Geweld

Hoe radicale hindoes de vrede in India ondermijnen

Agenten voeren een lid van de jeugdafdeling van de oppositie voerende Congresparti af bij protesten tegen de wijziging in de Indiase burgerschapswet.Beeld Reuters

Protesten en geweld zijn in India aan de orde van de dag. Premier Modi’s BJP en de nationalische beweging waaruit hij voortkomt, stoken de tegenstellingen tussen hindoes en moslims op.

“Onderweg naar de universiteit voelde ik mijn hele lichaam verkrampen. Ik had het gevoel dat iedereen op mijn pad me zou kunnen neerschieten.” De 21-jarige student Shadab Farooq Najar beschrijft zijn angst onderweg naar Jamia Millia Islamia, een universiteit in de Indiase hoofdstad New Delhi, nadat hij hier op 30 januari werd neergeschoten.

Vastbesloten die angst te overwinnen, keerde Najar krap twee weken na de aanslag al terug naar de campus, waar vooral moslims studeren. Hier wordt sinds december geprotesteerd tegen een wijziging in de Indiase burgerschapswet, die wordt gezien als gericht tegen moslims. De muren van de campus zijn gevuld met posters, schilderingen en slogans. “Een groep studenten had zich die dag verzameld voor een protestmars op de sterfdag van Mahatma Gandhi”, vertelt Najar. De Indiase vader des vaderlands Gandhi werd op 30 januari 1948 met een pistool vermoord door Nathuram Godse, een hindoe-extremist die vond dat Gandhi te toegeeflijk was voor Indiase moslims.

Precies 72 jaar later liep hier een zeventienjarige jongen met een pistool richting de protesterende studenten. In de weken ervoor had hij op sociale media foto’s gedeeld van zichzelf met het wapen en leuzen als ‘Lang leve hindoe-eenheid’ en ‘Wij zijn hindoe, India (Hindustan) is van ons’. “Ik benaderde hem langzaam”, zegt Najar, “en ik vroeg hem zijn pistool te laten zakken. Toen ik een paar meter van hem verwijderd was, schoot hij ineens. Hij richtte op mijn hart.”

Najar werd slechts geraakt in zijn arm en zal naar verwachting geen blijvende lichamelijke schade overhouden aan de kogel. Maar de angst heeft zich wel diep in hem genesteld, en ook bij zijn familie in de grensregio Jammu en Kashmir, waar hij een week logeerde om te herstellen. “Ze wilden niet dat ik nog terug zou gaan. Maar mijn leven moet doorgaan.”

Het is geen toeval dat zowel Gandhi’s moordenaar Godse, in 1948, als de minderjarige schutter nu beïnvloed is door hindoenationalistische idealen. Beiden hadden banden met de in 1925 opgerichte hindoenationalistische Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) ofwel Nationale Vrijwilligersorganisatie. Na de moord op Gandhi werd de RSS verboden, maar dat besluit werd vanwege een gebrek aan bewijs voor rechtstreekse betrokkenheid bij de aanslag al snel ingetrokken.

Nationale eenheid en kracht

Inmiddels is de RSS groter dan ooit, met zeker een miljoen leden door heel India die dagelijks in parkjes bijeenkomen met hun sakha (lokale afdeling). Volgens het RSS-handboek wordt bij de sakha het karakter van de in kaki uniform gestoken vrijwilligers ontwikkeld, met een combinatie van ceremonie, militaire oefeningen, yoga en sociaal werk, om zo nationale eenheid en kracht op te bouwen. Daarnaast worden nog eens miljoenen mensen bereikt via gelieerde organisaties op het gebied van onder meer onderwijs, cultuur, economie, zorg, religie en landbouw – van vakbonden en denktanks tot een keten van eigen scholen en internationale afdelingen. Ook de BJP, de regeringspartij van premier Narendra Modi, heeft zijn oorsprong in de RSS.

Herstel van de hindoecultuur

De RSS werd in 1925 opgericht door Keshav Baliram Hedgewar om hindoes te verenigen, met het idee dat alleen eenheid en kracht hen zou kunnen wapenen tegen de koloniale overheersers. Centraal staat het gedachtegoed dat de hindoecultuur is onderdrukt door eeuwenlange islamitische overheersing. Wanneer deze in oude glorie wordt hersteld, kan India zijn lotsbestemming als Vishwa Guru (‘Leraar van de wereld’) vervullen.

De eerste RSS-ideologen wonden er geen doekjes om dat ze moslims en christenen als buitenstaanders zagen, met hun belangrijkste heiligdommen en dus ook hun loyaliteit buiten India. De RSS’ers bewonderden de omgang met de Joden door de nazi’s in Duitsland en adopteerden fascistische elementen zoals sterk leiderschap, traditionele rolpatronen en economisch protectionisme.

Vooral die laatste twee zijn inmiddels deels losgelaten. En de verhouding met de moslimminderheid, die zo’n 14 procent van de Indiase bevolking uitmaakt, is dubbelzinnig. Want de organisatie laat sinds de jaren zeventig ook moslims toe tot de sakha’s. Hoeveel van hen gebruikmaken van deze kans is niet bekend, maar een aparte moslimtak van de RSS, die MRM wordt genoemd, zou tienduizend leden hebben, die onder meer het eten van de voor hindoes heilige koe hebben afgezworen.

Er zijn in India tegenwoordig 60.000 sakha’s, met vijftien tot twintig leden elk, en 36 direct gelieerde organisaties.

De RSS omschrijft zichzelf als een strikt maatschappelijke organisatie, maar de groepering heeft een flinke vinger in de politieke pap, via eigen partijsecretarissen en door intern politiek talent als premier Modi, die zich al op achtjarige leeftijd bij de RSS aansloot, door te schuiven naar de partij. Het is ook geen geheim dat de steun van de RSS essentieel was bij de keuze van de BJP voor Modi als premier en dat het leger aan RSS-vrijwilligers de verkiezingsuitkomst van 2014 sterk heeft beïnvloed. Sindsdien versterken de RSS en de BJP elkaar, waardoor het hindoe-nationalistische gedachtegoed van de RSS steeds normaler wordt in India. “Het enorme bereik van de RSS, tot in de meest afgelegen dorpen van India, maakt Modi een mogelijk zeer gevaarlijk leider”, zegt Harsh Mander, een voormalig ambtenaar die sinds de jaren negentig als activist door heel India reist en de toedracht van tientallen religieus gemotiveerde rellen en haatmisdaden tegen moslims en andere minderheden onderzocht.

Wie met persvoorlichters van de RSS spreekt, krijgt te horen dat geweld absoluut wordt afgewezen en dat het bij hindoe-nationalisme om cultuur en nationale trots gaat – en dat de ideologie moslims die zich enigszins aanpassen niet uitsluit. Dit klinkt ook door in de retoriek van Modi. Maar de praktijk is anders, zegt Mander. “Van grootschalige rellen in de jaren negentig tot de tientallen lynchpartijen de laatste jaren: bijna altijd ontdekken we wel een rol van leden van de RSS of gelieerde organisaties, die bijvoorbeeld roddels verspreiden of mensen mobiliseren. Omdat leden niet op papier worden geregistreerd, is het alleen heel moeilijk om keihard bewijs tegen de organisatie zelf te verzamelen.”

Fulltimevrijwilligers

De RSS is een zeer hiërarchische organisatie en functioneert bijna als land, met een hoofdkantoor en een intern gekozen leider, een uitvoerend bestuur en een raad van vertegenwoordigers uit verschillende regionale lagen en alle vertakkingen. Bij elke regionale laag en elke gelieerde organisatie staat een fulltime-afgevaardigde van de RSS aan het hoofd. Zulke fulltimevrijwilligers, waarvan er nu zo’n 6000 zijn, krijgen een vergoeding voor een zeer bescheiden levensstijl, bekostigd uit vrijwillige bijdragen die de leden jaarlijks geven tijdens een ceremonie. Van deze fulltimers wordt volledige toewijding verwacht; trouwen mogen ze niet.

Verzet tegen wet

De huidige onrust in India is deels een gevolg van een recente wijziging in de Indiase burgerschapswet. Volgens die wetswijziging kunnen illegale migranten uit Pakistan, Bangladesh en Afghanistan makkelijker Indiaas burger worden, tenzij ze moslim zijn.

De wet moet onderdrukte minderheden uit die buurlanden beschermen, maar is vanwege het expliciet noemen van alle belangrijke religies behalve de islam controversieel. Tegenstanders vinden de wet daarom ongrondwettelijk en in strijd met het seculiere karakter van India. Indiase moslims vrezen bovendien dat de wet ook tegen hen kan worden gebruikt wanneer zij niet genoeg identiteitsbewijzen bezitten. Om die reden wordt sinds december vrijwel dagelijks geprotesteerd bij Jamia Millia Islamia en op tientallen andere plekken door heel India.

Eind februari werd een protest in het noordoosten van hoofdstad Delhi door hindoes aangevallen, wat resulteerde in zware rellen tussen hindoes en moslims, waarbij – aan beide zijden – 47 doden en 200 gewonden vielen.

Tegelijkertijd is elke sakha officieel onafhankelijk en zelfvoorzienend. Iedereen die regelmatig naar bijeenkomsten gaat, wordt als lid beschouwd. Omgekeerd in geval van een controverse afstand genomen van leden.

Dat gebeurde bijvoorbeeld met Godse na de moord op Gandhi, en ook met de jongen die de protesterende student Najar neerschoot. Hij werd publiekelijk al gauw afgedaan als een individu ‘zonder officiële functie’ die ‘niet namens de organisatie’ handelde. Maar zijn daad is moeilijk in een vacuüm te zien. Niet alleen omdat een BJP-politicus kort ervoor zijn achterban opriep ‘de landverraders dood te schieten’, doelend op de betogers, maar ook omdat de dader in zijn woonplaats Jewar, zo’n 70 kilometer van Delhi, regelmatig deelnam aan trainingen van de zogeheten Bajrang Dal.

De Bajrang Dal is de jongerenorganisatie van de Vishva Hindu Parishad (VHP), de religieuze tak van de RSS, en staat bekend als de meest militante groep van wat ook wel de Sang Parivar of ‘Familie’ wordt genoemd.

Training

“We houden jongeren van de straat en dienen Moeder India”, zegt Vivek Premi, een 26-jarige groepsleider van de Bajrang Dal. Het is zes uur ’s ochtends in de plaats Shamli, zo’n drie uur rijden van Delhi en in dezelfde regio als Jewar. Op een kleine binnenplaats staat Premi in de ochtendschemering op ‘zijn’ jeugd te wachten. Vijf jongens komen een voor een binnengewandeld. Een paar bachelorstudenten, een scholier, en een cateringmedewerker. Dan begint de training. Anders dan bij sommige andere RSS-vertakkingen, waar mannen van middelbare leeftijd met een bierbuik het tempo van de ochtendgymnastiek vaak ook kunnen bijbenen, ligt het niveau hier hoog. De jongens springen op en neer in hurkzet, drukken op met afwisselend hun linker- en rechterbeen in de lucht en zwaaien met bakstenen en grote houten knotsen.

“Als we niet fit zijn, kunnen we het land niet dienen”, zegt Premi, een lange, breedgeschouderde man met baard, die toen hij een jaar of zestien was door de RSS-sakha waarin hij actief was werd doorverwezen naar de Bajrang Dal. In 2015 haalde hij de krantenkoppen door een moslim in elkaar te slaan en met de gewonde door de wijk te paraderen, voordat hij hem aan de politie overhandigde. “Hij was gewapend en probeerde koeien te stelen”, zegt Premi – een bewering waarvoor geen overtuigend bewijs is. Hij belandde in de gevangenis op beschuldiging van een poging tot relschoppen en kwam na een half jaar op borgtocht vrij. De zaak tegen hem is nog steeds in behandeling. “Toen ik met die man door de wijk liep, werd de sfeer inderdaad heel gespannen, alsof er een rel zou kunnen uitbreken. Maar dat was niet mijn bedoeling. Ik wilde hem alleen bang maken.”

Premi houdt vol dat hij niets fout deed. Hij werd door de Bajrang Dal beloond met een een fulltime-aanstelling als districtshoofd. De Bajrang Dal, wat het Leger van Hanuman (de apengod) betekent, wordt vooral ingezet om ‘maatschappelijk kwaad’ te bestrijden. Premi noemt met name het slachten van de voor hindoes heilige koe, het bekeren van hindoes tot andere religies en het praktiseren van westerse gebruiken als Valentijnsdag.

Zo vallen er geregeld klappen, wanneer leden van de Bajrang Dal ongetrouwde koppeltjes bij bioscopen of in cafés spotten. “Als zij India pijn doen, slaan wij terug”, zegt Premi met een glimlach en de jongens bij hem knikken instemmend toe.

“Een kopzorg voor de RSS”, zo noemt een persvoorlichter dit soort acties van de Bajrang Dal. “Maar wij vertegenwoordigen de hele maatschappij, en een individu pleegt weleens een misdaad. Daar kan de RSS niets aan doen.”

Permanente angst

Hoewel geweld tussen hindoes en moslims in India niet nieuw is, ziet activist Harsh Mander een nieuwe fase in het toenemend aantal haatmisdaden sinds Modi in 2014 aan de macht kwam. “In het verleden zijn bij rellen heel veel doden gevallen, maar deze waren beperkt tot een bepaalde plaats en tijd. Wanneer de rellen voorbij waren, begon het gewone leven weer. De vele geweldsdaden nu hebben daarentegen elk maar één of enkele slachtoffers, maar veroorzaken een permanente angst in miljoenen mensen. Het kan hun allemaal op elk moment, op elke plek overkomen.”

Dit is inderdaad het gevoel dat Najar, de neergeschoten student in Delhi, ook heeft. “Ik heb via sociale media honderden haatdragende berichten gekregen, zelfs doodsbedreigingen.” Hij zucht. “Weet je, de Indiase cultuur sluit niemand uit. Ik ben gek op hindoeïstische feesten”, zegt hij, terwijl hij een video laat zien waarin hij uitbundig danst tijdens een processie ter ere van de hindoegod Ram. “Maar wat de RSS via al haar kanalen doet is haat zaaien richting de minderheid. Dat kunnen ze proberen te ontkennen, maar het resultaat is duidelijk.” Hij wijst naar een wapperende oranje-wit-groene Indiase vlag, die veel wordt ingezet bij protesten. “De witte baan staat voor vrede. Maar die is er nu niet in India.”

Lees ook:

‘Indiase premier Modi is een hindoe-nationalist met populistische neigingen’

De Indiase premier Narendra Modi geldt als onversneden hindoe-nationalist. Maar hij past ook in het ­rijtje Erdogan, Duterte, Trump. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden