ReconstructieJeruzalem

Hoe wekenlang opgebouwde spanning Oost-Jeruzalem in een brandend kruitvat veranderde

Raketten afgevuurd door Hamas vanuit de Gaza-strook worden onderschept door het Israëlische raketafweersysteem.  Beeld AFP
Raketten afgevuurd door Hamas vanuit de Gaza-strook worden onderschept door het Israëlische raketafweersysteem.Beeld AFP

Het is onrustig in Oost-Jeruzalem. De afgelopen week zijn er honderden gewonden gevallen in confrontaties tussen de Israëlische politie en de Palestijnse bevolking. Wat zit erachter?

Het zijn de gewelddadigste dagen in Jeruzalem sinds jaren. Maandag was het opnieuw raak, toen de Israëlische politie voor de tweede maal in enkele dagen het gebied rondom de Al-Aqsa-moskee bestormde waar duizenden Palestijnen zich verzameld hadden voor het gebed. Israëlische politieagenten vuurden met rubberen kogels en flitsgranaten, Palestijnen gooiden met stenen en vuurwerk. Volgens de hulporganisatie de Rode Halve Maan vielen er zeker 331 Palestijnse gewonden, de Israëlische politie houdt het op 21 gewonde politiemensen.

Amos Gilad, oud-hoofd van Israëls militaire geheime dienst, waarschuwt dat de situatie in Oost-Jeruzalem is “als een kruitvat dat in de brand staat en elk moment kan ontploffen”. Dat kruitvat is de afgelopen weken tot de rand toe gevuld. Wie terugblikt op de afgelopen maand ziet een opeenstapeling van incidenten die met name de Palestijnse bevolking onder druk zetten.

Zo besloot de Israëlische politie om tijdens de ramadan de toegang te blokkeren naar de trappen rondom de Damascuspoort, waar Palestijnen zich na de iftar traditiegetrouw verzamelen. Er was ook een demonstratie van de extreemrechtse groep Lehava waar ‘Dood aan de Arabieren’ werd gescandeerd en bovendien kwam het nieuws dat de Palestijnse Autoriteit de Palestijnse verkiezingen opnieuw uitstelt. Afgelopen vrijdag escaleerde het geweld toen de Israëlische politie en Palestijnse moskeegangers slaags raakten na het laatste vrijdaggebed van de ramadan. Er vielen honderden gewonden.

Het feit dat Israëlische veiligheidstroepen ver doordrongen in het complex van de Al-Aqsa-moskee ligt gevoelig; na Mekka en Medina is het de meest heilige plek voor moslims. De laatste keer dat het Al-Aqsa-complex getuige was van zulk geweld was in 2017, toen de regering metaaldetectoren installeerde bij de ingang van de moskee.

De vluchtelingen van 1948

Maar de kwestie die de gemoederen het meest bezighoudt en de protesten voedt zijn de dreigende huisuitzettingen van Palestijnse families in de wijk Sheikh Jarrah in Oost-Jeruzalem. Sheikh Jarrah is een symbool geworden voor wat veel Palestijnen zien als een poging van de Israëlische staat Oost-Jeruzalem in te lijven en te ontdoen van Palestijnse inwoners. Hoewel het oostelijk deel van de stad officieel onderdeel is van de Palestijnse gebieden, en Palestijnen het als de hoofdstad zien van een toekomstige Palestijnse staat, is het sinds 1967 bezet door Israël.

Palestijnse families die mogelijk uit huis gezet worden zitten aan een iftarmaal in hun straat, terwijl Israëlische politie en kolonisten toekijken.  Beeld EPA
Palestijnse families die mogelijk uit huis gezet worden zitten aan een iftarmaal in hun straat, terwijl Israëlische politie en kolonisten toekijken.Beeld EPA

Er wonen 38 Palestijnse families in de wijk; vier daarvan zijn door de Israëlische rechtbank bevolen hun huis te verlaten, andere families zijn nog verwikkeld in rechtszaken. Veel van de families zijn nazaten van Palestijnse vluchtelingen die in de oorlog van 1948 verdreven zijn uit steden als Haifa en Jaffa, maar ook uit West-Jeruzalem. In 1956 besloot Jordanië – dat tot 1967 controle had over Oost-Jeruzalem – in samenspraak met de vluchtelingenorganisatie UNRWA tientallen huizen voor de gevluchte Palestijnen in Sheikh Jarrah te bouwen. Volgens Israëlische kolonistenorganisaties, die rechtszaken tegen de families hebben aangespannen, is het land echter eigendom van Joodse families die in 1948 Oost-Jeruzalem ontvlucht zijn.

Israël doodt Hamasleider bij aanval op Gazastrook

Hoewel de Israëlische regering met het verbieden van de ‘Jeruzalem Dag-mars’ gisteren zei verdere escalatie te willen voorkomen, lijkt het daarvoor al te laat. De militante groep Hamas en het Israëlische leger vuurden gisteravond over en weer raketten op elkaar af.

Israël laat weten daarbij drie leden van Hamas, dat de Gazastrook controleert, te hebben gedood. Volgens Hamas is één van hun commandanten om het leven gekomen. Bij een andere Israëlische aanval zouden zeker zeker twintig doden – onder wie negen kinderen – zijn gevallen. Volgens lokale media maakt Israël zich klaar voor een grondoffensief.

Volgens de Israëlische wet kunnen Joodse Israëliërs die tijdens de oorlog in 1948 gevlucht zijn en hun eigendom in Jeruzalem hebben achtergelaten, dit terugclaimen. Deze wet geldt echter niet voor de honderdduizenden Palestijnen die in diezelfde oorlog moesten vluchten en hun huizen en land verloren. Met hun uitzetting worden ze dus feitelijk dakloos gemaakt. Volgens de VN is het een mogelijke oorlogsmisdaad.

De geest moet terug in de fles

Het Israëlische hooggerechtshof zou maandag uitspraak doen over de uitzettingen, maar heeft dit nu uitgesteld naar volgende maand. Mogelijk is het een poging de spanningen in de stad te doen verminderen, maar het uitstel schuift verdere onrust ook op de lange baan.

Ook de Israëlische regering lijkt na dagen van escalatie de geest weer terug in de fles te willen stoppen. De mars ter ere van ‘Jeruzalem Dag’, die door rechtse en religieuze groepen georganiseerd wordt, is vlak voor aanvang afgeblazen door de organisatoren. Premier Netanyahu verbood de groepen zich door het Arabische deel van de stad te bewegen op de dag dat Israël viert hoe het Oost-Jeruzalem in 1967 veroverde.

Netanyahu heeft de afgelopen week weinig van zich laten horen. Terwijl het geweld in Jeruzalem oplaait is de premier verwikkeld in zijn eigen problemen: de rechtszaak tegen zijn mogelijke corrupte praktijken gaat gewoon door. Maar de internationale verontwaardiging die het nieuws van de huisuitzettingen in Sheikh Jarrah heeft teweeggebracht heeft de premier toch een reactie weten te ontlokken.

Nadat de Europese Unie in een verklaring liet weten dat de huisuitzettingen ‘illegaal zijn volgens het internationale humanitair recht en de spanningen alleen maar verder aanwakkeren’, en de Verenigde Staten verklaarden ‘ernstig bezorgd’ te zijn door het recente geweld zei Netanyahu alle kritiek ‘nadrukkelijk te verwerpen’. “Jeruzalem is de hoofdstad van Israël en wij hebben het recht in Jeruzalem te bouwen en Jeruzalem op te bouwen. Dat is wat we altijd gedaan hebben en dat is wat we zullen blijven doen.”

Lees ook:

Human Rights Watch: Israël schuldig aan misdaden tegen de menselijkheid

Het zijn geen milde beschuldigingen: Israël begaat misdaden tegen de menselijkheid en moet hiervoor vervolgd worden. Human Rights Watch trekt deze conclusie in een rapport.

Vijf vragen over het onderzoek naar mogelijke oorlogsmisdaden van Israël in de Palestijnse gebieden. ‘Dit is zuiver antisemitisme’

De Israëlische premier Netanyahu noemt een onderzoek van het Internationaal Strafhof naar mogelijke oorlogsmisdaden in de Palestijnse gebieden ‘zuiver antisemitisme’. Vijf vragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden