandemie, zegt hij in een verklaring aan de Financial Times. Volgens hem ontbreekt alle coördinatie tussen de lidstaten als het gaat om gezondheidsbeleid. Ook hekelt hij het verzet tegen financiële steunmaatregelen, eenzijdige besluiten om grenzen te sluiten en de in zijn ogen beperkte wetenschappelijke samenwerking.

Ferrari (60) zet die strijd naar eigen zeggen voort, maar dan ‘weg van de kantoren in Brussel, waar mijn politieke vaardigheden duidelijk niet adequaat zijn’.

De ERC zegt in een reactie dat alle negentien actieve leden van de wetenschappelijke raad eind maart het vertrouwen in Ferrari al hadden opgezegd.

Dwangbuis

In Rome bestaat al langer weerzin tegen het ESM en de bijbehorende conditionaliteit, die herinneringen oproept aan het dwangbuis waartoe Griekenland zich jarenlang veroordeeld voelde. Terwijl de eurogroep dinsdagavond in volle gang was, liet de Italiaanse oppositieleider Matteo Salvini (Lega) van zich horen. Hij waarschuwde de regering om vooral geen geld aan te nemen van de ‘leninghaaien in Berlijn en Brussel’.

Waar sommigen spraken van een eurogroep-fiasco, zag Hoekstra het zonniger in. “We hebben forse stappen gezet de afgelopen uren”, aldus de minister woensdagmorgen tijdens een video-persconferentie. “Ik heb goede hoop dat we eruit komen.”

Naast het ESM blijven ook de zogeheten eurobonds de geesten splijten. Dat zijn nog niet bestaande overheidsobligaties waarbij de eurozone als geheel de geldlener is. Italië wil per se in de slottekst terugzien dat dit instrument – het gezamenlijk dragen van schulden – nog steeds een optie is. Nederland blijft daar fel tegen. “Wij vinden dat eurobonds de risico’s voor de eurozone als geheel vergroten in plaats van verkleinen”, aldus Hoekstra. “Bovendien krijgt de Nederlandse belastingbetaler ook nog een forse rekening gepresenteerd. Ik vind dat gewoon niet redelijk.”

Het eurogroep-overleg wordt donderdagmiddag om vijf uur hervat.

Lees ook:

Overleg over corona-noodpakket afgebroken: Nederland en Italië staan lijnrecht tegenover elkaar

Ministers van financiën halen de hele nacht door, maar posities Italië en Nederland vooralsnog onverenigbaar.

Nederland is boksbal voor zuidelijke woede in corona-debat dat de EU splijt

Italië en Spanje zijn diep ontgoocheld over het ‘bekrompen nationaal egoïsme’ van Nederland. Oude wonden barsten open. Minister Hoekstra trekt het boetekleed aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden